Επιστήμη

Θα βυθιστεί το αρχαίο βασίλειο

Στο περιθώριο της ιστορίας της αρχαιότητας υπήρχε μια χώρα γνωστή ως Κους- η Νουβία για τους αρχαίους Έλληνες. Η σκιά της Αιγύπτου από τον Βορρά έπεφτε σε αυτή την περιοχή και κάλυπτε με μυστήριο ένα βασίλειο σχεδόν μυθικό, η έκταση του οποίου δεν χαρτογραφήθηκε ποτέ με ακρίβεια. Το μόνο γνωστό στους Αιγυπτίους ήταν ότι η γη στον Νότο είχε χρυσό.
Χάρη σε ένα φράγμα που χτίζεται στον Νείλο, στην πλευρά του Σουδάν, το μυστήριο του Κους αποκαλύπτεται τον τελευταίο χρόνο στους δεκάδες αρχαιολόγους, που έχουν σπεύσει στην περιοχή για να προλάβουν να ανακαλύψουν το χαμένο βασίλειο, πριν αυτό σκεπαστεί για πάντα από τα νερά του ποταμού.

Αυτά που έχουν βρει μέχρι τώρα τους έχουν εντυπωσιάσει. Από αιγυπτιακά κείμενα

ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΑ αρχαιολογικά ευρήματα στη χώρα του Κους (της Νουβίας των αρχαίων Ελλήνων)

και παλαιότερη αρχαιολογική έρευνα οι ερευνητές ξέρουν πως το βασίλειο του Κους (στα σύνορα Σουδάν- Αιγύπτου) τα πήγαινε εξαιρετικά καλά πολιτικά και στρατιωτικά, ώστε να ελέγχει μεγάλο μέρος της Αφρικής για πέντε αιώνες.

Δεν μπορούσαν όμως να καταλάβουν πώς είναι δυνατό κάτι τέτοιο, αφού το Κους δεν διέθετε την παραδοσιακή δομή πολιτισμών και κρατών της Μεσοποταμίας, της Αιγύπτου ή της Κίνας. Δεν είχε ούτε γραφή ούτε μεγάλα αστικά κέντρα ούτε εκτεταμένη γραφειοκρατία.

Από το 2000 έως το 1500 π.Χ.
Οι αναγκαστικές ανασκαφές τους τελευταίους μήνες ρίχνουν κάποιο φως στην υπόθεση και οι αρχαιολόγοι βρίσκουν ενδιαφέρουσες απαντήσεις έχοντας ανακαλύψει αρχαίους οικισμούς, νεκροταφεία και κέντρα χρυσοθηρίας σε περιοχές ανεξερεύνητες. Έτσι, οι αρχαιολόγοι έχουν βρει ότι το Κους στο απόγειο της δύναμής του, από το 2000 έως το 1500 π.Χ., ασκούσε έλεγχο σε μια περιοχή 1.200 χιλιομέτρων στην Κοιλάδα του Νείλου. Ορισμένοι αρχαιολόγοι μάλιστα πιστεύουν πως ήταν το πρώτο κέντρο της Υποσαχάριας Αφρικής, που ήλεγχε μία τόσο μεγάλη έκταση.

Αυτή η περιοχή εκτεινόταν από τον πρώτο καταρράκτη του Νείλου, όπως επιβεβαιώνεται από ένα αιγυπτιακό μνημείο, και έφτανε ψηλότερα μέχρι τον τέταρτο καταρράκτη καλύπτοντας έκταση ακαθόριστων ορίων, γνωστή στην αρχαιότητα ως Νουβία. Οι έξι καταρράκτες στον Νείλο είναι σημεία απροσπέλαστα από τα πλοία, όπου τα νερά είναι πολύ ρηχά και υπερπηδούν με δύναμη τα βράχια.

Πολιτική κυριαρχία. Αυτά τα στοιχεία μετατρέπουν το Κους σε σημαντικό παράγοντα στο πολιτικό και στρατιωτικό σκηνικό της εποχής, κάτι που δεν γνωρίζαμε. Η μελέτη του Κους βοηθά να καταλάβουμε τι σήμαινε η πολιτική κυριαρχία στην αρχαιότητα, εκτός του πλαισίου που είχαν θέσει γνωστά κέντρα ισχύος στην Αίγυπτο και τη Μεσοποταμία.

