[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Παιδεία και παγκοσμιοποίηση

Να συμφωνείς ή να διαφωνείς με την παγκοσμιοποίηση είναι σαν να συμφωνείς ή όχι με τις καιρικές συνθήκες. Δεν οδηγεί σε καλύτερη κατανόηση των συνθηκών που ορίζουν την παγκόσμια οικονομία ούτε συμβάλλει σε σχεδιασμούς για το πώς θα περιορίσουμε τους κινδύνους και θα μεγιστοποιήσουμε τα οφέλη σε αυτήν την πραγματική κατάσταση. Οι κίνδυνοι και οι όποιες αρνητικές επιπτώσεις πλήττουν πρωτίστως τις ασθενέστερες οικονομίες και εντός αυτών κυρίως τις περισσότερο ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες. Πριν από δεκαετίες, όταν πρωτομιλούσαμε για την παγκοσμιοποίηση, εννοούσαμε κυρίως το παγκόσμιο εμπόριο και την ελεύθερη διακίνηση αγαθών και υπηρεσιών. Μετά η έμφαση στον αντίλογο ήταν για την κίνηση κεφαλαίων και τίτλων σε διεθνές επίπεδο. Τώρα όμως περικλείει και την πιο περίπλοκη περίπτωση, αυτή δηλαδή της διεθνοποιημένης αγοράς εργασίας. Ο καθηγητής του Ηarvard R. Freeman υπολόγισε ότι, με το άνοιγμα της Κίνας και των Ινδιών και με τη μετανάστευση από τις πρώην ανατολικές χώρες της Ευρώπης διπλασιάστηκε η παγκόσμια προσφορά εργασίας. Το ΔΝΤ αναφέρεται σε τετραπλασιασμό κατά την τελευταία εικοσαετία. Πρόκειται για εξέλιξη με επίδραση στην ανθρώπινη ελευθερία, την αξιοπρέπεια, την αμοιβή και τις συνθήκες εργασίας. Ώς τώρα, για τις αναπτυγμένες οικονομίες σε γενικές γραμμές η παγκοσμιοποίηση της εργασίας έχει συμβάλει στην αύξηση του ποσοστού του ΑΕΠ που απολαμβάνουν οι επενδυτές εις βάρος της εργασίας και της ισχύος των εργατικών σωματείων. Τώρα, ποια είναι τα νέα ερωτήματα που υποθέτουμε ότι ανακύπτουν για τη δική μας περίπτωση; Ποιες νέες συνθήκες καλούμεθα να αντιμετωπίσουμε; Αυτές ακριβώς που φαίνεται να επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, την ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού, την ευελιξία και τον βαθμό προσαρμογής. Με άλλα λόγια ανασύρουμε στην επιφάνεια και πάλι το θέμα της Παιδείας. Τον χώρο δηλαδή όπου παγκοσμίως διαμορφώνονται διαρκώς νέα εξελιγμένα πρότυπα, ενώ πληθαίνουν οι αναλύσεις για τον ρόλο των πανεπιστημίων ως κέντρων ανάπτυξης των τεχνολογιών, αλλά και ως μοχλών υπεράσπισης αρχών όπως

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΗ

της εποχής μας είναι και η συνεργασία πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων με επιχειρήσεις που διαθέτουν κατάλληλη υποδομή για αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας

είναι οι ίσες ευκαιρίες στην εκπαίδευση, η αποτελεσματική και προνοητική διαχείριση των φυσικών πόρων, η διαφύλαξη των στοιχείων της εθνικής ταυτότητας του «παγκόσμιου πολίτη» κ.ά.

Ηδιεθνής ακαδημαϊκή κοινότητα συμμετέχει σε διεργασίες που οφείλουμε πλέον να εκτιμήσουμε και εμείς καθώς προβληματιζόμεθα για το μέλλον του δικού μας συστήματος. Ενδεικτικά: Για τους ταχύτερους ρυθμούς ανανέωσης, εκσυγχρονισμού, προσαρμογής της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης σε μια εποχή που δεν δημιουργούνται απλά νέοι κλάδοι επιστημών αλλά και νέες επιστήμες με συχνότητα που δυσκολεύει την αφομοίωσή τους. Οι νέες επιστήμες προκύπτουν από τις επιμέρους προόδους των παραδοσιακών επιστημών, αλλά και από τα νέα διεθνή προβλήματα και προκλήσεις. Ο παγκόσμιος χαρακτήρας πολλών σύγχρονων προβλημάτων και προκλήσεων συνετέλεσε στη διεθνοποίηση των μεγάλων ερευνητικών προγραμμάτων, στην περισσότερο ολοκληρωμένη- διεπιστημονική προσέγγισή τους με τη συμμετοχή περισσότερο εξειδικευμένων επιστημόνων. Οι νέες τάσεις ενισχύουν την κινητικότητα ακαδημαϊκών,δασκάλων και ερευνητών . Τα ΑΕΙ δεν παύουν να διατηρούν μόνιμη σχέση με τα ακαδημαϊκά στελέχη τους, εντούτοις αυτά τα επιστημονικά στελέχη μετακινούνται συχνά μεταξύ των διαφόρων κέντρων στο πλαίσιο προώθησης των κοινών ερευνητικών προγραμμάτων τους. Είναι πλέον πολλοί οι Αμερικανοί, Βρετανοί κι άλλοι Ευρωπαίοι πανεπιστημιακοί στην Κίνα, την Ινδία και στις άλλες αναδυόμενες οικονομίες.

Χαρακτηριστική της εποχής μας είναι και η συνεργασία πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων με επιχειρήσεις που διαθέτουν κατάλληλη υποδομή για αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας, είτε αυτή αφορά θέματα οργάνωσης είτε αφορά στην παραγωγή νέων προϊόντων. Η συνεργασία αυτή εξασφαλίζει ώς έναν βαθμό τη χρηματοδότηση της έρευνας και τη διάχυση των όποιων ευεργετημάτων της στην αγορά, εντούτοις ελλοχεύει ο κίνδυνος εκτοπισμού άλλων ερευνητικών προγραμμάτων δυνάμει ωφέλιμων για την κοινωνία, για τα οποία όμως είναι δυσχερής η εξεύρεση πόρων. Αναφέρω όλα αυτά ενδεικτικά, μόνο και μόνο για να υποσημειώσω την ανάγκη για μια πιο σύγχρονη και ολοκληρωμένη αναζήτηση των όρων για τη στήριξη και ανανέωση του εκπαιδευτικού μας συστήματος.

Ο Δημήτρης Πεπελάσης είναι οικονομολόγος.