[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Γέλια και κλάματα για τα κολέγια

Η Οδηγία 2005/36/ΕΚ μάς έπεσε στο κεφάλι. Γνωρίζαμε ότι θα συμβεί και έγραφε ακριβώς το πότε. Από την 20ή Οκτωβρίου 2007, ημέρα της προαναγγελθείσας (από το 2005) εφαρμογής της, οι επιχειρηματίες των Κέντρων Ελευθέρων Σπουδών πανηγυρίζουν και οι υπέρμαχοι του δημόσιου πανεπιστημίου ολοφύρονται.

Δημιουργείται η εντύπωση ότι στο εξής οι κάτοχοι πτυχίων ευρωπαϊκών πανεπιστημίων που πραγματοποίησαν μέρος ή και το σύνολο των σπουδών τους στην Ελλάδα, σε συμβεβλημένα ιδιωτικά «κολέγια», αποκτούν αυτομάτως ίσα επαγγελματικά δικαιώματα με τους αποφοίτους των ελληνικών πανεπιστημίων.

Καλλιεργείται περαιτέρω η εντύπωση ότι στην κατάσταση αυτή βρεθήκαμε εξαιτίας του άρθρου 16 του Ελληνικού Συντάγματος. Η συνταγματική πρόνοια υποτίθεται ότι εμπόδιζε την πολιτεία να ασχοληθεί με τη ρύθμιση της αγοράς των σπουδών «μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης» στην Ελλάδα. Έτσι έχουμε βρεθεί, εδώ και καιρό, με μερικές δεκάδες «ιδιωτικά πανεπιστήμια» και με αυτή την πραγματικότητα, που αρνούμασταν ιδεοληπτικά να αναγνωρίσουμε, πρέπει πλέον να συμφιλιωθούμε.

Το επιχείρημα είναι κατ΄ ουσίαν κοινό στους κ.κ. Καραμανλή και Παπανδρέου: Τα ιδιωτικά πανεπιστήμια υπάρχουν στην Ελλάδα. Τουλάχιστον ας τα υποβάλλουμε σε κάποιον έλεγχο. Οι παραπάνω εντυπώσεις δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και είναι προϊόντα είτε σύγχυσης είτε ηθελημένης παραπλάνησης της κοινής γνώμης. Η αναθεώρηση του άρθρου 16, όπως εξαγγέλθηκε τόσο από τη Ν.Δ. όσο και από το ΠΑΣΟΚ (πριν από την αναδίπλωσή του με πρόσχημα τη φαρσοκωμωδία του άρθρου 24), αφορούσε κάποιες θεωρητικές, πλατωνικού χαρακτήρα, οντότητες που ονομάζονταν «μη κρατικά μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια». Στην ελληνική Ουτοπία θα εμφανίζονταν αγαθοί γενναιόδωροι ιδιώτες και πάμπλουτοι σύλλογοι που θα διέθεταν αφιλοκερδώς την περιουσία τους για την αναβάθμιση της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Δηλαδή, η συνταγματική αναθεώρηση δεν θα κάλυπτε κατ΄ ουδένα τρόπο τις ιδιωτικές κερδοσκοπικές επιχειρήσεις που παρέχουν «υπηρεσίες τριτοβάθμιας εκπαίδευσης» στη χώρα μας. Όλη η συζήτηση της αναθεώρησης του άρθρου 16 ήταν στάχτη στα μάτια. Αποσκοπούσε στο να θολώσει τα νερά της αλλαγής του νομοθετικού πλαισίου της δημόσιας ανώτατης παιδείας και να δημιουργήσει άλλοθι στην ελληνική πολιτεία για τη μη ανάληψη των ευθυνών της απέναντι στα πανεπιστήμια.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ

του δημόσιου αγαθού το Σύνταγμα δεν είναι εμπόδιο αλλά όπλο, διότι συνιστά βάση εθνικών νομοθετικών ρυθμίσεων συμβατών με το κοινοτικό δίκαιο

