[ Δρόμοι ]

Ο εκτελεστής…
… ο στρατιώτης Μάριο Τεράν, θυμόταν αργότερα τα τελευταία λόγια του: «Να ΄σαι ήρεμος και να σκοπεύσεις καλά. Σε λίγο θα σκοτώσεις έναν άνθρωπο». Στη μία εκείνο το απόγευμα, με τρεμάμενα χέρια, ο Τεράν έριξε με το οπλοπολυβόλο του δυο ριπές στο στήθος του Τσε (για να φαίνεται σαν να είχε σκοτωθεί σε μάχη). Από τότε, ο στρατιώτης βυθίστηκε σε έναν ατέλειωτο εφιάλτη. Ο νεκρός που είχε μπροστά του ήταν χαμογελαστός, με ορθάνοιχτα μάτια. Οι Βολιβιανοί στρατιώτες τον μετέφεραν σαν τρόπαιο στο πλυντήριο του ξενοδοχείου του Βαλεγκράντε.

Η σκηνή…
… εκείνη θύμιζε κάτι από τον πίνακα «Θρήνος πάνω από τον νεκρό Χριστό» του αναγεννησιακού ζωγράφου Μαντένια. Εκείνο το πλυντήριο είναι σήμερα ένα μικρό εκκλησάκι. Οι τοίχοι του είναι σκεπασμένοι με χιλιάδες αφιερώματα πιστών. Όπως ο Σπάρτακος έγινε μέσα από τα χρόνια το σύμβολο όλων των πολέμων που πολέμησαν οι δούλοι εναντίον των αφεντάδων τους, έτσι κι ο Τσε, μέσα σε μόλις τέσσερις δεκαετίες από τον θάνατό του, είναι σήμερα το αδιαμφισβήτητο σύμβολο όλων των πολέμων που πολεμούν όσοι εξεγερμένοι πιστεύουν πως ένας πιο δίκαιος κόσμος είναι εφικτός. Ο Τσε λατρεύεται από τους Βεγγαλέζους στην Καλκούτα, τους Παλαιστίνιους στη Γάζα και από τους Ιρακινούς ελεύθερους σκοπευτές. Στη Βολιβία, από όπου το 1967 επιχείρησε να ξεκινήσει αντάρτικο εναντίον των δικτατοριών του Περού και της Αργεντινής, είναι ο άγιος Τσε ή ο Σαν Ερνέστο ντε λα Χιγκουέρα. Στα λατινοαμερικάνικα χωριά, η ιστορία του μεταδίδεται σαν προφορική παράδοση από στόμα σε στόμα. Στο όνομα του Τσε, όλα επιτρέπονται: τσιγάρα Τσε στο Περού, μπικίνι Τσε στη Βραζιλία, ρολόγια Τσε στην Κεράλα, αναπτήρες Τσε στην Κίνα.

Ο απόστρατος…
… πια Μάριο Τεράν, ο άνθρωπος που σκότωσε τον Τσε, ζει στη Σάντα Κρουζ ντέλα Σιέρα, ανώνυμος και μέσα στην απόλυτη φτώχεια. Είχε τυφλωθεί από καταρράκτη και δεν είχε λεφτά για να κάνει την εγχείρηση. Κουβανοί γιατροί εγχείρησαν 600.000 ανθρώπους σε 28 χώρες δωρεάν. Ανάμεσά τους, όπως γράφει ο Λατινοαμερικάνος δημοσιογράφος Πέπε Εσκομπάρ στους «Τάιμς της Ασίας», ήταν 110.000

Βολιβιανοί και ο Τεράν. Πριν από έναν χρόνο μίλησε ο γιος του Τεράν σε μια βολιβιανή εφημερίδα για το πώς οι γιατροί που έστειλε ο Κάστρο έκαναν καλά τον πατέρα του.

Η κόρη…
… του Τσε, η Αλέιντα, βλέπει το όνειρο του πατέρα της να γίνεται πραγματικότητα (από τον Μοράλες στη Βολιβία και τον Τσάβες στη Βενεζουέλα). Η Λατινική Αμερική σήμερα, λέει, είναι «μια ξεχωριστή στιγμή» στην Ιστορία. Και θυμάται τον Τσε που της έλεγε πως «είμαστε μια μεγάλη λατινοαμερικάνικη οικογένεια, μια μεγάλη πατρίδα από το Ρίο Μπράβο μέχρι την Παταγονία». Για όσους παραμένουν ακόμη νέοι στην καρδιά, ο Τσε ζει, όπως και το παράδειγμα που έδωσε. Ο αγώνας για κοινωνική δικαιοσύνη είναι μια φλόγα που καίει αιώνια. Ηasta la victoria, siempre.