ΕΠΙΣΤΗΜΗ

Καρχαρίες στα… σαγόνια των ψαράδων

Με εξαφάνιση απειλούνται ορισμένα είδη καρχαριών εξαιτίας της υπεραλίευσης. Οι ειδικοί επιστήμονες υποστηρίζουν πως πρέπει να ισχύσει ένα μορατόριουμ στο κυνήγι του καρχαρία, καθώς ολόκληροι πληθυσμοί έχουν αποδεκατιστεί για να γίνουν εκλεκτά εδέσματα σε πολυτελή ρεστοράν της Ασίας.

Η αλήθεια είναι ότι αυτοί οι φοβεροί κυνηγοί ευθύνονται για τον θάνατο τεσσάρων κατά μέσο όρο ανθρώπων σε ολόκληρο τον πλανήτη ετησίως, ενώ από την άλλη πλευρά ο άνθρωπος χρεώνεται με τον θάνατο 26 έως 73 εκατομμυρίων καρχαριών κάθε χρόνο. Και καθώς ο αριθμός των νεκρών καρχαριών παρουσιάζει σταδιακή αύξηση, οι ειδικοί επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου και υποστηρίζουν πως πρέπει να ληφθούν μέτρα αμέσως, προτού ορισμένα είδη εκλείψουν από τους ωκεανούς.

Ο νέος νόμος. Στο Μεξικό, που έχει μακρά παράδοση στην αλιεία καρχαριών, θεσπίστηκε πριν από μερικές εβδομάδες ένας νόμος που προστατεύει από το κυνήγι τρία είδη καρχαριών και απαγορεύει ρητά την τακτική που ακολουθούν εκεί οι ψαράδες, να κόβουν τα πτερύγια του καρχαρία και να πετούν το υπόλοιπο σώμα του στον ωκεανό. Μάλιστα επιβάλλει στις αρμόδιες αρχές να παρακολουθούν στενά τις δραστηριότητες των μεγάλων αλιευτικών σκαφών που εξορμούν για να πιάσουν καρχαρίες.

Ποιος απειλεί ποιον. Τις επόμενες ημέρες, αξιωματούχοι από ολόκληρο τον κόσμο θα συγκεντρωθούν στη Χάγη, στην Ολλανδία, για να αποφασίσουν αν θα πρέπει να θεσπιστούν περισσότερο αυστηροί κανονισμοί όσον αφορά την αλιεία δύο ειδών καρχαρία που ψαρεύονται κατά κόρον. «Ο άνθρωπος ανέκαθεν θεωρούσε τους καρχαρίες απειλή» λέει στην εφημερίδα «Τhe Washington Ρost» ο Ντέιβιντ Μπάλτον, αναπληρωτής βοηθός γραμματέας στο υπουργείο για τους Ωκεανούς και την Αλιεία. «Μόνο πρόσφατα έχουμε αρχίσει να αντιλαμβανόμαστε πως εμείς είμαστε απειλή γι΄ αυτούς».

Μείωση κατά 99%. Η μείωση του πληθυσμού των καρχαριών έχει καταγραφεί από επιστήμονες που στις ερευνές τους βασίζονται σε σύγχρονες τεχνολογίες, όπως οι δορυφόροι αλλά και η ανάλυση τoυ γενετικού υλικού των καρχαριών. Τον περασμένο Μάρτιο μια ομάδα από Καναδούς και Αμερικανούς επιστήμονες υπολόγισε ότι από το 1970 έως το 2005, ο αριθμός των σφυροκέφαλων καρχαριών και των καρχαριών τίγρεων έχει μειωθεί κατά 99%. Μάλιστα σε παγκόσμια κλίμακα, τα 16 από τα 328 είδη καρχαριών έχουν χαρακτηριστεί ως επίφοβα για εξαφάνιση.

