«Η αρχιτεκτονική θέλει διάλογο με το τοπίο»

Σημασία έχει να μάθεις να βλέπεις πώς τα κτίρια καταλαμβάνουν και οικειοποιούνται το τοπίο, λέει για τα αρχιτεκτονικά τοπία της η φωτογράφος Εριέττα Αττάλη
Η ματιά πάνω στα πράγματα είναι και το ζητούμενο και κυρίως πάνω στην αρχιτεκτονική και το περιβάλλον γύρω μας είναι που έχει σημασία, πιστεύει η φωτογράφος αρχιτεκτονικής και καθηγήτρια στην Αρχιτεκτονική Σχολή του Πανεπιστημίου Κολούμπια της Νέας Υόρκης Εριέττα Αττάλη.

Αυτή τη ματιά αναζητά όταν κάνει μάθημα στους μεταπτυχιακούς φοιτητές της. «Σημασία έχει να μάθουν να βλέπουν το περιβάλλον τους. Να εξασκήσουν τη ματιά τους για να σχεδιάζουν στη συνέχεια. Αυτό το εξασκημένο μάτι λείπει από τους Αθηναίους. Γιατί αρκούνται στο να κυκλοφορούν μέσα στην πόλη χωρίς να αντιλαμβάνονται τις αλλαγές της. Οι σωροί των σκουπιδιών που βλέπουμε στα πεζοδρόμια και συχνά εμποδίζουν την είσοδο σε κτίρια, η κακή κατάσταση των κτιρίων που φθείρονται δεν τους απασχολεί. Κι επειδή λείπει από τους Έλληνες η προπόνηση στην αρχιτεκτονική, δεν μπορούν να εκτιμήσουν ένα έργο που ξέφυγε από τους κίονες και τον νεοκλασικό ρυθμό. Κι όμως, υπάρχει γύρω μας σύγχρονη αρχιτεκτονική».

Τα «αρχιτεκτονικά τοπία», οι μεγάλων διαστάσεων έγχρωμες και ασπρόμαυρες φωτογραφίες της Εριέττας Αττάλη, εκτίθενται στην αίθουσα του Νέου Μουσείου Μπενάκη και μιλούν για την εξέλιξη της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής.

«Το “αρχιτεκτονικό τοπίο” είναι μία πονηρή προσέγγιση. Περιλαμβάνει τον διάλογο μεταξύ κτιρίου και περιβάλλοντος έτσι όπως δημιουργείται μέσα στην πόλη ή γύρω, στη φύση. Στη φωτογράφιση ενός κτιρίου συνήθως απομονώνουμε ένα κτίριο ως αντικείμενο. Στη δική μου δουλειά με ενδιαφέρει το αντίθετο. Ίσως αυτό έχει να κάνει με το ότι είμαι δρομέας μεγάλων αποστάσεων. Γι΄ αυτό και βλέπω το τοπίο γύρω μου σε σχέση με τη φύση», λέει στα «ΝΕΑ» η Αττάλη, που ταξιδεύει σε όλον τον κόσμο, φωτογραφίζοντας αστεροσκοπεία στη Χιλή, γυάλινα κτίρια στην Ιαπωνία, αρχιτεκτονικά έργα κάτω από το σκανδιναβικό φως. Το βλέμμα της πέφτει στα κτίρια της Ελλάδας τού σήμερα (από το 1997 φωτογραφίζει τη δουλειά δεκαοκτώ γραφείων). «Δεν είναι δουλειά μου να μιλήσω για το ύφος της ελληνικής αρχιτεκτονικής» λέει. «Το σχόλιο το κάνουν οι φόρμες των κτιρίων που δημιουργούν ένα νέο τοπίο. Λειτουργώ σαν επικοινωνιολόγος του αρχιτέκτονα, καθώς αυτά που φωτογραφίζω συνδυάζουν την πρόταση της δουλειάς του αρχιτέκτονα, τις δημιουργικές του εμμονές, την αισθητική του, και όχι μόνο τις ανάγκες του πελάτη».

