Ο τελευταίος των Νονών

Έχει ήδη καταδικαστεί δέκα φορές σε ισόβια. Και αυτές τις ημέρες πιθανώς να εισπράξει καμιά δυο καταδίκες ακόμα. Παρά τη θρυλική του αφοσίωση στον Θεό, ωστόσο (μοίραζε ευλογίες με την ίδια ευκολία που μοίραζε θανατικές καταδίκες), ο Μπερνάρντο Προβεντσάνο, ο Θείος Μπίνου, ο τελευταίος νονός (με την παλιά, «καλή» έννοια) της Κόζα Νόστρα, ο capo dei capi που διέφευγε επί 43 χρόνια, μέχρι πέρυσι, δεν δείχνει καθόλου διατεθειμένος να «εξομολογηθεί»…

«Πυροβολεί σαν θεός, κρίμα που έχει το μυαλό κότας», είχε πει γι΄ αυτόν ο Λουτσιάνο Λίτζιο, ένας άλλος κορυφαίος μαφιόζος

Ζούσε επί τουλάχιστον έναν χρόνο μόνος, μέσα στο ετοιμόρροπο οίκημα μιας στάνης, στα υψώματα του Κορλεόνε, στη Σικελία. Τρεφόταν με μέλι, ρικότα και ραδίκια. Καμιά φορά, άκουγε για να χαλαρώσει τη μουσική της ταινίας «Ο Νονός». Δακτυλογραφούσε στη γραφομηχανή τα διαβόητα pizzini, τα μπιλιέτα που μετέφεραν, χέρι με χέρι, το εκάστοτε θέλημά του, υπό το φως μιας και μοναδικής λυχνίας, το οποίο φρόντιζαν να κρύβουν από τον έξω κόσμο τα καλυμμένα με πλαστικό παράθυρα. Οι μυστικές υπηρεσίες ακόμα προσπαθούν να αποκρυπτογραφήσουν αυτά που βρέθηκαν, διπλωμένα σαν ακορντεόν, στο κρησφύγετό του και σε άλλα μέρη. Ποια ονόματα αντιστοιχούν άραγε στα νούμερα που χρησιμοποιεί, 163 συνολικά, με 1 τον ίδιο; Μέχρι στιγμής, μόνο 50 έχουν ταυτοποιηθεί. Και ποιος είναι ο «λατρεμένος Ιησούς Χριστός» του; Η μάσκα. Ερωτήματα που δύσκολα θα απαντηθούν απόλυτα. «Μην μπαίνετε στον κόπο να έρχεστε μέχρι τη φυλακή, δεν έχω τίποτα να πω», είπε ευγενικά ο 74χρονος Προβεντσάνο στον Πιέτρο Γκράσο, τον εισαγγελέα που ανέλαβε την ανάκριση μετά τη σύλληψή του, στις 11 Απριλίου του 2006, «ώρα 11 και 21 λεπτά και 20 δευτερόλεπτα», όπως λέει ο αστυνομικός Ρενάτο Κορτέζε. Ο Κορτέζε θυμάται ακόμα το «τρομοκρατημένο» βλέμμα του Θείου Μπίνου, άλλως γνωστού ως «u Τratturi» (Το Τρακτέρ), «Ιl Ragionere» (Ο Λογιστής) και «Ιl Ρrofessore» (Ο Καθηγητής) μόλις συνειδητοποίησε πως το δέμα με τα ασπρόρουχα που είχε ξεκινήσει δύο ημέρες νωρίτερα (παρότι η απόσταση που τους χώριζε ήταν μόλις τρία χιλιόμετρα) από το σπίτι της συντρόφου του, της Σαβερία, είχε σημάνει την καταδίκη του.

«Δεν φορούσα στολή», λέει στο γαλλικό περιοδικό «L΄ Εxpress». «Όταν κατάλαβε ότι ήμουν αστυνομικός, έδειξε να ησυχάζει. Έπειτα, “φόρεσε” αυτό το χαμόγελο. Μια μάσκα». Για το ευρύ κοινό, η φωτογραφία του ηλικιωμένου με τα γυαλιά και το παγωμένο γλυκερό χαμόγελο ήταν η πρώτη του Προβεντσάνο από το 1963, οπότε και εγκατέλειψε τα… εγκόσμια.

