[ Πρόσωπα ] Από τους δρόμους, στο Νόμπελ

Στα τέσσερά του, ήταν ένα παιδί του δρόμου και η μητέρα του ήταν φυλακισμένη στο Νταχάου. Προχθές, στα εβδομήντα του, ο Μάριο Καπέκι έγινε ένας από τους τρεις επιστήμονες που τιμήθηκαν με το Βραβείο Νόμπελ Ιατρικής 2007.

«Δεν είναι σαφές αν οι εμπειρίες που είχα νωρίς στην παιδική ηλικία μου, συνέβαλαν στις οποιεσδήποτε επιτυχίες μου αργότερα ή αν οι επιτυχίες επιτεύχθηκαν παρά τις εμπειρίες αυτές», είχε δηλώσει το 1996 ο Καπέκι. «Όταν ασχολούμαστε με την ανθρώπινη ζωή», είχε προσθέσει, «δεν μπορούμε να προβούμε στους κατάλληλους ελέγχους. Μήπως οι εμπειρίες αυτές είναι που συνέβαλαν σε ψυχολογικούς παράγοντες όπως η αυτάρκεια, η αυτοπεποίθηση ή η εφευρετικότητα;».

Ο Καπέκι προέρχεται από μια διόλου συμβατική οικογένεια. Η γιαγιά του, η Λούσι Ντοντ, ταξίδεψε από το Πόρτλαντ του Όρεγκον ώς την Ιταλία με σκοπό να σταδιοδρομήσει ως ζωγράφος. Εκεί συνάντησε τον Γερμανό αρχαιολόγο Βάλτερ Ράμπεργκ και απέκτησαν τρία παιδιά, πριν ο Ράμπεργκ σκοτωθεί στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η μητέρα του Καπέκι, η Λούσι Ράμπεργκ, ήταν ποιήτρια και συμμετείχε σε μια αντιφασιστική οργάνωση καλλιτεχνών, τους «Μποέμ». Είχε όμως μια φλογερή σχέση με τον φασίστα Ιταλό αεροπόρο Λουτσιάνο Καπέκι, ο οποίος σκοτώθηκε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Δεν τον παντρεύτηκε ωστόσο ποτέ, προτιμώντας να ζήσει ήσυχα σ΄ ένα σαλέ στις ιταλικές Άλπεις. Ο Μάριο γεννήθηκε το 1937 στη Βερόνα και τα τέσσερα πρώτα χρόνια της ζωής του πέρασαν μάλλον ομαλά. Η μητέρα του είχε φροντίσει ώστε, αν κάτι της συνέβαινε, ο γιος της να ανατραφεί από φίλους σ΄ ένα γειτονικό αγρόκτημα. Έτσι, όταν τη συνέλαβε η Γκεστάπο, το 1941, ο Μάριο πήγε στο αγρόκτημα. Όμως, περίπου έναν χρόνο μετά, κάτι συνέβη- δεν έχει επιζήσει κανείς για να εξηγήσει τι ακριβώς- και το παιδί απέμεινε μόνο του. «Κατευθύνθηκα προς τον Νότο», είχε διηγηθεί κάποτε. «Άλλοτε ζούσα στους δρόμους, άλλοτε έμπαινα σε συμμορίες άστεγων παιδιών, άλλοτε ζούσα σε ορφανοτροφεία. Τον περισσότερο καιρό πεινούσα». Κατέληξε στην πτέρυγα εγκαταλελειμμένων παιδιών ενός νοσοκομείου στο Ρέτζο Εμίλια, όπου έζησε μ΄ ένα φλιτζάνι καφέ και μια κόρα ψωμιού την ημέρα. Θα πέθαινε εκεί, αν δεν τον έβρισκε η μητέρα του, που είχε στο μεταξύ απελευθερωθεί, το 1945, από τους Συμμάχους. Χρειάστηκε έναν χρόνο για να εντοπίσει τον γιο της και τον βρήκε όταν εκείνος έκλεινε τα εννέα.

Οι δυο τους πήγαν στη Νάπολι, όπου επιβιβάστηκαν σ΄ ένα πλοίο για την Αμερική. Εκεί εγκαταστάθηκαν σε μια κοινότητα Κουακέρων, κοντά στη Φιλαδέλφεια, στο σπίτι του αδελφού της μητέρας του, που ήταν φυσικός στο Πρίνστον. Μια μέρα μετά την άφιξή τους, ο Μάριο Καπέκι πήγε για πρώτη φορά στο σχολείο, χωρίς καν να μιλάει αγγλικά…