[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Αναζητείται…. o «Ηγεμόνας»

Το βιβλίο του Μακιαβέλι «Ο Ηγεμόνας» (il Ρrincipe) παραμένει διαχρονικό εγχειρίδιο πολιτικής. Αντικείμενο ποικίλων επικρίσεων στην αρχή, έφθασε ύστερα από αιώνες να καταξιωθεί και να αναγνωριστεί ως ρεαλιστικό και αιωνίως επίκαιρο. Αναφέρεται σε έναν φιλόδοξο άνδρα, τον Λορέντσο των Μεδίκων, τον οποίο ο συγγραφέας συμβουλεύει πώς να κυβερνά, συνδυάζοντας τη θεωρία με τη δράση.

Ο Μακιαβέλι υπήρξε ένας πολιτικός φιλόσοφος πραγματιστής, που πίστευε ότι το καλύτερο πολίτευμα ήταν η δημοκρατία, και ο «Ηγεμόνας» του χαρακτηρίστηκε από το Ζαν Ζακ Ρουσό «εγχειρίδιο δημοκρατών».

Η Ρωμαϊκή Εκκλησία κατέταξε το βιβλίο του στον κατάλογο Απαγορευμένων Βιβλίων. Τετρακόσια χρόνια αργότερα το Βατικανό κατέταξε στον ίδιο κατάλογο τον «Τελευταίο Πειρασμό» του μεγάλου μας Ν. Καζαντζάκη, ο οποίος και μετέφρασε τον «Ηγεμόνα», το 1955. Τι άραγε ώθησε τον Κρητικό συγγραφέα στη μετάφραση αυτή; Η απάντηση είναι εύκολη αν γνωρίζουμε ότι ο πολυδιαβασμένος Καζαντζάκης ήταν ένας από τους οραματιστές και σταυροφόρους του σοσιαλισμού στην Ελλάδα. Οι δύο αυτοί συγγραφείς με βαθύτατη πολιτική συνείδηση συναντήθηκαν σε μια κοινή πίστη ότι ο πραγματικός δημιουργός έχει ιερό καθήκον να κάνει πράξη τις ιδέες του, γιατί όπως χαρακτηριστικά έλεγε ο Καζαντζάκης «η στερνή, η πιο ιερή μορφή της θεωρίας είναι η πράξη, η πλατύτερη θύρα της λύτρωσης».

Το Σοσιαλιστικό Κίνημα στην Ελλάδα βρίσκεται, όπως άλλωστε και σε άλλες χώρες της Ε.Ε., σε κρίσιμη καμπή αναξιοπιστίας και καλείται να αποδείξει ότι η πολιτική του μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας. Οι ριζικές αλλαγές, που χρειάζεται να γίνουν, είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένες με τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας μας, γι΄ αυτό στόχος βασικός και μόνιμος πρέπει να είναι η αλλαγή του συστήματος και όχι η συντήρησή του. Στον αγώνα αυτό πρωτοπόροι μαχητές πρέπει να είναι οι νέοι, που σήμερα, παραγκωνισμένοι και καταπιεσμένοι από τη σκληρή καθημερινότητα, γίνονται απλοί θεατές μιας πολιτικής χωρίς όραμα και ιδέες, χωρίς οίστρο και προοπτική.

ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ

στην Ελλάδα βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή αναξιοπιστίας και καλείται να αποδείξει ότι η πολιτική του μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας

Η αδιαφορία της πολιτικής για τους νέους ανθρώπους είναι λάθος μέγιστο.

Μετά τις τελευταίες εκλογές στην Ελλάδα το πολιτικό σκηνικό άλλαξε σημαντικά. Η Δεξιά εκφράζεται ως κυβέρνηση αλλά και ως «ακραία ΛΑΟΣαντιπολίτευση», και η Αριστερά βρίσκεται στη μεγαλύτερη άνθηση των τελευταίων χρόνων. Η αξιωματική αντιπολίτευση ταλανιζόμενη, μετά τη συγκλονιστική ήττα, παραμένει προς το παρόν αντιπολίτευση θεωρητική. Οι σοσιαλιστές λησμόνησαν τις βαθιές ιστορικές ρίζες του λαϊκού, ριζοσπαστικού και προοδευτικού κινήματος που ξεκίνησε το 1974. Ξέχασαν τον λαό. Όμως, «για να γνωρίσεις καλά τι είναι ο λαός, πρέπει να είσαι ηγεμόνας, και για να γνωρίσεις καλά τι είναι ο ηγεμόνας πρέπει να είσαι άνθρωπος του λαού», επισημαίνει ο Μακιαβέλι. Το Σοσιαλιστικό Κίνημα στην Ελλάδα στα σημαδιακά τριάντα τρία του χρόνια έχει διανύσει μια ιστορική γόνιμη περίοδο, η οποία με το τέλος της μπορεί να σφραγίσει την αρχή μιας «αναγεννησιακής» κίνησης. Ήρθε, πιστεύω, η ώρα για να γίνει αυτό που οι παλαιοί φιλόσοφοι αποκαλούσαν «εκπύρωση-ανακαίνιση» και ο Καζαντζάκης επανέλαβε με τον δικό του τρόπο το 1955 στους συντρόφους του: «Όσο περνάει ο καιρός βεβαιώνομαι πως με τα σημερινά πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά πλαίσια τίποτα μόνιμα καλό δεν μπορεί να γίνει. Χρειάζεται εκπύρωσις-ανακαίνισις. Όλες οι άλλες τρισευγενικές προσπάθειες ωφελούν μόνον τον προσπαθούντα». Ποια, λοιπόν, είναι τα χαρακτηριστικά ενός ηγέτη, που καλείται σήμερα να θέσει σε λειτουργία μια τέτοια ανακαίνιση; Στην περίπτωση αυτή- όπως ο Μακιαβέλι παρατηρεί- γεννιέται το εξής ζήτημα: «Αν συμφέρει καλύτερα τον ηγεμόνα να τον αγαπούν ή να τον φοβούνται». Και απαντά: «Και το ένα και το άλλο· μα επειδή είναι δύσκολο να συνυπάρξουν, είναι πολύ πιο σίγουρο να σε φοβούνται παρά να σε αγαπούν, αν είναι να λείψει ένα από τα δύο. Γιατί οι άνθρωποι γενικά είναι αχάριστοι, ευμετάβολοι και άπληστοι. Όσο τους ευεργετείς, σου είναι όλοι αφοσιωμένοι, μα όταν ο κίνδυνος ζυγώσει, αλλάζουν. Κι ο ηγεμόνας που βασίστηκε μονάχα στα λόγια τους, γυμνωμένος από κάθε άλλη ετοιμασία, καταστρέφεται. Οι άνθρωποι ευκολότερα βλάπτουν έναν που αγαπούν παρά έναν που φοβούνται».

Οι παραπάνω σκέψεις, πιστεύω, θα βοηθούσαν σήμερα στην αναζήτηση του…Ρrincipe της «αναγεννησιακής» σοσιαλιστικής κίνησης.

Η Στέλλα Πριόβολου είναι καθηγήτρια στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών