«Κρύψτε τα από τους ναζί»

Την «άγνωστη» επιχείρηση διάσωσης αρχαιοτήτων από ενδεχόμενους βομβαρδισμούς και λεηλασίες των γερμανικών στρατευμάτων κατοχής (αλλά και των ιταλικών και βουλγαρικών) κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά και τη στάση τους απέναντι στα μνημεία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας θα φωτίσει με το ντοκιμαντέρ «Απόκρυψη», που ετοιμάζει, ο Βασίλης Κοσμόπουλος. Σκοπός του ντοκιμαντερίστα είναι να σκιαγραφήσει τη γιγαντιαία, για την εποχή, επιχείρηση που στήθηκε ανά την ελληνική επικράτεια παραμονές της εισβολής των γερμανικών στρατευμάτων για να «κρυφτούν» οι ελληνικές αρχαιότητες. Στο φιλμ, διάρκειας 52 λεπτών, θα ξεδιπλωθεί η συνδυασμένη και συντονισμένη κινητοποίηση που άρχισε μερικές ώρες μετά το «Όχι» του Μεταξά. Αποκαλύπτεται δε πως η απόκρυψη δεν ήταν μια ενστικτώδης ενέργεια ορισμένων ανθρώπων αλλά επρόκειτο για «ένα εμπιστευτικό κυβερνητικό σχέδιο που ως σήμερα γνώριζαν ελάχιστοι», όπως εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο Βασίλης Κοσμόπουλος.

Αφορμή για την προσπάθεια αυτή στάθηκε η δημοσίευση θέματος του ακαδημαϊκού και γ.γ. της Αρχαιολογικής Εταιρείας, Βασίλη Πετράκου στο περιοδικό «Μέντωρ» της Εταιρείας (1994). «Υπήρχαν μεταξύ άλλων και φωτογραφικά ντοκουμέντα που έδειχναν αρχαιολόγους και εργάτες να προσπαθούν να κρύψουν αρχαιότητες για να τις προστατέψουν από τους βομβαρδισμούς αλλά και για να τις γλιτώσουν από πιθανές λεηλασίες των ναζί, ανάλογες με εκείνες που ήδη είχαν συμβεί στην Ευρώπη».

Η φωτογραφία του Κούρου του Σουνίου δεμένου με σχοινιά λίγο πριν από την κατάχωσή του κάτω από το δάπεδο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου κέντρισε το ενδιαφέρον του Βασίλη Κοσμόπουλου. Ξετυλίγοντας τον μίτο της ιστορίας διαπίστωσε πως ανάλογες επιχειρήσεις πραγματοποιήθηκαν, μεταξύ άλλων, στο μουσείο του Κεραμεικού, το Νομισματικό μουσείο, το Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας, στους Δελφούς, την Ολυμπία, την Τεγέα, την Κόρινθο και την Κρήτη. «Όπως έδειξε η έρευνα, είχαν συσταθεί επιτροπές ανά μουσείο που αποτελούνταν από αρχαιολόγους, πανεπιστημιακούς, δικαστικούς, μηχανικούς, αλλά και δασκάλους».

Καταχώσεις ωστόσο δεν έγιναν μόνον σε χώρους μουσείων. «Αποκρύψεις αρχαιοτήτων είχαμε

«Φοβούνταν λεηλασίες από τους ναζί, όπως είχε συμβεί ήδη στην υπόλοιπη Ευρώπη»

σε κρύπτες της Ακρόπολης, στους υπονόμους, στις αποκαλούμενες «φυλακές του Σωκράτη» στου Φιλοπάππου, στο σπήλαιο της Εννεάκρουνου».

Γυρίσματα για το ντοκιμαντέρ θα γίνουν και στη Γερμανία καθώς κατά την έρευνα, στην οποία συνεργάστηκε και η Αριάδνη Αλ Καμφ, ο Βασίλης Κοσμόπουλος διαπίστωσε πως «αφενός στην απόκρυψη είχαν συνεργαστεί ένας Γερμανός κι ένας Άγγλος αρχαιολόγος και αφετέρου είχε δοθεί από το Βερολίνο εντολή για την προστασία των αρχαιοτήτων. Αν και είχε συσταθεί γερμανική μονάδα προστασίας των αρχαιοτήτων, σημειώθηκαν απώλειες και φθορές ακόμα και λεηλασίες από Γερμανό στρατηγό στην Κρήτη. Αυτή η αντιφατική συμπεριφορά θα διερευνηθεί σε βάθος».

Με αυτά τα δεδομένα, πρόθεση του ντοκιμαντερίστα είναι να φωτίσει τη στάση τους διότι «το σημαντικότερη από τις λεηλασίες είναι η προσπάθεια οικειοποίησης της συμβολικής δύναμης της Αρχαίας Ελλάδας στη ναζιστική προπαγάνδα. Ενδεικτικά στην Αρχαία Ολυμπία ύψωναν τη σβάστικα κι οργάνωναν ναζιστικές τελετές».

Αναμοχλεύοντας μια τέτοια υπόθεση, ποια ήταν η στάση της γερμανικής πλευράς;

Θετική. Το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο στην Αθήνα προθυμοποιήθηκε να βοηθήσει στην έρευνα για τη δημιουργία του ντοκιμαντέρ, ενώ συνομιλίες διεξάγονται και με γερμανικά κανάλια.


Οι εθελοντές και το ΒΒC

Στο πλαίσιο συγκέντρωσης υλικού για το ντοκιμαντέρ, το οποίο κατά 30% χρηματοδοτείται από την ΕΡΤ, την Τηλεόραση της Βουλής και το Ίδρυμα Ιωάννη Φ. Κωστόπουλου (το ΒΒC έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον να συμμετάσχει μεταξύ άλλων ως συμπαραγωγός), ο Βασίλης Κοσμόπουλος είναι σε αναζήτηση ανθρώπων που προσέφεραν εθελοντική εργασία στην επιχείρηση της απόκρυψης ή συγγενών τους. Τα γυρίσματα της «Απόκρυψης» (σε παραγωγή της Ελένης Ατσίκμπαση- Ρhos Ρroduction) εκτιμάται πως θα αρχίσουν το καλοκαίρι και θα ολοκληρωθούν στο τέλος του 2008.