Ο «ψυχοπαθής». «Πυροβολεί σαν θεός, κρίμα που έχει το μυαλό κότας», είχε πει γι΄ αυτόν ο Λουτσιάνο Λίτζιο, ο στρογγυλοπρόσωπος ψυχοπαθής που κατάφερε, μαζί με τον Τότο Ρίινα και τον Μπερνάρντο Προβεντσάνο, να τοποθετήσει τους «Κορλεονέζους» στην κεφαλή της ιταλικής μαφίας. Κριτική μάλλον άδικη. Έπειτα από τη δολοφονία των δικαστών Φαλκόνε και Μπορσελίνο, το 1992 (για τις οποίες έχει καταδικαστεί και ο ίδιος ο Προβεντσάνο, ως μέλος της Coupole, της διοικητικής επιτροπής της Κόζα Νόστρα), τη σύλληψη του τότε αρχινονού Ρίινα και τη δική του προαγωγή στην αρχηγία, ο Θείος Μπίνου είχε την ευφυΐα να εφαρμόσει μια «pax mafiosa», να θέσει τέλος στον ολομέτωπο πόλεμο με το κράτος που είχε κηρύξει ο Ρίινα, να απαγορεύσει τις θεαματικές δολοφονίες, να αφοσιωθεί στην εξαγορά συνειδήσεων, τη διανομή των κερδών από τους εκβιασμούς στις μαφιόζικες οικογένειες, στη συσσώρευση πλούτου και τον εμπλουτισμό μιας ατζέντας που αν ποτέ δει το πλήρες φως, θα προκαλέσει αναμφισβήτητα πολλαπλούς πολιτικούς σεισμούς στην Ιταλία.


«Η Μαφία υπάρχει κι ας μην τη βλέπουμε πλέον»

O Ιταλός εισαγγελέαςΠιέτρο Γκράσο ελπίζει ακόμα πως θα μπορέσει μια μέρα να διηγηθεί στον εγγονό του μια ιστορία που θα αρχίζει ως εξής: «Μια φορά και έναν καιρό, υπήρχε κάτι που το έλεγαν Μαφία…». Η πραγματικότητα όμως τον διαψεύδει. Παρότι τα περισσότερα «μεγάλα κεφάλια» έχουν συλληφθεί, και ο ίδιος παραδέχεται πως «η Μαφία υπάρχει κι ας μην τη βλέπουμε πλέον». Σε αυτό το στάδιο, βρίσκεται στα χέρια «αντιβασιλέων», μαφιόζων όπως ο Λο Πίκολο, ο Ματέο Μεσίνα Ντενάρο και «ένας κάποιος Ντομένικο Ρακούλια», ο οποίος έχει το ψευδώνυμο «Ο Κτηνίατρος». Όποιος αποδείξει πως είναι ικανός να επιλύσει τα προβλήματα της Κόζα Νόστρα, των 120 οικογενειών της και των 5.000 μελών της, σε ολόκληρη τη Σικελία, θα γίνει και ο νέος capo dei capi. Μέχρι τότε, η Μαφία συνεχίζει τις μπίζνες και αντιμετωπίζει τα προβλήματα μέρα τη μέρα. Άλλωστε στη σισιλιάνικη διάλεκτο τα ρήματα δεν κλίνονται στον μέλλοντα.


«Δεν έχω τίποτα να πω»

Ο Προβεντσάνο κλήθηκε στις 28 Μαΐου και θα κληθεί εκ νέου στις 11 Ιουνίου, να καταθέσει, μέσω τηλεδιάσκεψης από τις φυλακές υψίστης ασφαλείας του Νοβάρε όπου κρατείται, στις δίκες δύο τοπικών πολιτικών που τον συνόδευσαν με το αυτοκίνητο το 2003 στη Μασσαλία, όπου υποβλήθηκε σε επέμβαση στον προστάτη. «Δεν έχω τίποτα να πω», δήλωσε όταν πρωτοαντίκρυσε τον εισαγγελέα Γκράσο και έκτοτε δεν έχει αλλάξει γνώμη. «Θα ήταν υπερβολικά επικίνδυνο να μιλήσει», λέει η Ροζάλμπα Ντι Γκρεγκόριο, η δικηγόρος του ιδίου και των δύο γιων του. «Για την οικογένειά του». Και για πολλούς ακόμα.