Πρόκληση η αλλαγή συνηθειών

Εάν οι αποφάσεις που λαμβάνετε στις αρχές κάθε νέας χρονιάς ουδέποτε γίνονται πραγματικότητα, μην αποθαρρύνεστε. Δεν είστε οι μόνοι. Σύμφωνα με μία νέα μελέτη, το να αλλάξουμε τις συνήθειές μας προς το καλύτερο φαίνεται ότι αποτελεί μία από τις δυσκολότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε στη ζωή μας.

Όπως αναφέρει η εφημερίδα «Τάϊμς» του Λονδίνου, αν και το 80% εξ ημών αποφασίζουν κάθε Ιανουάριο ότι ήρθε η ώρα να κάνουν κάποιες βελτιώσεις στον τρόπο ζωής τους, λιγότεροι από τους μισούς καταφέρνουν να αλλάξουν έστω και μία από τις συνήθειές τους. Η υγεία και η ευεξία είναι οι τομείς που συνηθέστερα αποφασίζουμε να βελτιώσουμε, αλλά το ένα τρίτο από εμάς παραδέχονται ότι κάθε φορά παίρνουν και αναιρούν τις ίδιες αποφάσεις, όπως έδειξε περυσινή δημοσκόπηση σε 1.050 ενηλίκους.

Το μεγάλο αυτό ποσοστό αποτυχίας έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον πολλών επιστημονικών ομάδων, οι οποίες αναζητούν τα μυστικά που θα «ξυπνήσουν» τον καλύτερο εαυτό μας. Η νεώτερη μελέτη επί του θέματος, που διεξήχθη από επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Χέρτφορντσιρ υπό τον καθηγητή Ψυχολογίας δρα Ρίτσαρντ Βάιζμαν, έδειξε ότι η αναζήτηση υποστήριξης και συμβουλών μπορεί να αποτελέσει σημαντικό βοήθημα.

Υποστήριξη online

Ο καθηγητής Βάιζμαν έδωσε προσφάτως στη δημοσιότητα τα ευρήματα της μελέτης, η οποία διήρκεσε έναν χρόνο και αφορά τις αποφάσεις που έλαβαν 3.000 εθελοντές. Ο δρ Βάιζμαν πιστεύει ότι το φύλο παίζει ρόλο στην τήρηση ή παράβαση των υποσχέσεων προς τον εαυτό μας. Οι γυναίκες πιθανότατα θα επιτύχουν εάν ανακοινώσουν σε φίλους και συγγενείς τι αποφάσεις πήραν ή εάν ενθαρρυνθούν από άλλους να μην τα παρατήσουν όταν «παραστρατήσουν» (να ενθαρρυνθούν λ.χ. να αντιμετωπίσουν μία… γενναία σοκολατοφαγία ως προσωρινή κατάσταση και όχι ως αποτυχία).

Και στα δύο φύλα, η υποστήριξη από συγγενείς και φίλους είναι σημαντική, ακόμα κι αν είναι online. Ο κόσμος της διαδικτυακής υποστήριξης δεν έχει προσελκύσει ιδιαίτερα το ενδιαφέρον των ερευνητών αλλά έχουν διεξαχθεί ορισμένες μελέτες που υποδηλώνουν ότι, όταν το θέμα είναι οι αποφάσεις για την υγεία, η διαδικτυακή υποστήριξη μπορεί να κάνει τη διαφορά μεταξύ επιτυχίας και αποτυχίας.

Μελέτη, λ.χ., της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Μπράουν στις ΗΠΑ έδειξε ότι όσοι κάνουν δίαιτα και υποστηρίζονται από οργανωμένα και αξιόπιστα διαδικτυακά προγράμματα χάνουν σε διάστημα έξι μηνών τριπλάσιο βάρος απ΄ ό,τι όσοι σερφάρουν στο Ίντερνετ αναζητώντας μόνον δίαιτες.

Η μελέτη αυτή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συνεχής επαφή με αξιόπιστες πληροφορίες και ομάδες συζητήσεων αποτελεί τη σημαντικότερη υπηρεσία που μπορούν να προσφέρουν τα websites σε όσους παίρνουν αποφάσεις που αφορούν την υγεία τους.

Βεβαίως, ένας σημαντικός παράγων στην επιτυχή τήρηση των αποφάσεων ήταν η επιμονή. Στη διάρκεια της μελέτης του Μπράουν, όταν ελαττώνονταν οι επισκέψεις των εθελοντών στις ομάδες στήριξης του Ίντερνετ, μειωνόταν και ο ρυθμός της απώλειας βάρους. Και μολονότι ουδείς μπορεί να «κατεβάσει» δύναμη της θέλησης από μία ιστοσελίδα, η μελέτη έδειξε ότι όσοι εθελοντές ελάμβαναν εβδομαδιαία e-mail με εξατομικευμένες συμβουλές και είχαν πρόσβαση σε message boards για κοινωνική υποστήριξη, είχαν περισσότερες πιθανότητες να τηρήσουν τις υποσχέσεις που είχαν δώσει στον εαυτό τους.

