Επιφυλλίδα

Αrt Αthina και δίκαιο

«Η ύστατη μορφή λογοκρισίας είναι ο φόνος» , γράφει ο Μπέρναρντ Σο. Στις 2 Ιουνίου 2007, στο πλαίσιο της έκθεσης σύγχρονης τέχνης Αrt Αthina, δεν φθάσαμε στην ύστατη μορφή της λογοκρισίας αλλά στο πριν από αυτή στάδιο που είναι η στέρηση της ελευθερίας ενός προσώπου.

Μέχρι το 2003, στην περίφημη έκθεση «Οutlook», είχαμε τη συνήθη μορφή λογοκρισίας: την απαγόρευση ενός έργου τέχνης. Το έργο ενοχλούσε, συνεπώς το έργο τέχνης αφανιζόταν. Εύλογα επομένως τίθεται το ερώτημα πώς πρέπει όλοι εμείς οι «συντεταγμένοι» πολίτες να αντιδράσουμε στις νέες εξελίξεις;

Από τη φύση τους, τα όπλα μας ως «συντεταγμένων» πολιτών δεν είναι άλλα από το Σύνταγμα και τους νόμους. Έτσι, αν ανοίξει κανείς το Σύνταγμα, στο άρθρο 16 παράγραφος 1 θα διαβάσει: «Η τέχνη είναι ελεύθερη».

Αυτό κατ΄ αρχήν σημαίνει ότι, αφού η τέχνη είναι ελεύθερη, η λογοκρισία απαγορεύεται. Εφόσον υπάρχει το άρθρο 16 του Συντάγματος, το κράτος πρέπει να απέχει από κάθε προσπάθεια μετουσίωσης της τέχνης σε μία μορφή «γενικής βούλησης». Συνεπώς η τέχνη θα «ξεφεύγει» πάντα.

Ελευθερία δεν σημαίνει βέβαια ασυδοσία. Το Σύνταγμα επιβάλλει περιορισμούς στην «ελευθερία της τέχνης». Όμως στον βαθμό που η ελευθερία της τέχνης περιορίζεται, περιορίζει και η ίδια όλες τις υπόλοιπες συνταγματικές διατάξεις. Το επιβάλλει η αρχή ενότητας του Συντάγματος. Έτσι όταν ένας δικαστής ή ένας εφαρμοστής

Η ελευθερία της τέχνης είναι συνταγματικά μία ελευθερία ανεπιφύλακτη, δεν υπόκειται δηλαδή στους περιορισμούς του κοινού νομοθέτη

του δικαίου αποφασίζει ότι ένα έργο προσβάλλει την αξιοπρέπεια ή την προσωπικότητα κάποιου ή κάποιο κρατικό σύμβολο, πρέπει συγχρόνως να δεχθεί ότι το ίδιο το έργο περιορίζει αντίστοιχα τη «γενική βούληση» και ότι και εκείνη πρέπει να προσαρμοστεί στις ανάγκες και προοπτικές του έργου τέχνης.

Εκτός αυτού, η ελευθερία της τέχνης είναι συνταγματικά μία ελευθερία ανεπιφύλακτη, δεν υπόκειται δηλαδή στους περιορισμούς του κοινού νομοθέτη. Λειτουργεί και ως λόγος άρσης του αδίκου, σύμφωνα με το άρθρο 20 του Ποινικού Κώδικα.

Συνεπώς, σε περίπτωση σύγκρουσης δύο συνταγματικών αγαθών, ο δικαστής ή ο κάθε εφαρμοστής του δικαίου πρέπει να εξετάσει ποιο από τα δύο αγαθά προσβάλλεται περισσότερο, ποιο προσβάλλεται στον πυρήνα του και ποιο στην περιφέρειά του. Όσο μεγαλύτερη και ουσιωδέστερη είναι η προσβολή τόσο μεγαλύτερη πρέπει να είναι και η προστασία του εν λόγω συνταγματικού αγαθού, είτε αυτό είναι το έργο τέχνης είτε είναι ο εθνικός ύμνος. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται η σύμφωνη με την αρχή ενότητας του Συντάγματος πρακτική εναρμόνιση και η σωστή νομικά λύση.

Στην περίπτωση της Αrt Αthina 2007 αυτό σημαίνει ότι εφόσον η έκθεση ενός έργου τέχνης δεν συνιστά παρανομία, παρανόμησαν όσοι προχώρησαν σε κατάσχεση του έργου και στη σύλληψη του διευθυντή της έκθεσης, προσβάλλοντας έτσι κατάφωρα τόσο το συνταγματικό δικαίωμα του καλλιτέχνη και διευθυντή της έκθεσης, όσο και του κοινού ή μερίδας του κοινού να «απολαύσει» το συγκεκριμένο έργο τέχνης.

Ο Γεράσιμος Θεοδόσης είναι διδάκτορας του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης και συγγραφέας