Υποψήφιος Νεοελληνική Γλώσσα

Η φυσιογνωμία του τεχνολογικού πολιτισμού «Οι απλοί άνθρωποι είναι καρτερικοί και δύσκολα τους κερδίζει η αλλαγή. Θεωρούν φυσικά τα δεινά του καθημερινού μόχθου, υποφέρουν τη ζωή όπως έρχεται («δε θα μείνουμε για πάντα σ΄ αυτό τον κόσμο»), τη βελτίωση των μεθόδων από την επίνοια του «ενός», όταν έχει άμεση, πρακτική σημασία, τη δέχονται με δυσκολίες κι αυτή («όπως ζήσαν οι παλαιοί θα ζήσουμε κι εμείς») και ακολουθούν τη ροή του βίου πότε απελπισμένοι, πότε (πολύ σπάνια) χαρούμενοι. Αντίθετα οι άνθρωποι του «πνεύματος», εκείνοι που τους τσίμπησε και τους ξύπνησε (τους «μόλυνε», θα πουν μερικοί) ο στοχασμός, είναι διαφορετικοί. Ανήσυχοι, ανικανοποίητοι, ανυπόμονοι. Τίποτα δεν είναι γι΄ αυτούς οριστικό και αναπότρεπτο. Αν η ζωή με τις δυσκολίες της γίνεται για το πλήθος αβίωτη, τούτο πιστεύουν ότι οφείλεται στη μοιραλατρεία, στην αβελτηρία, στην άγνοιά τους. Μπορούν και πρέπει να αλλάξουν οι τρόποι, τα συστήματα, στην ανάγκη κι αυτές οι δομές της. Και φαντάζομαι, υποθέτουν και κηρύττουν μεταβολές. Έως τον «τροχό» που μεταφέρει τα βαριά ξύλα για τις οικοδομές, το «υνί» που σκαλίζει τη γη για να δεχτεί το σπόρο και ν΄ αποδώσει, τα θεμέλια ή τη σκεπή της «καλύβας», για ν΄ αντέχουν στις θεομηνίες και ν΄ αποθαρρύνουν τα επικίνδυνα ζώα κ.ο.κ.

Έτσι δημιουργείται και εισάγεται η πρόοδος της «τεχνολογίας». Αργά, με δυσφορία πολλές φορές και αντίδραση, αλλά σταθερά. Ιδίως όταν η αλλαγή των όρων με την επέμβαση του «πνεύματος» κερδίσει όμορους λαούς, βελτιώσει σε σημαντικό βαθμό την εργασία και την άμυνα ή την επίθεσή τους και αυτοί χάρη στις νέες μεθόδους επιβάλουν την υπεροχή τους. Τότε ξυπνάει από το λήθαργο της «παράδοσης» το μυαλό του πλήθους, η πρωτοβουλία των τολμηρότερων στέλνει φανερά και κρυφά να μάθει τα μυστικά των γειτόνων, τα εγκολπώνεται όσο μπορεί καλύτερα και μαθαίνει να τους αντιμετωπίζει, «προκόβει». Δε λείπουν βέβαια ποτέ οι μεμψίμοιροι, αυτοί που βλέπουν με τρόμο τις μεταβολές, ρίχνουν σ΄ αυτές την ευθύνη για την τυχόν επιδείνωση των καταστάσεων και συμβουλεύουν την ανυπακοή στις αισιόδοξες προβλέψεις της «τεχνολογίας». Την επιστροφή στα καθιερωμένα από την προαιώνια χρήση, που μπορεί να παρουσιάζουν δυσκολίες για το «παρόν», αλλά αποτελούν εγγύηση για το «μέλλον». Οι λαοί όμως προχωρούν, δε μένουν στάσιμοι. Ας μην έπαιρναν το δρόμο της αλλαγής· τώρα είναι αργά, θα πάνε μπροστά, θέλοντας και μη, αλλιώς δε γίνεται.