«Μέχρι πρόσφατα, το μόνο που ξέραμε για το Κους ήταν από τα ιστορικά αρχεία των Αιγυπτίων γειτόνων και από μικρές εξερευνήσεις μνημειώδους αρχιτεκτονικής στην πρωτεύουσα Κέρμα», λέει ο Τζιλ Στάιν, διευθυντής του Ινστιτούτου Ανατολής.

Μνημεία και νερό. Ομάδες αρχαιολόγων από τη Βρετανία, τη Γερμανία, την Ουγγαρία, την Πολωνία, τις ΗΠΑ και το Σουδάν δίνουν μάχη με τον χρόνο για να σκάψουν σε τοποθεσίες τις οποίες σύντομα θα σκεπάσει το νερό. Η επιχείρηση- αν και πολύ μικρότερη- θυμίζει τη διάσωση των εκπληκτικών μνημείων του Αμπού Σιμπέλ, που μετακινήθηκαν λόγω της κατασκευής του φράγματος του Ασουάν τη δεκαετία του ΄60. Επιβλητικοί ναοί των φαραώ αποσυναρμολογήθηκαν πέτρα πέτρα και ξαναμπήκαν στη θέση τους μερικά χιλιόμετρα νότια για να γλιτώσουν από τον «κατακλυσμό». Τότε, βυθίστηκε ένα κομμάτι της Νουβίας.

Τα μνημεία του Κους, βέβαια, δεν είναι τέτοιου μεγέθους. Το βασίλειό τους παρήκμασε και εξαφανίστηκε στα τέλη του 16ου αιώνα π.Χ., καθώς η Αίγυπτος δυνάμωσε και μεγάλωσε την περίοδο του Νέου Βασιλείου. Στο Σουδάν, το φράγμα Μερουά βρίσκεται στον τέταρτο καταρράκτη, σε ένα στενό πέρασμα του Νείλου. Του χρόνου, τα νερά θα δημιουργήσουν λίμνη πλάτους 3,5 χλμ. και μήκους 150 χλμ., αναγκάζοντας τους 50.000 ντόπιους να μετακομίσουν.


Ανασκαφές αποκαλύπτουν την τεχνολογία του χρυσού

ΑΠΟ ΤΑ σημαντικότερα ευρήματα των αρχαιολόγων είναι ένα κέντρο επεξεργασίας χρυσού με πολλά αντικείμενα στην απομονωμένη περιοχή του Χος ελ-Γκερούφ, 400 χλμ. βόρεια του Χαρτούμ, πρωτεύουσας του Σουδάν. Το Κους ήταν γνωστή πηγή χρυσού, το οποίο εμπορευόταν με την Αίγυπτο.

Οι αρχαιολόγοι βρήκαν στις όχθες του ποταμού περισσότερες από 55 μεγάλες πέτρες που χρησιμοποιούσαν οι ντόπιοι για να ξεχωρίσουν το χρυσάφι μέσα στις φλέβες χαλαζία. «Ακόμα και σήμερα, στην περιοχή χρησιμοποιείται η ίδια διαδικασία για τον χρυσό», λέει ο Μπρους Γουίλιαμς, υπεύθυνος της αποστολής.

Ο μεγάλος αριθμός των εργαλείων αποκαλύπτει ότι ο χρυσός μεταφερόταν σε άλλα μεγάλα κέντρα, όπως η αρχαία Κέρμα, η πρωτεύουσα του βασιλείου στον τρίτο καταρράκτη του Νείλου.

Χάρη στις ανασκαφές, οι αρχαιολόγοι γνωρίζουν τώρα πως το Κους δεν εκτεινόταν μόνο προς τα βόρεια αλλά και προς τα νότια, πολύ μακρύτερα από τον τέταρτο καταρράκτη. Η βρετανική και η πολωνική ανασκαφή έχουν βρει επίσης ίχνη του πολιτισμού της Κέρμα σε νεκροταφεία και οικισμούς πέρα από τον τέταρτο καταρράκτη. Κοντά στο Χος ελ-Γκερούφ, οι Αμερικανοί έχουν ανασκάψει 90 τάφους σε ένα νεκροταφείο. Σε αρκετούς τάφους της ύστερης περιόδου του βασιλείου, όταν βρισκόταν στο απόγειο της ισχύος του, βρέθηκαν πολυτελή αντικείμενα, πλατύστομα κύπελλα, βάζα και κοσμήματα από την Αίγυπτο. Τα αντικείμενα, συμβολικά τα περισσότερα αλλά υψηλού κύρους για τους κατόχους τους, ήταν δώρα από την Κέρμα σε αντάλλαγμα για τον χρυσό.


