[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Τα νέα πρόσωπα του λαϊκισμού

Στη χώρα μας ανακαλύψαμε τον «λαϊκισμό» στη δεκαετία του 1980, όταν ένα μέρος της επιστήμης και της διανόησης τον συνέδεσε- όχι αναίτια- με εκφάνσεις άσκησης της εξουσίας από το όψιμο ανδρεοπαπανδρεϊκό ΠΑΣΟΚ. Πολύ μελάνι χύθηκε και πολλή σκονισμένη βιβλιογραφία ανασύρθηκε για τη χρήση του λαού ως μέσου αποφυγής κοινωνικής λογοδοσίας, για τον μεσσιανισμό μιας ηγεσίας απευθυνόμενης περισσότερο στο λαϊκό ένστικτο παρά στον ορθό λόγο, για αθέτηση υποσχέσεων και αναβολή τομών με επίκληση διάχυτων- και εν πολλοίς αναπόδεικτωναντιδράσεων των λαϊκών στρωμάτων.

Πολύ λιγότερος λόγος έγινε για την απάλυνση αυτών των τάσεων στην επόμενη φάση της διακυβέρνησης της χώρας από το ίδιο πολιτικό κόμμα, πρώτα στην περίοδο 1993-1996, που έθεσε τις βάσεις γι΄ αυτό που συνηθίσαμε να ονομάζουμε έκτοτε «εκσυγχρονισμό» (και που αφορά και τη σχέση πολιτικού λόγου και πολιτικής πράξης), και ύστερα- και κυρίωςστις δύο θητείες Σημίτη, που υπήρξαν, ανάμεσα στ΄ άλλα, οι πιο απομακρυσμένες από τον λαϊκισμό που γνώρισε ποτέ αυτός ο τόπος (τόσο απομακρυσμένες, μάλιστα, που κατέληξαν να υποσκάψουν την ηγεμονία του ΠΑΣΟΚ μέσω της αποκοπής του από το λαϊκό αίσθημα- αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία). Σήμερα νιώθω ότι η επιστήμη και ο πολιτικός λόγος οφείλουν μια κρίσιμη διορθωτική υπόμνηση: εν όψει των νέων μορφών λαϊκισμού που έχουν εμφανισθεί στο διεθνές προσκήνιο- και στην Ελλάδα- οι κίνδυνοι για τη δημοκρατία είναι πολύ μεγαλύτεροι γιατί είναι πολύ πιο ύπουλοι.

Κάποιες από τις νέες μορφές λαϊκισμού συνδέονται ευθέως με τον αυταρχισμό της εξουσίας. Ο Πρόεδρος Τσάβες, στο όνομα του «λαού του», φιμώνει τηλεοπτικά μέσα, περιορίζει την ελευθερία της έκφρασης, τα βάζει με τους «κακούς» (με τους άλλους «κακούς», αλλά αυτό ελάχιστη σημασία έχει), ερμηνεύει με εντελώς προσωπικό

Ο ΛΑΪΚΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΠΡΑΞΙΑΣ

που τόσο έχει τελειοποιήσει η κυβέρνηση, μπορεί να φαίνεται πιο ανώδυνος, δεν είναι όμως, από τη σκοπιά της δημοκρατίας, καθόλου λιγότερο επικίνδυνος

τρόπο το Σύνταγμα και τους νόμους- στην μπολιβαριανή δημοκρατία οι νόμοι δεν προέρχονται από τη Βουλή, αλλά από τον λαό, δηλαδή από τον ίδιο τον Πρόεδρο ως μόνο αυθεντικό εκφραστή του. Ο Πρόεδρος Πούτιν, στο όνομα της ανασύνταξης της ρωσικής ψυχής, χρησιμοποιεί έναν εσωτερικό πόλεμο για επίδειξη δύναμης, φιμώνει τους αντιφρονούντες, αφήνει να δολοφονούνται δημοσιογράφοι, κυνηγάει μόνο όσους μεγιστάνες του αντιστέκονται, παίζει το παιχνίδι της εξουσίας σε απολύτως προσωπική σκακιέρα. Ο Πρόεδρος Κάστρο, στο όνομα της επανάστασης του λαού του, συνεχίζει να ηγείται ως μεταμοντέρνος και αθάνατος Ελ Σιντ με τις πιτζάμες του νοσοκομείου, μονοπωλεί τον Τύπο, φυλακίζει όσους ζητούν ελευθερία, ετοιμάζει πίσω από τις κουίντες τη διαδοχή του και διαιώνιση του μοντέλου του. Μπροστά σε τέτοιες εκδηλώσεις δεν χωρά η παραμικρή δικαιολογία, το παραμικρό ιδεολογικό δεκανίκι. Ο 20ός αιώνας βάφτηκε στο αίμα για να μας αφήσει τουλάχιστον την παρακαταθήκη ότι καμία «πρόοδος» δεν είναι ανεκτή με τίμημα την ανελευθερία.

Άλλες σύγχρονες όψεις του λαϊκισμού είναι πιο έμμεσα υπονομευτικές. Ο ιδεοληπτικός φανατισμός του Προέδρου Μπους, ο οποίος αντλεί ως δίδαγμα από την τραγωδία του Ιράκ ότι χρειάζονται περισσότερα στρατεύματα και επαινεί τον ιέρακα Γούλφοβιτς κατά την ταπεινωτική αποχώρησή του από την Παγκόσμια Τράπεζα. Η τεχνοκρατική τύφλωση «ειδικών», όπως του επικεφαλής του ΟΟΣΑ κ. Γκουρία, ο οποίος θεωρεί- και προτείνει- ως λύση στα προβλήματα της οικονομίας την αύξηση της πίεσης στα ασθενέστερα στρώματα και ως μόνη δυνατή εξέλιξη του κοινωνικού κράτους την εξαφάνισή του. Ο λαϊκισμός της απραξίας και της εικονικής πραγματικότητας, που τόσο έχει τελειοποιήσει η παρούσα ελληνική κυβέρνηση, μπορεί να φαίνεται σε όσους δεν ζουν τα αποτελέσματά του πιο ανώδυνος, δεν είναι όμως, από τη σκοπιά της δημοκρατίας, καθόλου λιγότερο επικίνδυνος.

Ο συνταγματολόγος Κ. Μποτόπουλος είναι μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