Αμφίσημο μήνυμα από την Τουρκία

Η συντριπτική εκλογική νίκη του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) στην Τουρκία εξέφρασε τη βούληση των Τούρκων ψηφοφόρων να πετύχουν δύο κατά τα φαινόμενα αντιφατικούς στόχους.

Υποστήριξαν την κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η οποία προτίθεται να πιέσει για την ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εξέφρασαν επίσης υποστήριξη για το λαϊκό, θρησκευτικό κίνημα της μεσαίας τάξης που αποτέλεσε την εκλογική βάση του ΑΚΡ. Από την πλευρά αυτή, η ψήφος απέρριψε εμμέσως τις λαϊκές, ρεπουμπλικανικές αξίες που καθιερώθηκαν στην Τουρκική Δημοκρατία το 1923 από τον Κεμάλ Ατατούρκ. Δεν υπάρχει δικαιολογία για το γεγονός ότι οι Ευρωπαίοι δεν ήταν ειλικρινείς με την Τουρκία στο θέμα της ένταξης, την οποία δεν επιθυμούν. Δεν το έκαναν για αρκετούς λόγους: η ένταξη της Τουρκίας έμοιαζε μακρινή· πολλοί πίστευαν ότι θα γεφυρώσει τις εντάσεις μεταξύ μουσουλμάνων και Δύσης· την ήθελαν οι ΗΠΑ· ο αποκλεισμός της Τουρκίας θα συνιστούσε διακριτική μεταχείριση· και, τέλος, επετράπη άκριτα στη γραφειοκρατία της Ε.Ε. να καταστήσει τη διεύρυνση κριτήριο της επιτυχίας της. Αυτό θα πρέπει να γίνει μάθημα στις εθνικές πολιτικές αρχές, να μην επιτρέπουν σε μια γραφειοκρατία να λαμβάνει στρατηγικές πολιτικές αποφάσεις. Ο Ατατούρκ, που πέθανε το 1938, ήθελε να κάνει την Τουρκία ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος και πίστευε πως θα έβρισκε το πεπρωμένο της ως ευρωπαϊκή δύναμη. Θα έβλεπε αναμφίβολα την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως συνεπή με το όραμά του για μια ευρωπαϊκή Τουρκία.

Η τουρκική ελίτ, μετά την ίδρυση της δημοκρατίας, ανατράφηκε με τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό και την ευρωπαϊκή φιλοδοξία. Η ελίτ αυτή είναι σήμερα εξευρωπαϊσμένη, διεθνοποιημένη, κατέχει σημαντικές διεθνείς θέσεις, συμμετέχει πλήρως στη σύγχρονη, δυτική, διεθνή πολιτική τάξη. Σίγουρα η Τουρκία έχει ένα μέλλον που συνδέεται με την Ευρώπη, αλλά όχι ως παράγοντας πολιτισμικού αγώνα με το πολιτικό Ισλάμ, όπως πολλοί θεωρούν σήμερα. Ο Ατατούρκ αντελήφθη την κλίση της χώρας να είναι κυρίαρχη και ανεξάρτητη, ξεχωριστή και μεμονωμένη, και αυτή μπορεί να είναι η πορεία που θα πρέπει να ακολουθήσει σήμερα. Μπορεί να γίνει ο εταίρος της Ε.Ε. μάλλον, παρά ένα ακόμη μέλος της.