80.000 λεύγες υπό… την Ανταρκτική

Έναν άγνωστο κόσμο που βρίσκεται κρυμμένος εδώ και εκατομμύρια χρόνια κάτω από τους πάγους της Ανταρκτικής σε βάθος που φθάνει ακόμη και τα 4 χιλιόμετρα θα επιχειρήσουν να φέρουν στο φως επιστήμονες από ερευνητικά ιδρύματα διαφόρων χωρών. Πρόκειται για λίμνες που μπορεί να κρύβουν άγνωστους μικροοργανισμούς και οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους με υποποτάμια συστήματα που διατρέχουν την καρδιά του Νότιου Πόλου.

Το 2007 είναι Διεθνές Πολικό Έτος και οι επιστήμονες προετοιμάζονται να ξεκλειδώσουν τα μυστικά του χαμένου αυτού οικοσυστήματος. Όμως η προσοχή που πρέπει να επιδείξουν στο έργο τους είναι μεγάλη. Και αυτό γιατί το κρυμμένο οικοσύστημα της Ανταρκτικής έχει μείνει «αποστειρωμένο» από τον υπόλοιπο κόσμο εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Επιστημονικοί φορείς της Αμερικής, όπως το Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών και το Γραφείο Επιστήμης και Τεχνολογικής Πολιτικής του Λευκού Οίκου, προσπαθούν να διασφαλίσουν ότι η εξερεύνηση των υποθαλάσσιων λιμνών θα γίνει με πολλή προσοχή ώστε να μην κινδυνέψει από τη μόλυνση ολόκληρο το οικοσύστημα.

Μόνον 120 μέτρα. Ήδη, η Ρωσία έχει εκδηλώσει την πρόθεσή της να προχωρήσει σε γεωτρήσεις στη λίμνη Βοστόκ,

ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ έχουν διαπιστώσει την ύπαρξη περισσοτέρων των 145 λιμνών, κυρίως στο νοτιότερο μέρος της Ανταρκτικής

κατά τη διάρκεια του εξερευνητικού έτους 2007-2008 που αρχίζει το προσεχές φθινόπωρο. Παρά το γεγονός ότι στη λίμνη Βοστόκ έχουν γίνει προσπάθειες να αντληθούν δείγματα, οι γεωτρήσεις δεν έφθασαν παρά 120 μέτρα πάνω από το σημείο όπου ο πάγος και το νερό της λίμνης συναντιούνται. Επιπλέον, καμία άλλη από τις υπόγειες λίμνες δεν έχει δεχτεί οποιαδήποτε ανθρώπινη παρέμβαση.

145 λίμνες. Με τη βοήθεια συσκευών ραντάρ που μπορούν να διαπερνούν τα πυκνά στρώματα πάγου, οι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει την ύπαρξη περισσοτέρων των 145 λιμνών, κυρίως στο νοτιότερο μέρος της Ανταρκτικής, περιλαμβανομένης και μιας λίμνης που βρίσκεται ακριβώς κάτω από τον ίδιο τον Νότιο Πόλο. Η μεγαλύτερη από αυτές είναι η Βοστόκ. Εκτιμάται ότι η επιφάνειά της έχει έκταση περί τα 14.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Πάχος 4 χιλιόμετρα. Σύμφωνα με ορισμένες έρευνες που έχουν γίνει στην περιοχή, έχει διαπιστωθεί η ύπαρξη εδάφους και κομματιασμένων πετρωμάτων κάτω από τον πάγο δίνοντας έτσι μια διαφορετική πινελιά στο υπόγειο υδάτινο οικοσύστημα. Οι έρευνες αυτές εξάλλου έχουν προσφέρει επαρκείς ενδείξεις για το γεγονός ότι κάτω από τον πάγο, που σε ορισμένα σημεία του το πάχος φθάνει τα 4 χιλιόμετρα, υπάρχουν λίμνες που συνδέονται με υποποτάμια συστήματα τα οποία κυλούν ελεύθερα κάτω από τον πάγο. «Οι λίμνες αυτές και τα συστήματα που τις συνδέουν, αποτελούν ορισμένα από τα ελάχιστα ανεξερεύνητα μέρη στον πλανήτη μας», τονίζεται στην αναφορά που συνέταξαν για λογαριασμό του Εθνικού Ιδρύματος Επιστημών των ΗΠΑ Αμερικανοί επιστήμονες. Αποκλεισμένες από ατμόσφαιρα.
Στην αναφορά τονίζεται ότι αυτές οι λίμνες έχουν «σφραγιστεί» και δεν αλληλεπιδρούν με την ατμόσφαιρα εδώ και εκατομμύρια χρόνια καθιστώντας πιθανή την ύπαρξη μοναδικών μικροβιακών κοινοτήτων. Εκτός από την πιθανότητα να μελετήσουν άγνωστους μέχρι σήμερα μικροοργανισμούς, η εξερεύνηση των λιμνών αποκτά για τους επιστήμονες ιδιαίτερη σημασία για έναν ακόμη λόγο. Τα ιζήματα στον πυθμένα τους ίσως κρύβουν ενδείξεις για τις κλιματικές συνθήκες που επικρατούσαν στην περιοχή της Ανταρκτικής πριν από εκατομμύρια χρόνια όταν η περιοχή δεν ήταν ενδεχομένως καλυμμένη από πάγους.