Όσοι μας διδάσκουν την ιστορία της νεότερης ευρωπαϊκής φιλοσοφίας (με επιστημονικές πραγματείες ή με σχολικά εγχειρίδια) μας έχουν μάθει ότι από την Αναγέννηση κι εδώ πνέει ο άνεμος της «γνώσης- δύναμης», του δόγματος δηλαδή ότι, όταν γνωρίζει κανείς, «μπορεί», με τη γνώση και τον ορθό χειρισμό των σχέσεων μεταβάλλει τη φυσική ροή των πραγμάτων. Και σύμβολο της νέας τροπής θεωρούν το δυναμικό εμπειρισμό του Άγγλου Βacon που συνοψίζεται στο λόγιο: «natura non vicitur nisi parendo»- νικούμε τη Φύση όταν υπακούμε στους νόμους της, (savoir c΄ est pouvoir- θα πουν αργότερα στη Γαλλία οι οπαδοί του θετικισμού). Η διάκριση είναι σωστή και ορθά την επικαλούνται όσοι αντιθέτουν τη νεότερη Ευρώπη προς τη θεωρητική μακαριότητα του σχολαστικισμού (ορισμένων τουλάχιστον Σχολών) κατά το Μεσαίωνα. Δεν είναι όμως ιστορικό ορθό ότι από την Ελληνική Αρχαιότητα, που όπως είναι γνωστό, διακρίθηκε στις τεχνικές γνώσεις κατά τους αλεξανδρινούς και τους ρωμαϊκούς χρόνους, απουσιάζει η αλήθεια, ότι ένας τρόπος υπάρχει να προσαρμόσουμε τη «φύση» στους σκοπούς μας: η γνώση και εκμετάλλευση των νόμων της. Αφήνω κατά μέρος το Γαληνό και τον Πλωτίνο που κατά την ιπποκρατική αντίληψη επιμένουν να ονομάζουν το γιατρό «φύσεως υπηρέτην». Πολύ παλαιότερα, στα σωκρατικά τουλάχιστον χρόνια, αυτό υποστήριζαν και δίδασκαν οι οπαδοί του εμπειρικού Δημόκριτου. Όπως έδειξε ο Ρ. Janet (στη διδακτορική διατριβή που έγραψε το 1859 για τον Βacon) η ρήση του Άγγλου σοφού, η γνωστή ήδη στους αλχημιστές του Μεσαίωνα, τους αποδιοπομπαίους τράγους των σχολαστικών, στους οποίους όμως η θετική επιστήμη των ημερών μας οφείλει τη γένεση και την ανάπτυξή της, κατάγεται από τους δημοκρατικούς των χρόνων εκείνων. Θυμίζει πάρα πολύ την περίφημη φράση του Ψευδο- δημόκριτου: «η φύσις τη φύσει τέρπεται και η φύσις την φύσιν κρατεί και η φύσις την φύσιν νικά». Το τελευταίο μάλιστα απόφθεγμα, το τόσο βακονικό, είναι εκπληκτικό για την ευστοχία και τη συντομία του: υπάρχει ένας τρόπος, όχι τόσο εύκολος ή κατορθωτός χωρίς θυσίες να νικήσουμε τη Φύση- να μεταχειριστούμε στα έργα μας την ίδια τη Φύση, τις μεθόδους, τη δράση, τους νόμους της. Άρα να τη σπουδάσουμε, να εξιχνιάσουμε τα «μυστικά» της.

Ε. Π. Παπανούτσος Ασκήσεις
Α. Σε ποιο κειμενικό είδος ανήκει το απόσπασμα; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

Β. Με ποιο τρόπο αναπτύσσεται η πρώτη παράγραφος; Γ. Ποιος είναι ο κύριος τρόπος πειθούς που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στην τρίτη παράγραφο;

Δ. Σε ένα δοκίμιο 500- 600 λέξεων να εκθέσετε τις απόψεις σας σχετικά με τις θετικές επιδράσεις του τεχνολογικού πολιτισμού τόσο στον άνθρωπο μεμονωμένα όσο και στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο.

Απαντήσεις
Α. Το κείμενο ανήκει στην κατηγορία των αποδεικτικών δοκιμίων.

Διακρίνουμε τα εξής χαρακτηριστικά:

● Κυριολεκτική χρήση της γλώσσας ● Ευδιάκριτη δομή ● Συνεκτικότητα- Συνοχή ● Σύνθετη δομή προτάσεων (μεγαλύτερη χρήση υποτακτικού λόγου)

● Εμφανής η πρόθεση του συγγραφέα να πείσει ● Χρήση της επίκλησης στη λογική Β. Η πρώτη παράγραφος αναπτύσσεται με συνδυασμό μεθόδων. Αρχικά ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τη μέθοδο της σύγκρισης- αντίθεσης καθώς αντιπαραβάλλει τη νοοτροπία των απλών ανθρώπων απέναντι στις αλλαγές με αυτή των ανθρώπων του πνεύματος («Οι απλοί άνθρωποι κηρύττουν μεταβολές»). Ακολούθως χρησιμοποιεί παραδείγματα καινοτομιών που εισήγαγαν τα ανήσυχα πνεύματα («τροχός», «υνί», θεμέλια, σκεπή).

