Το πνεύμα του τόνου

Φαρσικά

Φάρσα σημαίνει παραγέμισμα. Κάτι σαν τις γεμιστές ντομάτες ή τις γεμιστές μελιτζάνες ή τις χριστουγεννιάτικες γεμιστές γαλοπούλες. Από το λατινικό farcire ο όρος ευδοκίμησε ως θεατρικό είδος στον Μεσαίωνα και κυρίως στην πρώιμη Αναγέννηση, για να δοξαστεί έως τις μέρες μας ορίζοντας ένα από τα πλέον ένδοξα θεατρικά είδη.

Το περιεχόμενο του παραγεμίσματος το πήρε όταν οι ιερείς, ανεβάζοντας σκηνές της Γραφής, χρειάστηκε να τις ενισχύσουν με κωμικά ιντερμέδια ή με σκηνές…. διαβόλων (που έπαιζαν κυρίως οι επαγγελματίες μίμοι). Το είδος έγινε δημοφιλές και στη συνέχεια αυτονομήθηκε.

Ελληνικό έξοχο παράδειγμα η «Ιφιγένεια» του Κατσαΐτη, που ενώ είχε ως θέμα τον αρχαίο μύθο της θυσίας της κόρης του Αγαμέμνονα διανθίζεται με τύπους και κωμικά επεισόδια όπου πρωταγωνιστούν (ανάμεσα στον Αγαμέμνονα, τον Κάλχα, την Ιφιγένεια)

κωμικοί τύποι και υπηρέτες της κομέντια ντελ άρτε.

Στις μέρες μας το παραγέμισμα έχει γίνει πάγια τακτική της μεταμοντέρνας χλαπάτσας. Θα δείτε χορούς σε τραγωδίες που δεν έχουν παρέμβλητες σκηνές από άλλα άσχετα έργα (π.χ.

ένας περιπλανώμενος ξεπεσμένος δερβίσης να συναντά τον τρελό γλύπτη Χαλεπά ή τον Αγαπητικό της Βοσκοπούλας να έχει προβληματισμούς για την Ορθοδοξία!) Έτσι, το παλιό μαρξιστικό σκώμμα πως η τραγωδία επαναλαμβανόμενη γίνεται φάρσα, να ανατρέπεται: η φάρσα, εμμένουσα, γίνεται τραγικό ναυάγιο.