Εκλεκτό έδεσμα. Από το Μεξικό μέχρι και την Ινδονησία, οι ψαράδες κυνηγούν όλο και πιο εντατικά καρχαρίες, επειδή η σούπα που παρασκευάζεται με τα πτερύγιά του έχει πολύ μεγάλη ζήτηση. Μάλιστα θεωρείται εκλεκτό έδεσμα για τους νεόπλουτους Ασιάτες. Όπως γράφει η αμερικανική εφημερίδα, την περασμένη άνοιξη δύο αδέρφια από το Μεξικό, ο Φρανσίσκο και ο Αρμάντο Μπαρένο, επέστρεψαν με το αλιευτικό τους έχοντας πιάσει περισσότερους από 20 μπλε καρχαρίες. Στην ακτή άρχισαν να κόβουν σε φέτες τα πτερύγια των καρχαριών για να τα συσκευάσουν και να τα στείλουν με φορτηγό ψυγείο στο Νέο Μεξικό που απέχει από την περιοχή περισσότερο από 1.700 χιλιόμετρα. 100 δολάρια το κιλό. Τα πτερύγια του καρχαρία είναι πολύ πιο πολύτιμα από το υπόλοιπο σώμα του. Μάλιστα αν δεν υπήρχε η ζήτηση για τα πτερύγια, πολλοί ψαράδες δεν θα έμπαιναν καν στον κόπο να κυνηγήσουν καρχαρίες. Οι αδελφοί Μπαρένο πληρώνονται 1.000 πέσος, δηλαδή 100 δολάρια, για κάθε κιλό από φέτες πτερυγίων που παραδίδουν. Το υπόλοιπο κρέας του ψαριού θα πωληθεί μόνο προς 15 πέσος, δηλαδή 1,5 δολάριο το κιλό. Ο Φρανσίσκο Μπαρένο αναφέρει στην «Washington Ρost» ότι στην πραγματικότητα δεν του αρέσει η δουλειά που κάνει. «Είναι επικίνδυνη, αλλά από την άλλη πλευρά κάτι πρέπει να κάνω για να ζήσω». Οι ψαράδες ψαρεύουν τους καρχαρίες χρησιμοποιώντας διάφορους τρόπους όπως τα δίχτυα ή τα παραγάδια, τα οποία αφήνουν για ώρες ή και μέρες στο νερό.

Συμφερότεροι οι θηλυκοί. Σε αντίθεση με τα ψάρια που αναπαράγονται σε μεγάλους αριθμούς, οι περισσότεροι καρχαρίες χρειάζονται αρκετά χρόνια για να φθάσουν σε σεξουαλική ωριμότητα και να αφήσουν πίσω τους λίγους μόνο απογόνους. Πολλοί ψαράδες μάλιστα βάζουν στόχο τους καρχαρίες που εγκυμονούν επειδή έχουν μεγαλύτερο μέγεθος και επομένως αποφέρουν περισσότερα κέρδη. «Είναι φανερό λοιπόν πως σήμερα δεν υπάρχει σχεδιασμός για βιώσιμο κυνήγι του καρχαρία» λέει ο Μάικλ Σάτον, διευθυντής στο Κέντρο για το Μέλλον των Ωκεανών του Ενυδρείου στο Μonterey Βay.


Πόλεμος Ευρώπης – Αμερικής για το κυνήγι του γαλάζιου καρχαρία

Ο ΓΑΛΑΖΙΟΣ καρχαρίας είναι το είδος που αλιεύεται περισσότερο στα ανοικτά των αμερικανικών και ευρωπαϊκών ακτών. Το χρώμα στη ράχη του είναι γαλάζιο με γκρίζες αποχρώσεις και λευκό στην κοιλιακή χώρα. Το μήκος του συνήθως δεν ξεπερνάει τα 4 μέτρα και η ηλικία του κυμαίνεται από 30 μέχρι 40 χρόνια.

Οικολογικές οργανώσεις έχουν υπολογίσει ότι το ποσοστό των γαλάζιων καρχαριών στον Βορειοανατολικό Ατλαντικό Ωκεανό έχει μειωθεί κατά 95% και η Παγκόσμια Ένωση για τη Διατήρηση τον κατατάσσει στα προς εξαφάνιση θαλάσσια είδη. Γεγονός πάντως είναι ότι τόσο η Ευρώπη όσο και η Αμερική ερίζουν για το κυνήγι του συγκεκριμένου είδους καρχαρία την ίδια ώρα που οι ψαράδες θεωρούν πως οποιοσδήποτε κανονισμός και να ισχύσει θα έχει ως αποτέλεσμα τον οικονομικό στραγγαλισμό τους, καθώς δεν πρόκειται να αποθαρρύνει τα μεγάλα αλιευτικά σκάφη να ψαρεύουν στα ανοικτά των ωκεανών.


Η απειλή των κυκλώνων

Περισσότερη ζέστη σημαίνει πιθανότατα τυφώνες με μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση σε ολόκληρο τον πλανήτη. Πολλοί επιστήμονες είναι πεπεισμένοι, άλλοι δεν είναι τόσο σίγουροι. Το σίγουρο είναι πως μετά τον καταστροφικό τυφώνα Κατρίνα, που σάρωσε τα πάντα στο διάβα του στη Λουιζιάνα πριν από δύο χρόνια, οι ερευνητές των κλιματικών αλλαγών έχουν βάλει τις καταιγίδες του είδους στην πρώτη γραμμή των προτεραιοτήτων τους.

