Ένα «λειώσιμο» που έγραψε ιστορία με κοσμήματα

Σπανιότητα, λάμψη, χρώμα που δεν ξεθωριάζει και αλχημεία συνδυάζει η τέχνη των σμάλτων, που πρωταγωνιστεί σε μια πρωτότυπη έκθεση 170 αντικειμένων στις αίθουσες του Βυζαντινού Μουσείου.

Τα πιο παλιά είναι χρυσά δαχτυλίδια ηλικίας 3.500 ετών, για να θυμίζουν ότι αυτή η παράξενη τεχνική ουσιαστικά είναι εφεύρεση των Μυκηναίων. Συνίσταται στο να συνδυάσεις γυαλί με οργανικές χρωστικές ύλες τριμμένα στο γουδί, να τοποθετήσεις το μείγμα σε περίκλειστο πλαίσιο και να το ψήσεις στον φούρνο.

Σε θερμοκρασία 600-900 το γυαλί και τα οξείδια των μετάλλων ενώνονται και το νέο σώμα είναι μια συμπαγής και αδιάσπαστη ένωση γυαλιού και μετάλλου, που

ΙΝFΟ

Σμάλτα. Χρώμα μέσα στον χρόνο.
Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, Βασ. Σοφίας 22, τηλ. 210-7211.027, διάρκεια έως 17/2/2008

προσφέρει τη μαγεία των χρωμάτων στην πολυτιμότητα του χρυσού ή αργυρού αντικειμένου που κοσμούν.

Η αυτού εξοχότης, το σμάλτο, βρίσκεται ένθετο στα σύμβολα της εξουσίας, κοσμικής και πνευματικής, σε στέμματα, ευαγγέλια, στέφανα γάμου, σκήπτρα, σταυρούς, εγκόλπια, ξυλόγλυπτα αρτοφόρια και άλλα σκεύη, κύπελλα και δισκοπότηρα, κοσμήματα, είδη γραφείου, ρολόγια, κούπες, όπλα, καθρέφτες. Σχηματίζει φύλλα, λουλούδια γεωμετρικά διακοσμητικά σχέδια, αλλά και ολόκληρες μορφές και παραστάσεις και προκαλεί θαυμασμό με τη λειτουργική δεξιοτεχνία που απαιτεί η εφαρμογή του. Το μεταλλικό πλαίσιο που περικλείει τα χρώματα παίζει τον ρόλο της γραμμής και το αποτέλεσμα είναι «ζωγραφικό».

Η έκθεση του Βυζαντινού Μουσείου περιλαμβάνει δείγματα σμάλτων επηρεασμένων από τα εργαστήρια της Λιμόζ και της Αρμενίας, της Κίνας και της Ιαπωνίας- από τη Δύση και την Ανατολή. Ειδική ενότητα με εποπτικό υλικό είναι αφιερωμένη στον τρόπο παρασκευής του σμάλτου. Επίσης, υπάρχει ενότητα αφιερωμένη σε δυο σύγχρονους δημιουργούς που συνεχίζουν την παράδοση. Ο Ιωάννης Μαστερόπουλος ακολουθεί τον παραδοσιακό βυζαντινό τρόπο και ο δρ Κώστας Αντωνάκης, επίτιμος διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Ερευνών της Γαλλίας, εφαρμόζει και νέες τεχνικές και εικαστικές προσεγγίσεις.


«Περιπέτεια» 3.500 ετών

● Πατρίδα του σμάλτου θεωρείται η Κύπρος τον 13ο αι. π.Χ.- όπου βρέθηκαν μερικά από τα αρχαιότερα σμαλτωμένα χρυσά δαχτυλίδια κατασκευασμένα με την περίκλειστη, κυψελωτή τεχνική.

● Η λέξη σμάλτο προέρχεται από τη γερμανική smelzan, που σημαίνει λειώσιμο, διάλυση.

● Εργαστήρια που συνδύαζαν σμάλτο και χρυσό υπήρχαν από τον 6ο έως τον 12ο αι. στην Κωνσταντινούπολη και από εκεί η περίκλειστη τεχνική μεταφέρθηκε στη Ρωσία.

● Η Λιμόζ έγινε κέντρο σμάλτωσης από τον 13ο αι. και εισήγαγε τη ζωγραφική με σμάλτο πάνω σε γυαλί.

● Η Βενετία ανέπτυξε τα διαφανή σμάλτα- χωρίς φόντο- και η Γερμανία το σμάλτωμα των σιδερένιων σκευών.