Επιστήμη

Η Μαύρη Θάλασσα στο μικροσκόπιο

Υπό την εποπτεία του ωκεανογράφου Ρόμπερτ Μπάλαρντ, Αμερικανοί και Ουκρανοί επιστήμονες θα αναζητήσουν στη Μαύρη Θάλασσα τα ίχνη αρχαίων ναυαγίων. Με τη βοήθεια ενός υποβρύχιου ρομπότ που κατασκευάστηκε ειδικά για τον σκοπό αυτό, θα εξερευνήσουν τον πυθμένα της θάλασσας προσπαθώντας να ανακαλύψουν τις ρότες που ακολουθούσαν τα εμπορικά πλοία στην αρχαιότητα.

Την ευθύνη της αποστολής θα έχουν το αμερικανικό Ινστιτούτο για τις Εξερευνήσεις και το Ινστιτούτο Αρχαιολογικής Ωκεανογραφίας του πανεπιστημίου του Rhode Ιsland. Ο Ρόμπερτ Μπάλαρντ, καθηγητής Ωκεανογραφίας στο συγκεκριμένο πανεπιστήμιο, ανακάλυψε το 1985 το ναυάγιο του Τιτανικού σε βάθος περίπου 4.000 μέτρων στον Ατλαντικό Ωκεανό. Ο ίδιος τονίζει ότι πρόκειται για μια πολύ ενδιαφέρουσα εξερευνητική αποστολή η οποία αναμένεται

ΘΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΟΥΝ το πώς και το γιατί νεκρώνεται η Μαύρη Θάλασσα

να ρίξει φως όχι μόνο στα μυστικά των αρχαίων ναυαγίων, αλλά και στα γεωλογικά χαρακτηριστικά που συνθέτουν τη φυσιογνωμία της Μαύρης Θάλασσας.

Βυζαντινό πλοίο. Την περασμένη χρονιά μάλιστα, ο Αμερικανός ωκεανογράφος είχε συνεργαστεί με επιστήμονες του Τμήματος Υποθαλάσσιας Κληρονομιάς της Ουκρανίας και είχε εντοπίσει τις θέσεις αρκετών ναυαγίων. Μάλιστα ανάμεσά τους ήταν και ένα πλοίο που αναγνωρίστηκε ότι ανήκει στη βυζαντινή περίοδο και το οποίο θα εξερευνηθεί διεξοδικά στη διάρκεια της αποστολής. Το «στρατηγείο» των επιστημόνων θα στηθεί πάνω σε ουκρανικό ωκεανογραφικό σκάφος επιφανείας, απ΄ όπου τα υποβρύχια ρομπότ που είναι εφοδιασμένα με κάμερες υψηλής ανάλυσης θα εξορμούν στα βάθη της Μαύρης Θάλασσας.

Το ρομπότ «DΟΕRRΙ». Από το σκάφος αυτό, θα καταδύεται σε βάθη μεγαλύτερα των 150 μέτρων το υποθαλάσσιο ρομπότ «DΟΕRRΙ», το οποίο θα χαρτογραφήσει τον πυθμένα στα ανοιχτά της Σεβαστούπολης, δουλεύοντας κάθε μέρα 14 ώρες. Ο Άρτ Τρεμπάνις, επίκουρος καθηγητής Θαλάσσιων και Γήινων Μελετών στο πανεπιστήμιο του Delaware, είχε την ευθύνη κατασκευής του ρομπότ «DΟΕRRΙ» το οποίο είναι εφοδιασμένο με ένα εξεζητημένο σύστημα αισθητήρων και με όργανα για την καταμέτρηση της αλατότητας, των θερμοκρασιακών μεταβολών και των επιπέδων οξυγόνου.

Ανοξική θάλασσα. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι τα αρχαία ναυάγια θα είναι καλά διατηρημένα στη Μαύρη Θάλασσα επειδή μετά τα 200 μέτρα βάθος το οξυγόνο που υπάρχει είναι ελάχιστο. Πρόκειται δηλαδή για μια ανοξική θάλασσα στην οποία ζει περιορισμένος αριθμός βακτηρίων. Το φαινόμενο αυτό προκαλείται κυρίως χάρη στην εισροή χιλιάδων τόνων γλυκού νερού από τα ποτάμια της Ευρώπης και της Ρωσίας. Λέγεται μάλιστα ότι αν δεν υπήρχε η Μαύρη Θάλασσα και το γλυκό νερό διοχετευόταν στο Αιγαίο, τότε το ελληνικό αρχιπέλαγος θα ήταν μια θάλασσα χωρίς οξυγόνο.