Χρειαζόμαστε βοήθεια και ενθάρρυνση από άλλους

Oι ειδικοί τονίζουν ότι όλα είναι θέμα ανθρώπινης φύσης: φαίνεται ότι είμαστε εκ φύσεως υποχωρητικοί και χρειαζόμαστε τη βοήθεια και την ενθάρρυνση των άλλων για να επιτύχουμε. Αν μη τι άλλο, όταν το θέμα είναι η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής, όλοι ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε: να γυμναζόμαστε συστηματικά, να τρώμε ποικιλία υγιεινών τροφίμων, να διατηρούμε σε φυσιολογικά επίπεδα το σωματικό βάρος μας, να κοιμόμαστε αρκετά, να μην καπνίζουμε, να καταναλώνουμε αλκοόλ με μέτρο, να αποφεύγουμε το στρες και να φροντίζουμε τις υγιείς σχέσεις μας.

Γιατί, όμως, αντιστεκόμαστε σθεναρά σε αυτές τις απλές στρατηγικές, που ξέρουμε ότι μας κάνουν καλό;

Ο δρ Νάντο Πελούζι, κλινικός ψυχολόγος στην πόλη της Νέας Υόρκης, πιστεύει ότι ευθύνονται οι μακρινοί μας πρόγονοι. Το κέντρο βάρους της ύπαρξής τους ήταν η επιβίωση και όχι το πού ή πώς θα ήταν έπειτα από έξι μήνες. Επειδή για τους Νεάντερταλ είχε ζωτική σημασία να μη σπαταλούν ενέργεια, έμαθαν να ασκούν την ελάχιστη δυνατή προσπάθεια όταν μπορούσαν να το κάνουν.

Η ζωή τους ούτως ή άλλως ήταν μικρή και σκληρή και έτσι οι πρόγονοί μας όταν ήθελαν κάτι, το έκαναν αμέσως. Όταν ένιωθαν δίψα αναζητούσαν νερό και όταν πεινούσαν αναζητούσαν τροφή, δεν χρειαζόταν να αφιερώσουν χρόνο στο να συνομιλήσουν με τον εαυτό τους και σίγουρα όχι στο να κοπιάσουν για να υιοθετήσουν συνήθειες που θα τους παρείχαν μακροπρόθεσμα οφέλη.

Τα πέντε μυστικά της επιτυχίας

Η επιτυχημένη αλλαγή έχει πέντε στάδια, σύμφωνα με το επονομαζόμενο διαθεωρητικό μοντέλο (είναι ένα μοντέλο Σταδίων Αλλαγής Συμπεριφοράς, που πρωτοεπινοήθηκε για τον αλκοολισμό). Τα στάδια είναι τα εξής:

1. ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗ ΣΚΕΨΗ (το άτομο δεν έχει αρχίσει να σκέφτεται να αλλάξει κάτι)

2. ΣΚΕΨΗ (οι πρώτες σκέψεις για αλλαγή)

3. ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ (περιλαμβάνει αναζήτηση τρόπων επίτευξης της αλλαγής)

4. ΔΡΑΣΗ (περιλαμβάνει ένταξη μέτρων που έχουν αποφασιστεί στον τρόπο ζωής)

5. ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ (συνέχιση του νέου τρόπου ζωής)

Οι περισσότεροι άνθρωποι αποτυγχάνουν αρκετές φορές σε κάποιο στάδιο πριν προχωρήσουν στο επόμενο, αλλά η αποτυχία σε ένα από αυτά δεν σημαίνει ότι θα ξαναρχίσει κανείς από το πρώτο.

Οι άνδρες χρειάζονται στόχους

Οι άνδρες από την πλευρά τους αποδίδουν καλύτερα εάν δεχθούν υποστήριξη υπό τη μορφή σοφών και την κατάλληλη στιγμή δοσμένων συμβουλών.

Επιπλέον, έχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να πετύχουν όταν ενθαρρύνονται να βάζουν συγκεκριμένους στόχους (λ.χ. να χάνουν ένα κιλό την εβδομάδα και όχι γενικώς και αορίστως να αδυνατίσουν) ή να επικεντρωθούν στα οφέλη που θα αποκομίσουν όταν πετύχουν τους στόχους τους (λ.χ. ότι αδυνατίζοντας θα γίνουν πιο ελκυστικοί).

«Οι γυναίκες διστάζουν να πουν στους άλλους για τις αποφάσεις τους, αλλά ωφελούνται περισσότερο όταν δεχτούν την υποστήριξη των φίλων και συγγενών στους οποίους αποφασίζουν τελικά να μιλήσουν», εξηγεί ο δρ Βάιζμαν. «Οι άνδρες είναι πιο πιθανόν να υιοθετήσουν μία συμπεριφορά που τους κάνει να έχουν μη ρεαλιστικές προσδοκίες, με συνέπεια να αποτυγχάνουν. Θέτοντας συγκεκριμένους στόχους μπορούν να αποκομίσουν περισσότερα».