«Καλύτερα εδώ, στο Κόσοβο, και φτωχός παρά στη Σερβία και πρόσφυγας»

ΓΙΑ ΝΑ ΒΡΕΙΣ Σέρβους στο Κόσοβο πρέπει να πας έξω από την Πρίστινα. Στην πρωτεύουσα του Κοσόβου, που έχει φθάσει τους 500.000 κατοίκους λόγω της εσωτερικής μετανάστευσης των Αλβανών, οι Σέρβοι δεν ξεπερνούν πλέον τους 300. Κυκλοφορούν ελάχιστα, δεν μιλούν σέρβικα σε δημόσιους χώρους και αποφεύγουν να μιλούν με δημοσιογράφους. Πολλοί Σέρβοι της Πρίστινα πούλησαν τα σπίτια τους το 1999 και έφυγαν στη Σερβία ή κατέφυγαν στη Βόρεια Μιτρόβιτσα…

Αυτή τη στιγμή, τα πράγματα φαίνεται να έχουν ηρεμήσει κάπως. Η φυγή των Σέρβων έχει σταματήσει. Έτσι και αλλιώς δεν έχουν μείνει περισσότεροι από 100.000 σε όλο το Κόσοβο. Οι Σέρβοι στη Βόρεια Μιτρόβιτσα- γύρω στους 40.000- ζουν εντελώς χώρια. Έχουν φτιάξει το δικό τους «κράτος εν κράτει» και απειλούν με ένωση με τη Σερβία, σε περίπτωση που το Κόσοβο κηρύξει ανεξαρτησία. Οι υπόλοιποι παραμένουν «περικυκλωμένοι» από τους Αλβανούς, κρατώντας ταυτόχρονα πολύ στενές σχέσεις με το Βελιγράδι…

«Θα φύγουμε»
Στο χωριό Ταλίνοβατς, κοντά στο Ουρόσεβατς, επισκέπτομαι στο σπίτι του τον Μίλοβαν Γιέφτιτς, τον ηγέτη των Σέρβων του χωριού. Το Ταλίνοβατς είναι ένα μεικτό χωριό. Στον τοίχο, πάνω από την τηλεόραση, δεσπόζουν οι φωτογραφίες των εγγονών του. Μου εξηγεί πως τα παιδιά του είναι παντρεμένα και ζουν στη Σερβία. Δεν πρόκειται να επιστρέψουν, αφού εδώ πέρα δεν έχουν μέλλον. Η ανεργία είναι σαρωτική, το νερό συχνά λείπει, το ίδιο και το ρεύμα. «Αυτά είναι τα προβλήματά μας. Και με “μας” εννοώ Σέρβους και Αλβανούς», συνεχίζει. Ο Μίλοβαν μου αφηγείται πως το 1999, στη διάρκεια των βομβαρδισμών, οι σερβικές δυνάμεις ήθελαν να διώξουν τους Αλβανούς από το χωριό αλλά εκείνος εναντιώθηκε. Όσο για το «σχέδιο Αχτισαάρι» το έχει ακουστά αλλά δεν ξέρει τι λέει. Ξέρει μόνο ότι κάνει το Κόσοβο ανεξάρτητο κράτος. Και σε αυτό το σημείο ο Μίλοβαν είναι ανένδοτος. Θεωρεί ότι το Κόσοβο είναι και πρέπει να παραμείνει σερβικό. Τι θα κάνει σε περίπτωση που το Κόσοβο γίνει ανεξάρτητο; Το βλέμμα του γίνεται άκαμπτο. «Θα φύγουμε».

«Θα μείνουμε»
Σε ένα άλλο χωριό, στο Πάμπλιακ, τα σπίτια των Σέρβων και των Αλβανών βρίσκονται δίπλα δίπλα. Σέρβοι και Αλβανοί όμως δεν έχουν πια πάρε δώσε μεταξύ τους. Το 1999 ένα ανυπέρβλητο χαντάκι δημιουργήθηκε. Οι Αλβανοί έκαψαν όλα τα σπίτια των Σέρβων του χωριού ως αντίποινα. Σήμερα, δειλά δειλά, κάποιοι Σέρβοι τολμούν και επιστρέφουν στα νεόκτιστα σπίτια με χρηματοδότηση της διεθνούς κοινότητας. Ένας από αυτούς είναι ο Ούγκρε Στεφάνοβιτς. Αναφέρει ποικιλότροπες διακρίσεις εις βάρος των Σέρβων- την ανεργία, τις ελλείψεις σε βασικά πράγματα, νερό, ρεύμα, φάρμακα. Παρ΄ όλα αυτά ο Ούγκρε είναι αποφασισμένος να μείνει στο Κόσοβο, ακόμα και αν γίνει ανεξάρτητο. «Εδώ γεννήθηκα, εδώ θέλω να πεθάνω. Καλύτερα εδώ και φτωχός παρά στη Σερβία και πρόσφυγας», λέει. Επιστρέφοντας στην Πρίστινα βλέπω μια δίγλωσση διαφήμιση της ΚFΟR, στα αλβανικά και στα σέρβικα. Σου θυμίζει ότι, σύμφωνα με το σχέδιο Αχτισαάρι, τα σέρβικα είναι επίσημη γλώσσα του Κοσόβου. Σε λίγα χρόνια όμως θα υπάρχουν άραγε Σέρβοι στο Κόσοβο για να τα μιλούν;