Το γλυκό νερό που εισέρχεται στη Μαύρη Θάλασσα, μεταφέρει μαζί του και οργανική ύλη υπό τη μορφή… λασπουριάς. Όταν αυτές οι ουσίες που υπάρχουν διάσπαρτες στο νερό των ποταμών εισρεύσουν στη θάλασσα, τα βακτήρια που βρίσκονται εκεί ορμούν για να τις αποικοδομήσουν σπαταλώντας μεγάλες ποσότητες οξυγόνου για τον σκοπό αυτό. Νεκρώνεται η θάλασσα. Η οργανική ύλη μετατρέπεται σε ανόργανη και καθιζάνει στον βυθό όπου και συσσωρεύεται. Όμως το οξυγόνο δεν επαρκεί για να βοηθήσει τα βακτήρια να αποικοδομήσουν τις μεγάλες ποσότητες οργανικής ύλης, με αποτέλεσμα η θάλασσα να νεκρώνεται. Στη Μαύρη Θάλασσα εξάλλου είναι γνωστό το φαινόμενο της ανάδυσης μεγάλων ποσοτήτων μεθανίου ή υδροθείου από τον πυθμένα προς την επιφάνεια με αποτέλεσμα τον πνιγμό των ψαριών από ασφυξία.


Υπήρξε λίμνη γλυκού νερού η Μαύρη Θάλασσα

Η Μαύρη Θάλασσα θεωρείται πως είναι το μεγαλύτερο μη οξυγονωμένο θαλάσσιο σύστημα. Το φαινόμενο αυτό σχετίζεται με το μεγάλο βάθος της θάλασσας και το υψηλό επίπεδο αλμυρότητας των νερών που βρίσκονται στα βαθιά. Στη θάλασσα αυτή το φρέσκο νερό αναμειγνύεται με το θαλασσινό σε βάθος το πολύ μέχρι 150 μέτρα. Και λέγεται ότι κάτω από το όριο αυτό το νερό ανανεώνεται μια φορά ανά εκατοντάδες χρόνια. Επομένως δεν υπάρχει καμία σημαντική ανταλλαγή αερίων με την επιφάνεια με αποτέλεσμα το αποσυντιθέμενο οργανικό υλικό να καταναλώνει με τη βοήθεια βακτηρίων κάθε διαθέσιμη ποσότητα οξυγόνου.

Κι ενώ είναι γενικά αποδεκτό πως η Μαύρη Θάλασσα υπήρξε λίμνη γλυκού νερού (τουλάχιστον τα ανώτερα στρώματά της) με ένα σημαντικά χαμηλότερο επίπεδο κατά τη διάρκεια της τελευταίας περιόδου των παγετώνων, η μετά τον παγετώνα ανάπτυξή της σε θάλασσα παραμένει ζήτημα εντατικής μελέτης και συζητήσεων.

Το 1997 οι Γουίλιαμ Ράιαν και Γουόλτερ Πίτμαν από το πανεπιστήμιο Κολούμπια δημοσιοποίησαν μια θεωρία σύμφωνα με την οποία μια μαζική πλημμύρα προεκλήθη μέσω του Βοσπόρου κατά την αρχαιότητα. Σύμφωνα με τη θεωρία τους, η Μαύρη και η Κασπία Θάλασσα ήταν μεγάλες λίμνες γλυκού νερού αλλά γύρω στο 5600 π.Χ. η Μεσόγειος «χύθηκε» πάνω από μια βραχώδη ράχη υφάλου, δημιουργώντας τη σημερινή δίοδο επικοινωνίας μεταξύ της Μαύρης Θάλασσας και της Μεσογείου.

Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με το περιοδικό «Νew Scientist», μελέτες που έγιναν στον πυθμένα του Βορείου Αιγαίου υποδεικνύουν ότι την 8η χιλιετία π.Χ. υπήρχε μεγάλη ροή φρέσκου νερού που προερχόταν από τη Μαύρη Θάλασσα.


Το βάθος ξεπερνά τα 2 χλμ.

Η Μαύρη Θάλασσα, που είναι γνωστή από την αρχαιότητα ως Εύξεινος Πόντος, είναι μια εσωτερική θάλασσα μεταξύ της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Μικράς Ασίας.

