Υποψήφιος Αρχαία

Ηθικά Νικομάχεια
Διδακτική ενότητα 11 σελ. 182 του σχολικού βιβλίου. Ερωτήσεις
1. Με βάση την ενότητα να προσδιορίσετε την οριστέα έννοια, το γένος στο οποίο ανήκει και τις ειδοποιούς διαφορές που τη διακρίνουν από τις άλλες ομογενείς της έννοιες.

2. Πώς καταλήγει ο Αριστοτέλης ότι η πόλη στοχεύει στο ανώτατο αγαθό; Να χαρακτηρίσετε τη συλλογιστική του πορεία. Απαντήσεις
1. Εξετάζοντας την πρώτη προκείμενη (η πόλη είναι μια μορφή κοινωνικής σύμβασης) παρατηρούμε πως πρόκειται για μια έννοια «γένους» (γένος = το πλησιέστερο σύνολο στο οποίο περιέχεται η οριστέα έννοια). Για να δοθεί όμως πλήρης ορισμός θα πρέπει το «γένος» να συμπληρωθεί και από την «ειδοποιό διαφορά», το ιδιαίτερο δηλαδή γνώρισμα που διακρίνει την οριστέα έννοια από τις ομογενείς της. Εδώ το «γένος» είναι η «κοινωνική συμβίωση» και η «οριστέα έννοια» είναι η «πόλη». Οι «ειδοποιοί διαφοραί» λοιπόν από τις άλλες συμβιωτικές κοινότητες είναι τρεις:

α) απαρτίζεται από μικρότερες κοινωνικές ομάδες (οικογένειες, κώμες)

β) έχει κάποιο πολίτευμα γ) στοχεύει στο ανώτατο αγαθό 2. Ο Αριστοτέλης καταπιάνεται σ΄ αυτή την ενότητα με τη δεσπόζουσα ιδέα του έργου του: «η πόλη έχει σκοπό της το ανώτατο αγαθό». Για να καταλήξει σε αυτό το συμπέρασμα χρησιμοποιεί τρεις προκείμενες ως βάση του:

α) Η πόλη είναι μια μορφή κοινωνικής συμβίωσης.

β) Κάθε συμβιωτική κοινότητα έχει συσταθεί για χάρη ορισμένου αγαθού.

γ) Η πόλη είναι η κυριότερη από όλες τις συμβιωτικές κοινωνίες και περιέχει όλες τις άλλες.

Άρα: Το αγαθό στο οποίο ειδικά αποβλέπει αυτή η κυριότατη από όλες τις συμβιώσεις είναι το κυριότατο αγαθό.

Όσον αφορά στη συλλογιστική του πορεία, είναι η παραγωγική καθώς η σκέψη του έχει ως αφετηρία τη φράση «πάσαν πόλιν» και καταλήγει στο ότι στοχεύει στο ανώτατο αγαθό (από τα γενικά στα μερικά).

Ηθικά Νικομάχεια
Διδακτική ενότητα 12 σελ. 184 του σχολικού βιβλίου. Ερωτήσεις
1. Τι γνωρίζετε για το περιεχόμενο της έννοιας «αυτάρκεια» σύμφωνα με τον Αριστοτέλη έτσι όπως δίνεται μέσα από το έργο του «Ηθικά Νικομάχεια»;

2. «Τέλεια»: Ποια η σημασία του όρου για τον αρχαίο Έλληνα;

3. Να αναφέρετε επιγραμματικά τους συλλογισμούς μέσω των οποίων κατέληξε ο Αριστοτέλης στο ότι ο άνθρωπος είναι φύσει πολιτικό ον και ότι η πόλη ήρθε στην ύπαρξη εκ φύσεως. Απαντήσεις
1. Βλέπε σχόλιο για την αυτάρκεια στη σελίδα 185 του σχολικού βιβλίου. Μπορούμε επίσης να συμπληρώσουμε τα εξής: Η αυτάρκεια είναι ο τελικός στόχος της φυσικής ανάπτυξης, γιατί, εφόσον ορίζεται ως η ικανοποίηση των αναγκών, είναι αυτό προς το οποίο οι ίδιες οι ανάγκες τείνουν. Κάθε κοινότητα υπάρχει από τη φύση για να ικανοποιεί ορισμένες ανάγκες της φύσης. Όλες μαζί οι κοινότητες υπάρχουν με στόχο εκείνη (την κοινότητα) που ικανοποιεί όλες τις ανάγκες. Και εκείνη, η πόλη, υπάρχει μόνο για χάρη του εαυτού της. Έχει επιτύχει δηλαδή την αυτάρκεια και η αυτάρκεια επιτυγχάνεται στην πόλη αφού ικανοποιηθούν πρώτα όλες οι ανάγκες του βίου άρα έχει ως επακόλουθο την τέλεια ζωή, την ευτυχία. Ένας άνθρωπος, μια κοινότητα είναι ευτυχείς οντότητες μόνο αν μπορούν να είναι επαρκείς, αν δηλαδή μπορούν να βρουν στον εαυτό τους εκείνο που τους επιτρέπει να είναι ο εαυτός τους χωρίς να έχουν ανάγκη από τίποτε. Οι άνθρωποι είναι όντα ελλειπτικά και μπορούν να αλληλοσυμπληρώσουν τις ελλείψεις τους συμβιώνοντας.