ΙΝFΟ

«Τοπία Αρχιτεκτονικής στη Ελλάδα.
Εριέττα Αττάλη, 1997-2007» έως 6 Ιανουαρίου στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138, 210-3453111).

Δουλεύει τη φωτογράφιση ενός αρχιτεκτονικού έργου με σύστημα. Το επεξεργάζεται με τις ώρες, για να βρει τα κλειδιά του, τις γωνίες του, τη σχέση των όγκων του με το φως της ημέρας, αλλά και της νύχτας. Βγαίνει στην Αττική Οδό, στη Δυτική Περιφερειακή Λεωφόρο Υμηττού για να δει πώς χτυπάει το πρωινό φως πάνω στην επιφάνεια από μπετόν- έργο των Ασπασίας Κουζούπη και Νέλλας Γκόλαντα.

Κατεβαίνει στο Ηράκλειο Κρήτης και βλέπει από ψηλά τα δέντρα μέσα στη μοντέρνα, σαν διαλυμένο ηλιακό ρολόι, Πλατεία Ελευθερίας των Νίκου Σκουτέλη, Φλάβιου Ζάνον και Σμίλαν Ράντιτς. Πλέει για την Τήνο, τη Σάμο, τη Σαντορίνη, την Αντίπαρο και φωτογραφίζει στιγμιότυπα από ιδιωτικές κατοικίες των Παντελή Νικολακόπουλου, Νίκου Κτενά, Αγνής Κουβελά, Deca Αrchitecture. Και εντοπίζει την κοινή συνισταμένη: Ότι επιδιώκουν να ενταχθούν στους βραχώδεις λόφους των νησιών του Αιγαίου, αλλά και να αφήσουν το φως και τον αέρα να κυκλοφορήσουν μέσα από τοίχους και μεγάλα παράθυρα ανοιχτά στη θάλασσα και το τοπίο με τις ξερολιθιές και τους χαμηλούς θάμνους των Κυκλάδων.

«Την ώρα της φωτογράφισης συγκεντρώνομαι και περιμένω από τα μοναχικά κτίρια να μου αποκαλύψουν το τοπίο. Έπειτα από ώρα αρχίζεις να αντιλαμβάνεσαι μυρωδιές, ήχους, αισθήματα. Αυτήν την αργή αποκάλυψη προσπαθώ να καταγράψω, νωρίς το πρωί ή αργά το σούρουπο. Το φως εκείνες τις ώρες δίνει έντονες σκιές και δείχνει το σημάδι του χρόνου πάνω στα πράγματα».


Αποκάλυψη των «αισθήσεων»

«Ξεκίνησα να φωτογραφίζω τοπία.

Ένιωσα να με έλκει η ατμόσφαιρα των ορυχείων και στη συνέχεια άλλαξα διαδρομή φωτογραφίζοντας τις αρχαιολογικές ανασκαφές σε ολόκληρο το Αιγαίο και στη συνέχεια στα ταφικά μνημεία της Βόρειας Ελλάδας. Αυτά τα ίχνη της ανθρώπινης εμπειρίας που διασώθηκαν στον χώρο αλλά και τον διαμόρφωσαν, τα χρησιμοποίησα και για τα σύγχρονα κτίρια», λέει στα «ΝΕΑ» η φωτογράφος αρχιτεκτονικής Εριέττα Αττάλη. «Όταν φωτογραφίζω ένα κτίριο, μία ιδιωτική κατοικία, έναν δημόσιο χώρο, όπως μία πλατεία ή ένα μουσείο, με ενδιαφέρει να αποκαλύψω τις αισθήσεις που προκαλεί το κτίσμα. Δεν πρόκειται για μία ξερή καταγραφή εικόνων που θα δώσει σημασία στις λεπτομέρειες για να κάνω μία “αγιογραφία” του έργου.

Προσπαθώ να βρω τα μεταφυσικά στοιχεία στη δουλειά του αρχιτέκτονα, αυτά που καταδείχνουν την ιδέα του».