Συνδέεται με τη Μεσόγειο Θάλασσα μέσω του Βοσπόρου και της Θάλασσας του Μαρμαρά και με την Αζοφική Θάλασσα μέσω του Ισθμού του Κερχ. Έχει έκταση 422.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα και το μέγιστο βάθος της φθάνει τα 2.210 μέτρα. Η εισροή θαλασσινού νερού μέσω του Βοσπόρου αγγίζει τα 200 κυβικά χιλιόμετρα τον χρόνο ενώ η εισροή γλυκού νερού από τα ποτάμια που καταλήγουν σε αυτή, όπως ο Δούναβης, ο Δνείπερος, ο Βόλγας, υπολογίζεται στα 320 κυβικά χιλιόμετρα τον χρόνο.


Κονταίνουν οι Αμερικανοί

Oι ενήλικοι Αμερικανοί λοιπόν έπεσαν από την πρώτη θέση του βάθρου συγκρινόμενοι με άλλους λαούς, κυρίως Δυτικοευρωπαίους, όπως για παράδειγμα οι Ολλανδοί. Λέγεται μάλιστα ότι ένας μέσος Ολλανδός είναι κατά 5 εκατοστά ψηλότερος από έναν τυπικό Αμερικανό. Στη λίστα με τους ψηλότερους λαούς του κόσμου, οι άντρες της Αμερικής βρίσκονται στην ένατη θέση, ενώ οι γυναίκες στη 15η.

Έντονες συζητήσεις. Ο Τζον Κόμλος από το Πανεπιστήμιο του Μονάχου λέει στην «Washington Ρost» ότι «οι Αμερικανοί που επί μακρό χρονικό διάστημα ήταν το ψηλότερο έθνος στον κόσμο, έχασαν τώρα πια αυτά τα πρωτεία». «Οι λαοί της Δυτικής Ευρώπης τους ξεπέρασαν». Η τάση αυτή, δηλαδή οι κάτοικοι της άλλης πλευράς του Ατλαντικού να υπολείπονται σε ύψος από τους Ευρωπαίους, έχει γίνει κάτι περισσότερο από αισθητή και έχει πυροδοτήσει έντονες συζητήσεις γύρω από τα αίτια που την προκαλούν. Στο επίκεντρο των συζητήσεων έχει μπει το σύστημα υγείας και γενικά το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά των Αμερικανών. Ο Τζον Κόμλος τόνιζε σε μια από τις τελευταίες εργασίες του, που δημοσιεύτηκαν στην επιθεώρηση Social Science Quarterly, ότι το κράτος πρόνοιας που παρέχουν στους πολίτες τους οι κοινωνίες της Δυτικής και Βόρειας Ευρώπης είναι σε θέση να δημιουργήσει πιο επωφελείς συνθήκες ζωής κυρίως για τα παιδιά, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει με την αμερικανική κοινωνία που είναι προσανατολισμένη σε μοντέλα ελεύθερης αγοράς.

Αμάλγαμα επιρροών. Με τις θέσεις αυτές συμφωνούν κάποιοι επιστήμονες, όμως υπάρχουν και ειδικοί που τηρούν επιφυλακτική στάση, καθώς υποστηρίζουν ότι το ύψος ενός ανθρώπου καθορίζεται από ένα αμάλγαμα γενετικών, περιβαλλοντικών, κοινωνικών και βιολογικών επιρροών. Τρεφόμενοι με μια πληθώρα αγαθών και μακριά από αρρώστιες που βασάνιζαν την Ευρώπη, οι Αμερικανοί γρήγορα έγιναν το ψηλότερο έθνος στον κόσμο. Οι άποικοι της Νέας Γης ήταν σχεδόν 4,5 εκατοστά ψηλότεροι από τους Βρετανούς που νίκησαν στον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας και μέχρι τη δεκαετία του 1850 το ύψος τους ήταν μεγαλύτερο ακόμη και κατά επτά εκατοστά από εκείνο ενός μέσου Ολλανδού ή άλλου Δυτικοευρωπαίου. Η αμερικανική επικράτηση στο ύψος διατηρήθηκε μέχρι και μετά τους δύο Παγκοσμίους Πολέμους και ήταν συνυφασμένη με την ευμάρεια και την παγκόσμια κυριαρχία της. Όμως από τη δεκαετία του 1950 μέχρι και το 1970 η πρωτιά αυτή χάθηκε.
Άφθονη αλλά κακή η διατροφή των παιδιών

Το ύψος θεωρείται πως αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα μιας εύπορης κοινωνίας. Όσο ο πλούτος μιας κοινωνίας αυξάνεται τόσο αυξάνεται και το ύψος. Ο πλούτος βελτιώνει συνήθως το επίπεδο διατροφής και ιατρικής φροντίδας, δίνοντας την ευκαιρία στους ανθρώπους να φθάσουν στο ανώτατο ύψος και να ζήσουν περισσότερο. Τα κρίσιμα χρόνια που καθορίζουν το ύψος ενός ανθρώπου είναι αυτά της παιδικής ηλικίας, όπου τα παιδιά τα οποία λαμβάνουν τη σωστότερη διατροφή και ταλαιπωρούνται λιγότερο από ασθένειες ψηλώνουν και περισσότερο. Ο Τζον Κόμλος από το Πανεπιστήμιο του Μονάχου και άλλοι ερευνητές παρατηρούν ότι ο σύγχρονος αμερικανικός τρόπος διατροφής, παρά το γεγονός ότι χαρακτηρίζεται από αφθονία, έχει χάσει έδαφος στα παρεχόμενα θρεπτικά συστατικά, γεγονός που συμβάλλει στην εμφάνιση αυξημένων ποσοστών παχυσαρκίας. Ο Ρίτσαρντ Στέκελ από το πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Οχάιο τονίζει στην εφημερίδα «Τhe Washington Ρost» ότι «η κουλτούρα του φαγητού στην Αμερική είναι διαφορετική σε σχέση με άλλες χώρες. Τα παιδιά έχουν την τάση να βλέπουν περισσότερο τηλεόραση και να τσιμπολογούν σνακ και γρήγορο φαγητό».


Πότε η βραχυσωμία πρέπει να ανησυχεί τους γονείς

Το μικρό ύψος ενός ανθρώπου αποτελεί πάθηση που αποκαλείται βραχυσωμία. Η πάθηση αυτή πολλές φορές υποκρύπτει κάποιο πρόβλημα υγείας και για τον λόγο αυτό οι γονείς θα πρέπει να πηγαίνουν τα παιδιά τους στον γιατρό αν τυχόν βλέπουν πως δεν αναπτύσσονται φυσιολογικά.

Μάλιστα, σύμφωνα με έρευνες που έχουν γίνει στην Ελλάδα, εκτιμάται ότι περισσότερα από 37.000 παιδιά έχουν ύψος μικρότερο από το κανονικό, αλλά μόνο τα 7.200 από αυτά χρειάζονται κάποια θεραπεία. Γενικότερα, οι κυριότερες αιτίες που στερούν έναν άνθρωπο από το φυσιολογικό του ύψος θεωρούνται η κακή διατροφή, η κληρονομικότητα και η έλλειψη αυξητικής ορμόνης. Την αύξηση του ύψους επίσης μπορεί να επηρεάσουν νοσήματα όπως ο διαβήτης, οι διαταραχές στη λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα και η πρώιμη ήβη.

Κατά τους ειδικούς παιδιάτρους και τους επιστήμονες που ασχολούνται με την εφηβική ενδοκρινολογία, οι γονείς θα πρέπει να παρακολουθούν το ύψος των παιδιών τους, κυρίως από την ηλικία των 3 ετών και μετά. Το παιδί πρέπει να ψηλώνει τουλάχιστον 5 εκατοστά τον χρόνο για να θεωρείται ότι το ύψος του είναι φυσιολογικό. Σε αντίθετη περίπτωση, πρέπει να το εξετάζει γιατρός.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες η βραχυσωμία μπορεί να αντιμετωπιστεί με τη χορήγηση αυξητικής ορμόνης. Το πόσο θα ψηλώσει κάθε παιδί, όμως, εξαρτάται μεταξύ άλλων από την πρωτογενή αιτία της βραχυσωμίας του και τον χρόνο έναρξης της θεραπείας. Ειδικά σε περίπτωση που το πρόβλημα είναι η πρώιμη ήβη, το παιδί μπορεί για κάποιο διάστημα να είναι πολύ ψηλό για την ηλικία του αλλά η αύξηση του ύψους του θα σταματήσει- και καθώς θα περνούν τα χρόνια θα είναι βραχύσωμο σε σχέση με τα συνομήλικά του παιδιά. Η πρώιμη ήβη χαρακτηρίζεται από εμφάνιση των δευτερευόντων χαρακτηριστικών του φύλου (τριχοφυΐα, μαστοί, μεγέθυνση του πέους και των όρχεων) πριν από τα 8 χρόνια στα κορίτσια και πριν από τα 9 στα αγόρια.