2. Βλ. το αντίστοιχο σχόλιο στη σελίδα 185 του σχολικού βιβλίου.

3.Συλλογισμοί (πόλις «φύσει» εστίν)

Α.

1η προκείμενη: Οι πρώτες κοινωνικές οντότητες = εκ φύσεως.

2η προκείμενη: Η πόλη = το «τέλος» των πρώτων κοινωνικών οντοτήτων.

Συμπέρασμα: Η πόλη = εκ φύσεως.

Β.

1η προκείμενη: Στόχος κάθε ύπαρξης, ορισμένος εκ φύσεως = κάτι το εξαιρετικό.

2η προκείμενη: Στόχος της πόλης (αυτάρκεια) = κάτι το εξαιρετικό.

Συμπέρασμα: Η πόλη = εκ φύσεως (αφού ο στόχος της είναι εκ φύσεως).

Γ.

1η προκείμενη: Φύση = στιγμή τελείωσης.

2η προκείμενη: Πόλη = τελείωση των κοινωνιών. Συμπέρασμα: Η πόλη = εκ φύσεως.

Συλλογισμοί (άνθρωπος «φύσει» πολιτικόν ζώον). Α. 1η προκείμενη: Πόλη = εκ φύσεως.

2η προκείμενη: Άνθρωπος = συστατικό στοιχείο της πόλης. Συμπέρασμα: Άνθρωπος: πολιτικό ον εκ φύσεως.

Β. 1η προκείμενη: Ο άπολις = ή ατελής ή ανώτερος 2η προκείμενη: Ο άνθρωπος = ούτε ατελής ούτε ανώτερος. Συμπέρασμα: Ο άνθρωπος = πολιτικό ον.

Πλάτωνα Πρωταγόρας, ενότητα 4η
Ερωτήσεις
1. Να ερμηνευθεί η επιλογή του μύθου από τον Πρωταγόρα.

2. Ποιες κοινωνιολογικές παρατηρήσεις περιλαμβάνει ο μύθος σε σχέση με την αρχική κατάσταση της ανθρώπινης κοινωνίας, στην 4η ενότητα;

3. Γιατί ο καταμερισμός εργασίας δεν περιλαμβάνει και την πολιτική, σύμφωνα με το μύθο του Πρωταγόρα;

Απαντήσεις
1. Ο Πρωταγόρειος μύθος σε αντίθεση με την αρχαιοελληνική μυθολογική σκέψη, στην οποία υπάρχει μόνο θεογονία και όχι κοσμογονία, επιχειρεί να μεταφέρει το επίκεντρο του ενδιαφέροντος στον άνθρωπο. Στην 4 η ενότητα παρουσιάζει μια αισιόδοξη αντίληψη για την εξέλιξη της ανθρωπότητας, η οποία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις τέχνες, αλλά και από την πολιτική αρετή. Επιλέγοντας το μύθο δεν επιχειρεί να ερμηνεύσει και να θεμελιώσει θεολογικά την πολιτική αρετή. Αντίθετα, ο μύθος χρησιμοποιείται ως διδακτικό μέσο, επειδή έχει παιδαγωγική δύναμη και αισθητικό αποτέλεσμα. Άλλωστε και η σύσταση του ακροατηρίου, το οποίο είναι ανομοιογενές από άποψη ηλικίας και μόρφωσης, αλλά και η ώρα της ημέρας, συνηγορούσαν υπέρ της χρησιμοποίησης ενός εύληπτου και γοητευτικού, συνάμα όμως και διδακτικού μέσου. Χρησιμοποιώντας το μύθο, εξάλλου, ο Πρωταγόρας προσπαθεί να διεισδύσει στην ουσία των πραγμάτων, στοχεύοντας στο να αποδώσει την έννοια της πολιτικής αρετής στους γενεσιουργούς παράγοντες, που δεν προσφέρονται σε άμεση θεώρηση. Επειδή αναφέρεται στο πολύ μακρινό παρελθόν, είναι αδύνατο να διερευνήσει λογικά την πολιτική αρετή, καθώς δεν υπάρχει η ειδική ορολογία και οι βαθύτερες γνώσεις από την ιστορία του πολιτισμού και σε σχέση με την πολιτική επιστήμη. Έτσι, με το μύθο διαγράφεται η ιστορική εξέλιξη της ανθρωπότητας ως συνεχής πορεία εξανθρωπισμού και βελτίωσης της ζωής, τόσο από υλική, όσο και από ηθική άποψη. Με τη ρητή διατύπωση του μύθου, ο Πρωταγόρας υπερασπίζεται συνολικά τη δημοκρατική αντίληψη για την κοινωνική και πολιτική ζωή, αντιμετωπίζοντας την επιχειρηματολογία του Σωκράτη.

