[ Δρόμοι ]

«Η ζωή…
… δεν είναι παρά μια σκιά που περπατάει» (Σαίξπηρ, «Μάκβεθ»). «Δεν σκαλίζω την ανθρώπινη μορφή, αλλά τη σκιά της», είχε πει κάποτε ο Αλμπέρτο Τζακομέτι.

Ο πιο διάσημος…
… γλύπτης της μεταπολεμικής εποχής δεν ήταν ερημίτης. Στο μικρό εργαστήριό του στο Παρίσι δεχόταν ευχαρίστως φίλους και περίεργους, επώνυμους και ανώνυμους. Εκείνο που τον έκανε να μην εγκαταλείπει σχεδόν ποτέ τους τέσσερις υγρούς και ψυχρούς τοίχους του που ζεσταίνονταν μονάχα με μια σόμπα- την ώρα που εκείνος δοξαζόταν από το Παρίσι μέχρι τη Νέα Υόρκη- ήταν το έργο του: βρισκόταν μέσα σε εκείνους τους τέσσερις τοίχους, ολόκληρο, ολοζώντανο. Το εργαστήρι του Τζακομέτι δεν ήταν παραπάνω από είκοσι τρία τετραγωνικά. Σήμερα πια μοιάζει με μια απειροελάχιστη κουκίδα μέσα στα 1.600 τετραγωνικά μέτρα της αναδρομικής έκθεσης του καλλιτέχνη, που ανέλαβε να διοργανώσει το Κέντρο Πομπιντού με περισσότερα από 600 έργα του. Μαζί με μια αναπαράσταση του ερειπωμένου πια εργαστηρίου του μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια, τοίχους, έπιπλα, αγάλματα, τελειωμένα και μισοτελειωμένα. Μια αναπαράσταση της σοφής λιτότητας του καλλιτέχνη. Μια ταπεινή καρέκλα ή ένα κοινότατο κομό «λένε» πολύ περισσότερα γι΄ αυτόν από όσα χίλιες λέξεις. «Βρίσκονται εκεί όχι από νοσταλγία, μα επειδή ο κάτοχός τους τα ζωγράφιζε, τα σχεδίαζε και τα χάραζε συνέχεια σαν να τον βασάνιζε μία και μοναδική ιδέα: να πιάσει ατόφια τη ροή της ζωής», λέει ο έφορος της έκθεσης στην εφημερίδα «Φιγκαρό».

Κάθε πρωί…
… ο Τζακομέτι ξεκινούσε από το μηδέν. Έπιανε τα έργα του, τους άλλαζε τη σειρά, τα ψηλαφούσε, τα διόρθωνε, τους έδινε άλλη μορφή, σαν να ήθελε να πιάσει «την αιωνιότητα που περνά», όπως το έχει πει ο Ζαν Ζενέ. Τα έκανε επίτηδες να φαίνονται βρώμικα, τυχαία, ακόμη και ανολοκλήρωτα, «σβώλοι μέσα στον χώρο» με τα λόγια του Ζαν-Πολ Σαρτρ, προτομές που όσο τις δούλευε τόσο λιγότερο έμοιαζαν με πραγματικούς ανθρώπους, σιλουέτες νηματοειδείς ολοένα και πιο λεπτές, γεμάτες πληγές από τη σμίλη, σημάδια από τα δάχτυλα και τη νικοτίνη, τρύπες από τα τσιγάρα του Τζακομέτι. Για να τα φέρει εκεί που ήθελε, πολλές φορές σκάλιζε τα αγάλματά του τόσο πολύ που απόμεναν μικρά σαν τσιγαρόκουτα ή λεπτά σαν μεμβράνες που μέσα τους περνούσε το φως. «Όλα τα σημερινά αγάλματα είναι προορισμένα να καταλήξουν κι αυτά συντρίμμια, όπως και τα αγάλματα από το παρελθόν», έλεγε. «Γι΄ αυτό είναι σημαντικό να αλλάζει κανείς ακόμη και την παραμικρή λεπτομέρειά τους ανάλογα με τη ζωή». Υπάρχουν…
… τόποι που για πολλούς είναι το κέντρο του κόσμου. Για τους αρχαίους Έλληνες ήταν οι Δελφοί, για τον Νταλί ο σταθμός του Περπινιάν. Για τον Τζακομέτι ήταν το μικρό εργαστήριό του στην οδό Ιπολίτ-Μεντρόν 46, από όπου δεν ξεμύτισε σχεδόν ποτέ. Μέσα σε εκείνα τα είκοσι τρία τετραγωνικά κυνηγούσε μέχρι το τέλος της ζωής του, το 1966, τη σκιά των ανθρώπων.