[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Το ακατάληπτο των καταλήψεων

Oι καταλήψεις σταμάτησαν. Η μεταρρύθμιση της ανώτατης εκπαίδευσης εκκρεμεί. Οι φοιτητικές κινητοποιήσεις επηρέασαν τις πολιτικές επιλογές κυβέρνησης και αξιωματικής αντιπολίτευσης. Καθόρισαν μέρος του περιεχομένου του νέου νόμου- πλαισίου. Περιόρισαν την ικανότητα του πολιτικού συστήματος να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στο ισχυρό αίτημα μεταρρύθμισης. Πόσο όμως καταλάβαμε τι τις προκάλεσε; Η συστηματική μελέτη και κατανόηση, χωρίς προκαταλήψεις και μειωτικούς χαρακτηρισμούς, είναι ζωτικής πολιτικής σημασίας.

Το φαινόμενο των φοιτητικών κινητοποιήσεων εμφανίζει στη μεταπολιτευτική περίοδο κάποια περιοδικότητα (1979, 1987, 1991, 2001). Η μαζικότητα και η διάρκειά τους όμως αυτή τη φορά ήταν χωρίς προηγούμενο. Δεν μπορεί να αποδοθεί πλήρως στη δραστηριότητα των κομματικά καθοδηγούμενων φοιτητικών παρατάξεων. Σίγουρα, όμως, οι αριστερές φοιτητικές παρατάξεις συντόνισαν και έλεγξαν «ιδεολογικά» τις πρόσφατες κινητοποιήσεις. Τα καίρια ερωτήματα, δηλαδή, είναι: γιατί αυτή τη φορά οι αριθμητικά λιγότεροι, οργανωμένοι σε παρατάξεις, φοιτητές κατάφεραν να κινητοποιήσουν και να «ελέγξουν» τους πολυάριθμους μη οργανωμένους; Γιατί η πρώτη δύναμη στις φοιτητικές εκλογές φιλοκυβερνητική παράταξη (ΔΑΠ) δεν «έλεγξε» τις κινητοποιήσεις; Γιατί η δεύτερη μεγαλύτερη παράταξη (ΠΑΣΠ) «αυτονομήθηκε» από τις επιλογές της κομματικής της ηγεσίας; Τι ανέτρεψε τους συσχετισμούς;

Λεπτομερή στοιχεία για τις κινητοποιήσεις μπορεί κανείς να αντλήσει από τις συλλογικές ιστοσελίδες (edopolytexneio. org, athensindymedia. org, κ.ά.) που- και αυτό πρωτόγνωρο- ανέπτυξαν οι φοιτητές από όλη την Ελλάδα και ενημέρωναν καθημερινά για τις κινητοποιήσεις τους ανά ίδρυμα και τμήμα. Ιδιαίτερη σημασία έχει η εξέταση της πρώτης φάσης των κινητοποιήσεων (Μάιος- Ιούνιος 2006). Από τον Οκτώβριο και μετά υπεισέρχονται και άλλοι παράγοντες, όπως π.χ. η στάση των διδασκόντων στη διευθέτηση των εξαμήνων και των εξετάσεων.

Τι δείχνουν τα στοιχεία αυτά; Οι καταλήψεις, κατ΄ αρχάς, δεν αναπτύχθηκαν ταυτόχρονα αλλά με τη μορφή κύματος. Ξεκίνησαν στις αρχές Μαΐου, κλιμακώθηκαν και γενικεύτηκαν στα μέσα περίπου Ιουνίου. Το κύμα κινήθηκε από τα κεντρικά προς τα περιφερειακά ιδρύματα. Πρωτοστάτησαν τα ΑΕΙ, ενώ τα ΤΕΙ ακολούθησαν. Το πιο ενδιαφέρον όμως στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι και στις δύο περιπτώσεις (ΑΕΙ- ΤΕΙ) πρωτεργάτες ήταν οι φοιτητές των πολυτεχνικών σχολών. Οι καταλήψεις ξεκίνησαν από τις πολυτεχνικές σχολές στην Αθήνα (ΕΜΠ), Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Βόλο, Χανιά, Θράκη. Τη δεύτερη εβδομάδα (21/5/06) οι μισές από τις 61 σχολές που βρίσκονταν σε κατάληψη είναι πολυτεχνικές σχολές, ενώ μόνο μία είναι σχολή ΤΕΙ. Από τις πολυτεχνικές επεκτάθηκαν στις οικονομικές, στις γεωπονικές, στις λεγόμενες «καθηγητικές» σχολές (φυσικομαθηματικές-