O κόσμος ανησυχεί έτσι κι αλλιώς, καθώς τα αποτελέσματα μίας σαρωτικής θύελλας κάνουν πάντα τον γύρο των ειδήσεων. Ειδικά οι κάτοικοι των παράλιων περιοχών- στην Αμερική όσοι μένουν σε απόσταση 70 χιλιομέτρων από τις ακτές φτάνουν το 53% του πληθυσμού- θα ΄πρεπε να είναι έτοιμοι για κάθε ενδεχόμενο. Αυτούς θα πλήξουν πρώτα οι τυφώνες.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι καθώς ο πλανήτης ζεσταίνεται, η στάθμη των θαλασσών θα ανέβει. Ταυτόχρονα, θα αυξηθεί ο κίνδυνος πλημμυρών. Κι αν λειώσουν οι πάγοι της Γροιλανδίας ή της Ανταρκτικής, η άνοδος θα είναι πολύ μεγαλύτερη. Είναι λογικό να περιμένει κανείς να αυξηθεί η συχνότητα ή η ένταση των τυφώνων ή να συμβούν και τα δύο. Την ισχύ τους, οι τυφώνες τη βρίσκουν στα θερμά νερά.

Πολλοί επιστήμονες συμφωνούν με αυτή την άποψη, αλλά πληθώρα νέων ερευνών κάνει αρκετούς να αμφιβάλουν. «Η άνοδος της θερμοκρασίας είναι πλέον αποδεδειγμένη. Όμως, η σχέση της με τους τυφώνες δεν έχει αποδειχθεί», λέει ο Ρίτσαρντ Άνθις, πρόεδρος της Πανεπιστημιακής Εταιρείας Ατμοσφαιρικών Ερευνών.

Αυξήθηκαν από το ΄95. Πέρυσι, στην έκθεσή του, ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός του ΟΗΕ τόνισε ότι σε έναν θερμότερο κόσμο είναι πιθανή κάποια αύξηση στις ταχύτητες των ανέμων. Πρόσθεσε όμως, πως έχουν καταγραφεί στο παρελθόν περίοδοι δεκαετιών αυξημένων τυφώνων ή το αντίθετο χωρίς να συνδέονται με κλιματικές αλλαγές. Σύμφωνα με τους ειδικούς, από το 1995 διανύουμε περίοδο με πολλούς τυφώνες. Επίσης, τις τελευταίες δεκαετίες, οι τεχνικές μετρήσεων έχουν βελτιωθεί πολύ και οι συγκρίσεις με παλιότερες εποχές δεν είναι εφικτές.

Καθώς άρχισε από χθες η περίοδος των τυφώνων στον Ατλαντικό, οι επιστήμονες προσπαθούν να μάθουν πώς σχηματίζονται και κινούνται οι καταιγίδες, ποιοι παράγοντες περιορίζουν ή αυξάνουν τη θανατηφόρα τους ισχύ και βέβαια πώς να προβλέψουν με ακρίβεια πού και πότε θα χτυπήσουν.

Άνοδος θερμοκρασίας. Ο Κέρι Εμανουήλ, επιστήμονας της φυσικής της ατμόσφαιρας στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης, είναι από τους μεγαλύτερους υποστηρικτές της ιδέας ότι η ζέστη φέρνει περισσότερους τυφώνες. Σε έρευνά του, συμπέρανε πως η συνολική ισχύς που απελευθερώνουν οι τυφώνες σε Ατλαντικό και Δυτικό Ειρηνικό Ωκεανό έχει αυξηθεί κατά 50% τις τελευταίες δεκαετίες. Ερευνητές του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Τζόρτζια ανέλυσαν τη συχνότητα καταιγίδων κατηγορίας 4 και 5, τις πιο ισχυρές, συμπεραίνοντας ότι η αυξημένη συχνότητά τους από το 1970 έχει άμεση σχέση με την άνοδο της θερμοκρασίας στην επιφάνεια των θαλασσών.

Οι δύσπιστοι επιστήμονες. Από την άλλη μεριά, υπάρχουν αυτοί που δεν έχουν πειστεί ακόμα. Επιστήμονες της Εθνικής Υπηρεσίας Ωκεανών και Ατμόσφαιρας μαζί με συναδέλφους τους από το Πανεπιστήμιο του Μαϊάμι μελετούν πώς η διαφορά στην κατεύθυνση των ανέμων και την ταχύτητα σε διαφορετικά υψόμετρα εμποδίζει τον σχηματισμό τυφώνων. Αυτοί καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι σε έναν πιο θερμό πλανήτη αυτή η διαφορά θα μεγαλώσει τόσο ώστε θα ακυρώσει την επίδραση των ζεστών υδάτων στην ενδυνάμωση των ανέμων.