Ήταν σαν να έλεγε η κυβέρνηση: «Κάνουμε μερικές μικρορυθμίσεις, αλλά το δημόσιο πανεπιστήμιο δεν έχει σωτηρία. Η λύση βρίσκεται έξω από τη δημόσια παιδεία». Ανίκανη να συμβάλει στη μεταρρύθμιση των πανεπιστημιακών δομών, η κυβέρνηση είχε αποφασίσει να παρακάμψει το δημόσιο πανεπιστήμιο. Συνδέοντας παραπλανητικά τη συνταγματική αναθεώρηση με την αλλαγή του νόμου-πλαισίου, έκλεινε το μάτι στους επιχειρηματίες της παιδείας. Αναδεικνύοντας το υπάρχον «πανεπιστημιακό κενό», προετοίμαζε το έδαφος για την απρόσκοπτη νομιμοποίηση των «υπηρεσιών» τους.

Η κυβέρνηση είναι απόλυτα εκτεθειμένη: Από το 2005, όταν οι ευρωβουλευτές της Ν.Δ. υπερψήφισαν τη διαβόητη Οδηγία, αδράνησε πλήρως και σήμερα, δηλαδή εκ των υστέρων, εμφανίζεται να αναγκάζεται να συμμορφώσει τη χώρα προς αυτήν. Και πάλι, η στρατηγική της παραπλάνησης λειτουργεί σε όλο της το μεγαλείο.

Η αλήθεια είναι ότι η ελληνική πολιτεία έχει αντικειμενικά περισσότερες γραμμές άμυνας. Και αυτές δεν σχετίζονται με τη συνταγματική αναθεώρηση αλλά με την αξιοποίηση των αρχών του κοινοτικού δικαίου. Η πιο απόλυτη γραμμή άμυνας συνίσταται στη δυνατότητα του εθνικού νομοθέτη να απαγορεύσει γενικά και συνολικά τη δικαιόχρηση (franchising) για τις υπηρεσίες τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Με τον τρόπο αυτό δεν βρίσκει πλέον εφαρμογή στην ελληνική αγορά η απόφαση του ΔΕΚ, γνωστή ως «απόφαση Νέρι», η οποία διέγνωσε «άνιση μεταχείριση» και ανάγκασε την Ιταλία να αναγνωρίζει τα δικά της ΚΕΣ που έχουν συμβληθεί με ξένα πανεπιστήμια. Και τούτο, διότι οι υπηρεσίες εκπαίδευσης, με βάση το κοινοτικό δίκαιο, εξακολουθούν να υπάγονται στη νομοθετική αρμοδιότητα των κρατών- μελών. Δηλαδή, εξαιρούνται από την Οδηγία Μπολκενστάιν περί ελεύθερης εγκατάστασης και παροχής υπηρεσιών στο κοινοτικό έδαφος (βλ. σχετικά Ευ. Βενιζέλος, Ατζέντα 16, εκδ. Πόλις, 2007).

Παραπέρα, η ελληνική πολιτεία έχει τη δυνατότητα να επιβάλλει «δοκιμασία επάρκειας» στους πτυχιούχους εφόσον διαπιστώνονται «σημαντικές αποκλίσεις όσον αφορά τη διάρκεια ή το περιεχόμενο σε σχέση με την εκπαίδευση που απαιτείται στο κράτος – μέλος υποδοχής» (Οδηγία 2005/36/ΕΚ, αρ. 14,

παρ. 1 & 4). Είναι, επίσης, στην ευχέρεια της ελληνικής πολιτείας να βάλει τον πήχυ πολύ ψηλά, αξιώνοντας την εξομοίωση των κριτηρίων λειτουργίας των «κολεγίων» με τα δημόσια ΑΕΙ και να τα υποβάλλει σε αξιολόγηση.

Όλα τα παραπάνω προϋποθέτουν την πολιτική βούληση της κυβέρνησης. Από αυτήν εξαρτάται αν θα προστατευθεί το δημόσιο αγαθό της τριτοβάθμιας παιδείας ή αν θα παραδοθεί στην απορρύθμιση της «αγοράς». Για την προστασία του δημόσιου αγαθού το Σύνταγμα δεν είναι εμπόδιο αλλά όπλο, διότι συνιστά βάση εθνικών νομοθετικών ρυθμίσεων συμβατών με το κοινοτικό δίκαιο. Τα υπόλοιπα είναι προφάσεις εν αμαρτίαις.

Ο Αλέξης Καλοκαιρινός είναι κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης.