[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Οικολογική δημοκρατία

Η πρόσφατη δήλωση του Προέδρου της Δημοκρατίας για την πρόταξη ενός περιβαλλοντικού προσδιορισμού στη μορφή του πολιτεύματος, δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη, ακόμη κι αν έγινε υπό το κράτος μιας μεγάλης ανάγκης. Ας μη βιαστούμε όμως να συμφωνήσουμε, πριν συνεννοηθούμε πάνω στις προϋποθέσεις αλλά και τις συνέπειες μιας τέτοιας συγκατοίκησης, μεταξύ δηλαδή οικολογίας και δημοκρατίας.

Κι αυτό, γιατί η δημοκρατία δεν είναι ένα εργαλείο που συμφιλιώνει ανταγωνιστικές μεταξύ τους οντότητες όπως π.χ. η ανάπτυξη και το περιβάλλον, ο ιδιωτικός και ο δημόσιος τομέας, οι παρούσες και οι μέλλουσες γενιές κ.λπ. αλλά μάλλον ένα σύστημα για τη συσχέτιση των αξιών μεταξύ τους, για την ιεράρχηση των αξιών αυτών στον τόπο και στον χρόνο και για την ανάθεση της επίλυσης των αξιακών διαφορών στους συμμετέχοντες (τους πολίτες) μέσα από έναν ανοιχτό πολιτικό διάλογο, ο οποίος υπόκειται μόνο στους περιορισμούς που προστατεύουν τη μορφή του ίδιου του διαλόγου.

Με την έννοια αυτή, η δημοκρατία, σε ό,τι αφορά τα αξιακά της αντικείμενα, δεν είναι δεδομένη διά παντός, αλλά υπόκειται στην εκάστοτε διαμορφούμενη συλλογική ηθική και στις αναγκαιότητες της ιστορικής συγκυρίας. Άλλοτε καλείται, για παράδειγμα, να απαντήσει σε διλήμματα του τύπου ειρήνη ή πόλεμος, άλλοτε να αναδιατάξει τον χάρτη των δικαιωμάτων και άλλοτε να αναδιατυπώσει τη σχέση (ή καλύτερα τη διάκριση) ανάμεσα στο κράτος και την κοινωνία των πολιτών. Σε κάθε όμως περίπτωση βάζει τους πολίτες μπρος σε προτεραιότητες, και με αυτήν την έννοια θα πρέπει να προσληφθεί η προτροπή του ανώτατου πολιτειακού παράγοντα.

Με άλλα λόγια η δημοκρατία απαιτεί επιλογές και ενδεχομένως θυσίες. Αν θέλουμε για παράδειγμα να προστατεύσουμε τα δάση ή το περιβάλλον ως υπέρτατα αγαθά, θα πρέπει ενδεχομένως να παραιτηθούμε από άλλες ανταγωνιστικές

ΑΝ ΘΕΛΟΥΜΕ

να προστατεύσουμε τα δάση ή το περιβάλλον ως υπέρτατα αγαθά, θα πρέπει ενδεχομένως να παραιτηθούμε από άλλες ανταγωνιστικές ως προς αυτά αξιώσεις

ως προς αυτά αξιώσεις, όπως είναι οι αποχαρακτηρισμοί των δασών, η οικοπεδοποίηση δασικών εκτάσεων (καμένων ή μη), η πίεση για ένταξη στο σχέδιο περιοχών στις παρυφές των περιαστικών δασών (εκεί δηλαδή που καραδοκούν τα περίφημα αγροτεμάχια) ή ακόμη και από την εκτός σχεδίου δόμηση (με την έννοια αυτή επικροτώ την πρόθεση του ΥΠΕΧΩΔΕ για κατάργηση της αρτιότητας των 4 στρεμμάτων ως ένα πρώτο βήμα). Αναφέρω τα παραπάνω, όχι μόνο ως παραδείγματα, αλλά και ως το πλαίσιο των μακροπρόθεσμων ρυθμίσεων που θα λειτουργήσουν αντισταθμιστικά σε όσα η φύση και οι κλιματικές αλλαγές μας επιφυλάσσουν στο παρόν και στο μέλλον.

Γιατί είναι σχεδόν προφανές, ότι πέραν των φυσικών αιτίων ή των εμπρόθετων εμπρησμών (κυρίως από κτηνοτρόφους) η οικιστική πίεση στα περιαστικά δάση, ή η πίεση στα δάση που βρίσκονται στις ζώνες «χωροθέτησης» των αναπτυξιακών έργων (δίκτυα, τουρισμός κ.λπ.) δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την έναρξη των λεγόμενων ανθρωπογενών πυρκαγιών. Οι θυσίες λοιπόν που καλούμαστε να πάρουμε ως συλλογική κοινότητα, εφόσον θέλουμε να κάνουμε πράξη την οικολογική δημοκρατία, είναι να παραιτηθούμε από το αυτόματο δικαίωμα του χαρακτηρισμού τής κάθε ιδιοκτησίας ως οικόπεδο. Η δόμηση να γίνεται μόνο στις οριοθετημένες προς τούτο περιοχές (μέσω του χωροταξικού). Να συμφωνήσουμε και να δώσουμε το πράσινο φως στους πολιτικούς να εισαγάγουν στο Σύνταγμα την απαγόρευση κάθε αλλαγής χρήσης όχι μόνο της δασικής αλλά και της γεωργικής γης (η οποία υφίσταται δραματικές απομειώσεις ιδίως στα νησιά). Και να θυμόμαστε ότι η κατάρρευση όλων των προηγούμενων πολιτισμών (μεταξύ αυτών και του Μινωικού) ξεκίνησε από την αποψίλωση των δασών και την απώλεια των γεωργικών εκτάσεων.

Τέλος η δημοκρατία απαιτεί συμμετοχή. Αυτό σημαίνει διαφάνεια στο σχεδιασμό (δεν μας αρκεί η διαβεβαίωση, ο κρατικός μηχανισμός βρίσκεται σε πλήρη ετοιμότητα) και εμπλοκή των πολιτών στη λειτουργία του κράτους. Στην αρχαία Αθήνα, για τέτοια μείζονα ζητήματα υπήρχε ο θεσμός των Θητών. Δεκάδες χιλιάδες Αθηναίοι- ελεύθεροι επαγγελματίες- κάθε χρόνο, αποφάσιζαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στο κοινωνικό σύνολο, στην πόλη-κράτος. Ήταν η λεγόμενη θητεία. Έναντι μάλιστα της απώλειας του εισοδήματος θεσπίσθηκε η αντιμισθία. Πολύ αργότερα, αυτό οδήγησε στην καθιέρωση του αμφιλεγόμενου πλέον συστήματος των δημοσίων υπαλλήλων!

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι πρώην υφυπουργός.