2. Οι άνθρωποι αρχικά ζουν διασκορπισμένοι. Σε αυτή την πρωταρχική μορφή διαβίωσης, που προηγήθηκε των μορφών κοινωνικής συμβίωσης, ο ανθρώπινος βίος δεν παρέχει καμία ασφάλεια, είναι σκληρός και μοναχικός και οι άνθρωποι αλληλοσυγκρούονται και αλληλοεξοντώνονται. Αν τώρα στην προβληματική συμβίωση και στον αλληλοσπαραγμό προστεθεί και ο κίνδυνος εξόντωσης από τα θηρία, γίνεται αντιληπτό πόσο σημαντική είναι η επιδίωξη της κοινωνικής συνύπαρξης και της συγκρότησης πόλεων. Άρα η επιλογή γίνεται λογικά και μπορεί να ερμηνευθεί με κοινωνιολογικά κριτήρια, ως προσπάθεια προστασίας από τους κινδύνους που εγκυμονούσε η προγενέστερη μορφή, αλλά και ως ανάγκη συνύπαρξης του ανθρώπου με τους ομοίους του ( παράβαλε την ανάλογη θέση του Αριστοτέλη, ο οποίος θεωρεί ότι ο άνθρωπος από τη φύση του είναι πολιτικό ον, προσανατολισμένος να ζήσει σε πολιτικά συγκροτημένες κοινωνίες). Ενώ, λοιπόν, στο προκοινωνικό στάδιο η ανθρώπινη ζωή είναι επισφαλής, με τη συγκρότηση των πρώτων ανθρώπινων κοινωνιών εξασφαλίζονται οι συνθήκες που επιτρέπουν στους ανθρώπους να αναπτύξουν την κοινωνική τους φύση και να ασχοληθούν με ειρηνικά έργα.

3. Στη δεύτερη εξελικτική φάση του ανθρώπινου πολιτισμού, όταν δηλαδή γεννιούνται οι τέχνες και ο άνθρωπος γίνεται ικανός να λύσει τα προβλήματα επιβίωσης και να προσαρμοστεί στο περιβάλλον, ο Πρωταγόρας αναφέρεται στην ανάγκη του καταμερισμού εργασίας, τον οποίο θεωρεί απαραίτητη προϋπόθεση για την εξέλιξη και την πρόοδο του ανθρώπου. Είναι αδιαμφισβήτητο το γεγονός ότι η εξειδίκευση στις τέχνες βοηθά στην καλύτερη αντιμετώπιση των ζητημάτων επιβίωσης, ενώ βελτιώνει και τις συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων. Ωστόσο η πολιτική δε συμπεριλαμβάνεται στην κατανομή της εργασίας. Αν γινόταν αυτό, δε θα είχαν συμμετοχή στην πολιτική αρετή όλοι οι πολίτες, αλλά η γνώση και ο χειρισμός των πολιτικών θεμάτων θα περιέρχονταν στα χέρια των ειδικών. Επομένως, εφόσον δε θα συμμετείχαν όλοι στην αιδώ και τη δίκη, έννοιες άρρηκτα δεμένες με την πολιτική αρετή, δε θα είχαν τη δυνατότητα να συμβιώσουν κοινωνικά και θα υπήρχε επιστροφή σε προγενέστερο στάδιο της εξέλιξης του ανθρώπου.

Η ισοκατανομή της πολιτικής αρετής σε όλους τους ανθρώπους αποτελεί ζωτικό στοιχείο της δημοκρατίας και καθιστά, σύμφωνα με την άποψη του Πρωταγόρα, το δημοκρατικό πολίτευμα της Αθήνας ως την ιδανική πολιτειακή μορφή διακυβέρνησης μιας πολιτιστικά προηγμένης κοινωνίας. Έτσι, απαντά και στο επιχείρημα του Σωκράτη ότι και στην πολιτική ζωή θα πρέπει να αποδεχόμαστε το ρόλο των ειδικών, δηλαδή ότι άποψη για τα πολιτικά δικαιούνται να εκφέρουν μόνο οι επαΐοντες, αναδεικνύοντας την καθολικότητα της πολιτικής αρετής και την ανάγκη συμμετοχής στα κοινωνικά και πολιτικά θέματα. ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΙΜΕΛΗΘΗΚΕ ΤΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΟΡΜΗ- ΠΑΤΡΑ