Ο δικομματισμός σε εκλογική… γρίπη

ΣΕ κρίση βρίσκεται ο δικομματισμός όπως φάνηκε από τις εκλογές του Σεπτεμβρίου, αλλά και τις πρώτες δημοσκοπήσεις της νέας χρονιάς. Κρίση η οποία παρ΄ ότι φαίνεται να είναι ένα συγκυριακό φαινόμενο διαμαρτυρίας κατά των δύο μεγάλων κομμάτων, θα μπορούσε υπό προϋποθέσεις να οδηγήσει σε μια μόνιμη αλλαγή του πολιτικού μας συστήματος προς όφελος των μικρών κομμάτων και των κυβερνήσεων συνεργασίας. Τέσσερις αναλυτές σχολιάζουν.


«Μονιμότερες αλλαγές υπό προϋποθέσεις»

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ συνδέεται με καθοριστικά πολιτικά ελλείμματα ταυτόχρονα της κυβέρνησης και της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Η κυβέρνηση βρίσκεται σε πολύ μεγάλη αδυναμία να περιγράψει και κυρίως να υλοποιήσει πολιτικές πράξεις που να δίνουν κάποια βάσιμη αισιοδοξία στους πολίτες ότι μπορεί να προχωρήσει μπροστά τη χώρα. Η αξιωματική αντιπολίτευση αδυνατεί να ενώσει τις δυνάμεις της, να παρέμβει με δική της πολιτική ατζέντα και να οργανωθεί ως αξιόπιστη εναλλακτική λύση.

Όσο θα συνεχίζονται αυτές οι μεγάλες αδυναμίες του δικομματισμού και οι εκλογές δεν θα είναι χρονικά προσδιορισμένες, στις δημοσκοπήσεις θα συνεχίσουν να είναι ισχυρά τα φαινόμενα της αποσυσπείρωσης των δύο κομμάτων και της πολιτικής ρευστότητας. Η χρονική παράταση αυτών των τάσεων ενδέχεται υπό προϋποθέσεις να οδηγήσει σε μονιμότερες αλλαγές στο πολιτικό σκηνικό. Μία από τις προϋποθέσεις θα ήταν κάποια άλλη πολιτική δύναμη, πέραν της Ν.Δ. και του ΠΑΣΟΚ, να αναλάβει πρωτοβουλίες που θα συνιστούσαν εναλλακτική πολιτική διέξοδο στη διακυβέρνηση της χώρας. Αν κάτι τέτοιο δεν συμβεί, τα δύο κόμματα του δικομματισμού, πλησιάζοντας προς τις βουλευτικές εκλογές και με τη συνδρομή του νέου εκλογικού νόμου, θα βρεθούν κοντά στο να ξανασυσπειρώσουν τον κύριο όγκο των ψηφοφόρων τους.


«Μικρή η εμβέλεια των κομμάτων διαμαρτυρίας»

ΤΟ ΑΡΝΗΤΙΚΟ ισοζύγιο μεταξύ των απομειούμενων πολιτικών προσδοκιών και της αυξανόμενης κοινωνικής ανασφάλειας περιορίζει πλέον δραματικά την αποτελεσματικότητα των στρατηγικών εκλογικής πόλωσης με τις οποίες ο δικομματισμός εξασφάλιζε μέχρι πρότινος τη συγκέντρωση των απαραίτητων μονοκομματικών πλειοψηφικών συσπειρώσεων.

Η επίκληση του κινδύνου της πολιτικής αστάθειας απονομιμοποιείται εξαιτίας της ενοχοποίησης των πελατειακών συστημάτων αναπαραγωγής των κομμάτων εξουσίας που απαξιώνονται ως υπεύθυνα για την αντιπαραγωγική και απωθητική λειτουργία των μηχανισμών τους και του κράτους.

Ωστόσο, η λύση των κυβερνήσεων συνεργασίας, που προσλαμβάνεται πια από την κοινή γνώμη ως προσφορότερη για την απαλλαγή του πολιτικού συστήματος από τις παθογένειες του δικομματισμού, ενώ πολλαπλασιάζει τις κεντρόφυγες δυνάμεις, δεν είναι σίγουρο ότι τις καθιστά αυτομάτως ανατρεπτικές της αρχιτεκτονικής του δικομματισμού.