Γ. Ο κύριος τρόπος πειθούς που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στην τρίτη παράγραφο είναι η επίκληση στην αυθεντία. Συγκεκριμένα κάνει αναφορά στον Βacon και τον δυναμικό εμπειρισμό του, στον Γαληνό και στον Πλωτίνο, στον Ρ. Janet και στον Ψευδο- δημόκριτο.

Δ. Θετικές επιδράσεις της τεχνολογίας στον άνθρωπο και στην κοινωνία:

1. Απελευθέρωσε τον άνθρωπο από τις βαριές εργασίες 2. Ανέβασε το μέσο επίπεδο της υλικής ζωής 3. Αύξησε το μέσο όρο ζωής 4. Έδωσε στην ιατρική τα μέσα να προοδεύσει θεαματικά, ανακουφίζοντας έτσι τον άνθρωπο 5. Δημιούργησε πολλά επαγγέλματα και επέκτεινε τις ευκαιρίες για εργασία 6. Προσφέρει μεγάλες ανέσεις και σπουδαίες ευκολίες 7. Εξαλείφει σιγά σιγά τις τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες, που χώριζαν άλλοτε άτομα και λαούς. Με τις ανακαλύψεις της βιομηχανικής χημείας, πλαστικές ύλες, νάιλον, περλόν, συνθετικές ύλες κ.τ.λ., ευεργέτησε εκατομμύρια ανθρώπους, κάνοντας προσιτά σ΄ όλες τις τάξεις χιλιάδες αγαθά 8. Καταπολέμησε την πείνα 9. Έδωσε όπλα στον άνθρωπο για την αντιμετώπιση θεομηνιών 10. Αύξησε την αγροτική παραγωγή, πολλαπλασίασε τη βιομηχανική και επέκτεινε τις εμπορικές συναλλαγές 11. Ανέβασε την αξία της εργασίας και την εκτίμηση προς τον εργάτη. Η αύξηση των μισθών και των ημερομισθίων, ο περιορισμός των ωρών εργασίας και η μεγάλη ασφάλεια που ένιωσαν οι εργαζόμενοι είναι αποτελέσματα της ανάπτυξης του τεχνικού και βιομηχανικού πολιτισμού 12. Μεγάλωσε την αυτονομία του ανθρώπου σε σχέση με τις φυσικές απαιτήσεις και το εξωτερικό περιβάλλον 13. Καλυτέρευσε τις συνθήκες ζωής των ηλικιωμένων και υπερηλίκων ατόμων 14. Δημιούργησε τις κατάλληλες συνθήκες για την κατάργηση της δουλείας 15. Εκμηδένισε τις αποστάσεις κι έφερε κοντά τους ανθρώπους 16. Ανάπτυξε τη διαφήμιση, που, παρ΄ όλους τους κινδύνους που κρύβει, έχει τις καλές της πλευρές και την κοινωνική της αξία 17. Συμβάλλει στην αποθάρρυνση για την έκρηξη ενός μεγάλου πολέμου, επειδή ακριβώς τεράστια είναι η καταστροφική δύναμη της πολεμικής βιομηχανίας. Κανείς από τους δυνατούς δεν επιχειρεί πόλεμο, όταν ξέρει καλά πως δε θα απομείνει κανείς ζωντανός, για να απολαύσει τους καρπούς μιας νίκης. Η καταστροφή θα είναι ολοκληρωτική 18. Δίνει την ευκαιρία στο μέσο άνθρωπο να πάρει μέρος στην ανώτερη μόρφωση 19. Προσφέρει περισσότερο ελεύθερο χρόνο 20. Όπου καλωσορίζεται διώχνει τον αναλφαβητισμό και μαζί μ΄ αυτόν τις προλήψεις και τις δεισιδαιμονίες, που δυσκολεύουν πολύ τη ζωή των ανθρώπων μέσα στις κοινωνίες

ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΙΜΕΛΗΘΗΚΕ ΤΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΟΡΜΗ- ΠΑΤΡΑ