[ ΑΙΧΜΕΣ ] Απόψε, στο γυαλί…

ΟΛΑ ΤΟΥ DΕΒΑΤΕ δύσκολα, εν Ελλάδι. Ακόμη και το όνομα: Πολλοί δυσανασχετούν με τον αμερικανικής προελεύσεως όρο, αλλά κανείς δεν έχει βρει μια αποδεκτή μετάφρασή του. Ακόμη δυσκολότερη η διεξαγωγή του. Θυμάστε πώς ξεκίνησε η ιστορία; Τον Νοέμβριο του ΄89 η ΕΡΤ θέλησε να κάνει τον πρώτο εν Ελλάδι τηλεοπτικό διάλογο αρχηγών. Οι αρχηγοί αρνήθηκαν να καθήσουν μαζί, στο ίδιο τραπέζι, και εφευρέθηκε ένα σχήμα τριών, παράλληλων συνεντεύξεων, τρία συνεχόμενα βράδια, όπου κάθε αρχηγός χωριστά απαντούσε στις ερωτήσεις ενός μόνιμου πάνελ δημοσιογράφων. Έπρεπε να περιμένουμε το 1996 για να δούμε τους δύο διεκδικητές της εξουσίας σε κάτι που ονομάστηκε debate, έμοιαζε με debate, αλλά δεν ήταν ακριβώς debate.

Οι κανόνες που καθιερώθηκαν τότε, με συμφωνία μεταξύ των κομματικών επιτελείων, ερήμην των μέσων ενημέρωσης ή της ακαδημαϊκής κοινότητας, και ισχύουν έκτοτε, ήταν τόσο αυστηροί, ώστε οι δύο πολιτικοί δεν έπρεπε να ανταλλάσσουν ούτε βλέμμα, πολύ περισσότερο τον λόγο, και η βραδιά κύλησε σαν θεατρικό του Μπέκετ, με τους ήρωες να μιλούν παραλλήλως αλλά ποτέ να μην ακούει ο ένας τον άλλον. Κι όμως, το γεγονός δεν ήταν ασήμαντο ή άνευ πολιτικών συνεπειών.

Το 2004, το πράγμα έγινε ακόμη χειρότερο. Μία μόνον συζήτηση, με πέντε πολιτικούς αρχηγούς παρόντες και τους ίδιους απαγορευτικούς, αυστηρούς κανόνες. Αντί δύο, είχαμε πέντε ασύμβατους μονολόγους. Απόψε, ακόμη χειρότερα. Έξι οι αρχηγοί, έξι οι ερωτώντες, έξι οι κύκλοι…

Σαν το πολιτικό σύστημα να προσπαθεί όλο και περισσότερο να αυτοπροστατευθεί, αντί να εκτεθεί στο λαϊκό ακροατήριο και στη δοκιμασία του διαλόγου, του απολογισμού, της αντιπαράθεσης. Σαν οι πολιτικοί αρχηγοί να νοιάζονται λιγότερο να πείσουν αντιπαρατιθέμενοι, και περισσότερο να προστατεύσουν την ηγετική τους εικόνα θωρακισμένοι πίσω από βαριά αρματωσιά απαγορεύσεων. Ο πληθυντικός τους αδικεί, βεβαίως.

Αυτή τη φορά τον τελετουργικό κορσέ τους τον επιβάλλει ο Πρωθυπουργός, ο Κ. Καραμανλής, που σχεδίασε μιαν εκλογική διαδικασία φαστ φουντ, δίχως απολογία για τα πεπραγμένα του, δίχως έλεγχο, δίχως διάλογο.

Την ίδια ώρα, σε άλλες χώρες αναζητούνται διαρκώς τρόποι ώστε να πολλαπλασιαστούν οι ευκαιρίες που έχουν οι διεκδικητές της εξουσίας να διαλέγονται εμπρός στα μεγαλύτερα δυνατά ακροατήρια, να ενθαρρύνεται η συμμετοχή του κοινού, να βρίσκουν ευκαιρία να ρωτούν τους υποψήφιους ηγέτες τους οι ίδιοι οι πολίτες, απευθείας, αξιοποιώντας τις νέες τεχνολογίες.

Έξι οι αρχηγοί, έξι οι ερωτώντες, έξι οι κύκλοι… Σαν το πολιτικό σύστημα να προσπαθεί όλο και περισσότερο να αυτοπροστατευθεί, αντί να εκτεθεί στο λαϊκό ακροατήριο και στη δοκιμασία του διαλόγου, του απολογισμού, της αντιπαράθεσης

Από αυτήν την άποψη, το αποψινό τηλεοπτικό γεγονός, το κλειστοφοβικό ελληνικό debate διεκδικεί διεθνή πρωτοτυπία.

Και από άλλη μια άποψη: Το debate είναι συνήθως η κορύφωση ενός ήδη διεξαχθέντος προεκλογικού διαλόγου, το κερασάκι στην προεκλογική τούρτα. Το αποψινό debate, αντίθετα, είναι το εναρκτήριο λάκτισμα μια εκλογικής περιόδου που εξαγγέλθηκε με την Πεντέλη να καίγεται και τους πολίτες στην παραλία, συνεχίστηκε υπό το σοκ και το δέος της καταστροφής της Πελοποννήσου και σκηνοθετείται έκτοτε (από την κυβέρνηση) ως τηλεμαραθώνιος αγάπης προς τους πληγέντες, αντί πολιτικής αντιπαράθεσης.

Αλλά γι΄ αυτό ακριβώς, και παρά τους πολλαπλούς, μέχρι γελοιότητος, περιορισμούς, το γεγονός θα έχει μεγάλη σημασία.

Είναι η πρώτη και, ίσως, η τελευταία ευκαιρία να δούμε κάτι που να μοιάζει με ανοιχτό, δημοκρατικό αγώνα αντί προ-συσκευασμένης καμπάνιας. Και είναι η μεγάλη ευκαιρία για εκείνους τους πολιτικούς αρχηγούς που το μπορούν (σκέφτομαι τον Αλέκο Αλαβάνο και τον Γιώργο Παπανδρέου), να πείσουν τους πολίτες που θα παρακολουθούν απόψε ότι η πολιτική τάξη δεν αποτελείται μόνον από κυνικά όντα, πολιτευτές, τακτικιστές και συμφεροντολόγους, επικοινωνιακά ντρεσαρισμένους να απαγγέλλουν κούφια λόγια, θωρακισμένους πίσω από την ασφαλή τιποτολογία, με το μάτι να διαψεύδει την ειλικρίνεια της γλώσσας. Ότι υπάρχουν ακόμη μερικά, προς διάσωση, σπάνια είδη στην ελληνική πολιτική πανίδα: πολιτικοί με πεποιθήσεις που λένε κάτι επειδή το πιστεύουν, όχι επειδή τους το μέτρησε προηγουμένως μια ποιοτική δημοσκόπηση.

Εκεί, νομίζω, και θα κριθεί η αποψινή μάχη.