Δορυφορικά δεδομένα. Σε άλλη έρευνα, του Ωκεανογραφικού Ινστιτούτου Γοντς Χόουλ στη Μασαχουσέτη, ανακοινώθηκε ότι και στο παρελθόν υπήρξαν περίοδοι συχνών καταιγίδων παρόλο που έκανε λιγότερη ζέστη από σήμερα. Εκτός αυτού, τα ρεύματα των ανέμων παίζουν σημαντικό ρόλο στον σχηματισμό των τυφώνων.

Τον Φεβρουάριο, ο Τζέιμς Κόσιν, επιστήμονας της φυσικής της ατμόσφαιρας στο Πανεπιστήμιο του Γουισκόνσιν, μελέτησε πρόσφατα και παλιότερα δορυφορικά δεδομένα για τους τυφώνες, συμπεραίνοντας πως η συχνότητά τους είχε αυξηθεί μεν, αλλά μόνο στον Ατλαντικό, πιθανώς γιατί εκεί οι θερμοκρασίες είναι έτσι κι αλλιώς αρκετά υψηλές. Άρα ακόμα και η παραμικρή αύξηση μεγαλώνει την πιθανότητα έντονων καταιγίδων.

Πρόγνωση διαδρομής. Στη διάρκεια των τυφώνων Κατρίνα, Οφίλια και Ρίτα το 2005, οι ειδικοί είχαν την ευκαιρία για συστηματική παρατήρηση των φαινομένων από πολύ κοντά, από το έδαφος, τον αέρα και το Διάστημα. Ανακάλυψαν σημαντικές παραμέτρους για την ταχύτητα και κατεύθυνση των ανέμων και της βροχής μέσα και γύρω από το «μάτι», το ισχυρότερο σημείο της καταιγίδας.

Η πρόγνωση της διαδρομής του τυφώνα είναι κάπως ευκολότερη υπόθεση, καθώς εξαρτάται από την κίνηση των ανέμων σε μεγάλη κλίμακα. Η κίνησή τους παρατηρείται εύκολα από δορυφόρους και αεροσκάφη. Το δύσκολο όμως είναι να προβλέψουν το σημείο όπου θα «προσγειωθεί» ο τυφώνας.


Το Ιόνιο φέρνει ανεμοστρόβιλους

ΤΥΦΩΝΕΣ στην Ελλάδα δεν έχουμε, έχουμε όμως αρκετά ισχυρούς ανεμοστρόβιλους ή σίφουνες, όπως λέει ο κ. Μιχάλης Σιούτας, μετεωρολόγος στο Κέντρο Μετεωρολογικών Εφαρμογών του ΕΛΓΑ στη Θεσσαλονίκη.

Παρατηρούνται στη διάρκεια 15 ημερών περίπου το χρόνο, συνήθως το καλοκαίρι και το φθινόπωρο, φτάνουν σε ταχύτητα τα 150 χλμ, έχουν διάμετρο στο έδαφος τα 100 μέτρα και χρόνο ζωής 3-5 λεπτά. Η διαδρομή τους στο έδαφος φτάνει τα 5-6 χλμ.

Συγκριτικά, οι τυφώνες στην Αμερική ξεπερνούν τα 400 χλμ την ώρα, τα 1.500 μέτρα σε διάμετρο και τη μία ώρα σε διάρκεια.

Η Βορειοδυτική Πελοπόννησος κυρίως, και γενικότερα οι δυτικές παραλιακές περιοχές της χώρας πλήττονται περισσότερο από σίφουνες. Ακολουθούν οι πεδιάδες της Κεντρικής Μακεδονίας και της Θεσσαλίας. Χρονιά ρεκόρ θεωρείται το 2002. Συστηματικά στοιχεία βέβαια υπάρχουν μόνο για τα τελευταία επτά χρόνια. Τον Σεπτέμβριο, σειρά έχουν οι λιγότερο ισχυροί σίφουνες της θάλασσας. Οι πιο ισχυροί έχουν παρατηρηθεί ανοιχτά της Βόρειας Κρήτης. «Οι ενδείξεις και τα σενάρια των κλιματικών αλλαγών δείχνουν πως η τάση είναι να αυξηθούν οι ανεμοστρόβιλοι σε συχνότητα και ένταση», λέει ο κ. Σιούτας.