Πρώτον, διότι περιορίζονται από την εμβέλεια των κομμάτων διαμαρτυρίας προς τα οποία σήμερα κινούνται. Δεύτερον, διότι η ωρίμαση νέων μειζόνων κοινωνικών συναινέσεων ικανών να επιβάλλουν προγραμματικές συγκλίσεις απαιτεί χρόνο. Στο διάστημα αυτό είναι θεωρητικά πιθανό να αποκαθαρθεί η σημερινή εικόνα των κομμάτων εξουσίας από τις αμφιβολίες που αφορούν στην ενότητα, τη διαφορετικότητα και την αποτελεσματικότητά τους και άρα να αναιρεθούν οι λόγοι που οδηγούν στην αποδόμησή τους. Και πάλι, όμως, θα χρειασθεί ο χρόνος που απαιτείται για τη στρατηγική προσαρμογή τους στις απαιτήσεις ενός εκλογικού σώματος που έχει πλέον αλλάξει και ως προς την κοινωνική σύνθεσή του και ως προς την πολιτική συμπεριφορά του.
«Το θέμα δεν φαίνεται να είναι συγκυριακό»

ΤΙΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ στο πολιτικό σκηνικό θα πρέπει να τις δούμε και μέσα από το πρίσμα της επικοινωνίας. Διότι οι ψηφοφόροι αντιλαμβάνονται τα πολιτικά ζητήματα από τα ΜΜΕ και κυρίως την τηλεόραση και οι πολιτικοί καθορίζουν τη στρατηγική και την προπαγάνδα τους μέσα από την τηλεόραση.

Φαίνεται ότι το προηγούμενο διάστημα, ιδιαίτερα από την εποχή που η κυβέρνηση άρχισε να παίρνει πιο σκληρά μέτρα, τα Μέσα υιοθέτησαν μια στάση αυστηρής κριτικής, τόσο προς τη Ν.Δ. όσο και προς το ΠΑΣΟΚ. Επί μακρόν είχαν μια “αντιδικομματική στάση”.

Τα δεδομένα που καταγράφει η δημοσκόπηση επιβεβαιώνουν σε μεγαλύτερο βαθμό τα δεδομένα που κατέγραψε η κάλπη του Σεπτεμβρίου. Το πρόβλημα δεν φαίνεται να είναι συγκυριακό. Μάλλον θα πρέπει να περιμένουμε η αντιδικομματική στάση που διαμορφώθηκε στον δημόσιο λόγο να εκδηλωθεί επί μακρόν.


«Κοινωνικά ταρακουνιέται, θεσμικά συντηρείται»

ΤΟ ΟΤΙ ΒΡΙΣΚΟΜΑΣΤΕ σε φάση ρήξης του δικομματισμού φάνηκε κι από τις εκλογές του Σεπτεμβρίου, που αποτέλεσαν τομή για το ελληνικό κομματικό σύστημα, δεδομένου ότι είχαμε αμφίπλευρη ενίσχυση των άκρων. Αυτό δεν ήταν πρόβλημα της κεντροαριστεράς ή της κεντροδεξιάς, όπως σε άλλες χώρες. Και οι δύο πόλοι ενισχύθηκαν στα άκρα τους και αποδυναμώθηκαν στο κέντρο τους.

Η πρώτη δημοσκόπηση επιβεβαιώνει με πιο έντονο τρόπο την τάση αυτή. Ο δικομματισμός απειλείται παντού στην Ευρώπη. Απλώς στην Ελλάδα έχουμε ένα εκλογικό σύστημα που τον συντηρεί και το θεσμικό πλαίσιο συχνά δεν ευνοεί τις διαθέσεις του εκλογικού σώματος και δυσκολεύει τα μικρά κόμματα. Φαίνεται πια ότι το εκλογικό σώμα είναι έτοιμο και επιθυμεί μια κυβέρνηση συνεργασίας. Άλλωστε, δεν έχουμε καμιά πολιτική δέσμευση με τις μονοκομματικές κυβερνήσεις, παρά εκλογικό σύστημα με μειωμένη αναλογικότητα. Έτσι, ενώ κοινωνικά ο δικομματισμός ταρακουνιέται, θεσμικά συντηρείται.