Μυστικά 15 εκατομμυρίων χρόνων κρύβει η λίμνη Βοστόκ

Θ αμμένη κάτω από ένα στρώμα πάγου σε βάθος 4 χιλιομέτρων βρίσκεται η λίμνη Βοστόκ. Το στρώμα αυτό τη χωρίζει από τον ομώνυμο ρωσικό ερευνητικό σταθμό που βρίσκεται στο πιο ψυχρό σημείο της Γης. Στην περιοχή αυτή του Νότιου Πόλου, η θερμοκρασία φθάνει τον χειμώνα ακόμη και τους μείον 80 βαθμούς Κελσίου. Η λίμνη ανακαλύφθηκε πριν από 30 χρόνια, όμως μόλις την περασμένη δεκαετία οι επιστήμονες κατάφεραν να επιβεβαιώσουν την ύπαρξή της με τη βοήθεια σεισμικών και δορυφορικών συστημάτων. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους, το βάθος της μπορεί να φθάνει και τα 500 μέτρα, δηλαδή κατά πολύ περισσότερο από της λίμνης Οντάριο (244 μέτρα), η οποία είναι μια από τις τέσσερις μεγάλες λίμνες της Βορείου Αμερικής. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η λίμνη Βοστόκ θα μπορούσε να καλύψει τις καθημερινές ανάγκες του Λονδίνου σε νερό για 5.000 χρόνια.

Η σημασία που έχει η ανακάλυψη της λίμνης για τους επιστήμονες είναι πολύ μεγάλη, καθώς κρατάει καλά κρυμμένα τα μυστικά της εδώ και τουλάχιστον 15 εκατομμύρια χρόνια.

Κανείς δεν αποκλείει το γεγονός ότι σε αυτό το αποστειρωμένο περιβάλλον που είναι βυθισμένο στο ψύχος και το σκοτάδι δεν ζουν μορφές ζωής που είναι άγνωστες στον άνθρωπο.


Μορφές ζωής στο σκοτάδι

Ο ΛΟΓΟΣ που η λίμνη Βοστόκ δεν έχει παγώσει οφείλεται κατά πάσα πιθανότητα στην πίεση που ασκείται από το πυκνό στρώμα πάγου της Ανατολικής Ανταρκτικής.

Παγωμένα είναι μόνο μερικά μέτρα στην επιφάνεια της λίμνης, τα οποία βρίσκονται ακριβώς κάτω από τη βάση του γιγαντιαίου στρώματος πάγου.

Το ηλιακό φως δεν μπορεί να φθάσει τα νερά της και για τον λόγο αυτό όποια μορφή ζωής υπάρχει εκεί θα πρέπει να διατηρείται ζωντανή στο σκοτάδι τροφοδοτούμενη από άλλες πηγές ενέργειας. Η γεωθερμική ενέργεια στον πυθμένα της λίμνης είναι για τους επιστήμονες μια από τις πιθανότερες πηγές να συντήρησης της μικροβιακής ζωής που πιστεύεται ότι υπάρχει. Αναλύσεις που έγιναν σε δείγματα πάγου πάνω από το νερό της λίμνης έδειξαν ότι υπάρχουν μικροβιακοί οργανισμοί, ωστόσο, οι ειδικοί χρειάζονται περισσότερα στοιχεία για να είναι βέβαιοι.