ΟΙ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ

πρωτοστάτησαν στις κινητοποιήσεις, αν και οι φοιτητές τους συνήθως προέρχονται από ανώτερα στρώματα της ελληνικής κοινωνίας

φιλοσοφικές), και τις σχολές κοινωνικών και ανθρωπιστικών σπουδών. Παρόμοια ήταν και η πορεία στα ΤΕΙ (από τις σχολές τεχνολογίας στις σχολές διοίκησης & οικονομίας, και κατόπιν στις σχολές υγείας & πρόνοιας, αγροτικής παραγωγής και διατροφής). Αξιοσημείωτη είναι επίσης η ιδιαίτερα δυναμική συμμετοχή των ιατρικών σχολών της χώρας. Στην Αθήνα ήταν στις πρώτες σχολές που ξεκίνησαν κατάληψη (9/5), ενώ τη δεύτερη εβδομάδα οι 4 από τις 7 ιατρικές σχολές της χώρας ήταν κλειστές.

Γνωρίζουμε ότι στις πολυτεχνικές και ιατρικές σχολές της χώρας υπερεκπροσωπούνται φοιτητές προερχόμενοι από τα σχετικά ανώτερα στρώματα της ελληνικής κοινωνίας σε σύγκριση με τις άλλες σχολές. Το ίδιο ισχύει, γενικά, και μεταξύ σχολών ΑΕΙ έναντι των ΤΕΙ. Γνωρίζουμε επίσης ότι η ένταξη των πτυχιούχων στην αγορά εργασίας δεν είναι ομαλή και διαφοροποιείται ανά κλάδο σπουδών (βλέπε π.χ. πρόσφατη μελέτη του ΕΛΙΑΜΕΠ στη διεύθυνση www. eliamep.gr). Οι απόφοιτοι πολυτεχνικών σπουδών ΑΕΙ όμως, που πρωτοστάτησαν στις καταλήψεις, αντιμετωπίζουν τα λιγότερα (!) προβλήματα ένταξης στην αγορά εργασίας και χαμηλότερα ποσοστά ανεργίας μεταξύ των πτυχιούχων. Γνωρίζουμε, ακόμα, ότι το ποσοστό των αποφοίτων πολυτεχνικών σχολών που εργάζονται στο Δημόσιο μειώνεται, ενώ αυξάνονται οι ετεροαπασχολούμενοι και οι απασχολούμενοι με σχέση εξαρτημένης εργασίας (οιονεί μισθωτοί). Σημαντικές δυσκολίες επαγγελματικής εξέλιξης αντιμετωπίζουν και οι απόφοιτοι ιατρικών σχολών. Οι δυσκολίες αυτές δεν αντιστοιχούν στις υψηλές προσδοκίες που η κοινωνική προέλευση και η εισαγωγή- με «σκληρές», «ανταγωνιστικές» διαδικασίες- στις περιζήτητες σχολές καλλιεργούν και ενισχύουν. Τις μεγαλύτερες, όμως, δυσκολίες ένταξης αντιμετωπίζουν, κατά σειράν, οι απόφοιτοι των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών, των «καθηγητικών» σχολών, της γεωπονικής και των οικονομικών σχολών. Οι δυσκολίες ένταξης και εξέλιξης των πτυχιούχων στην αγορά εργασίας οφείλονται σε πολλούς λόγους. Είναι όμως και θέμα αριθμών.

Τα παραπάνω στοιχεία δείχνουν ότι η κίνηση του κύματος των καταλήψεων δεν ήταν τυχαία. Ακολούθησε, όπως φαίνεται, πορεία σχεδόν αντίστροφη προς τις πιθανότητες ένταξης των αποφοίτων στην αγορά εργασίας, ενώ πρωτοστάτησαν οι σχολές με φοιτητές από σχετικά ανώτερα στρώματα. Η ερμηνεία του παραδόξου δεν είναι απλή. Ούτε πρέπει να αγνοηθεί η σημασία και ο ρόλος ευρύτερων κοινωνικοπολιτισμικών παραγόντων. Τα διαθέσιμα στοιχεία και η συσχέτισή τους επιτρέπουν όμως τη διατύπωση και της ακόλουθης υπόθεσης: ότι, δηλαδή, η κινητήριος δύναμη των κινητοποιήσεων των φοιτητών, που προσδιόρισε το αρχικό κύμα καταλήψεων και τους πρωτεργάτες σε αυτές, συνδέεται και με τον βαθμό της επαπειλούμενης διάψευσης των υψηλών προσδοκιών τους. Διάψευση που, στην προοπτική της λειτουργίας ιδιωτικών ιδρυμάτων και απορρύθμισης του αριθμού πτυχιούχων, θεωρήθηκε ότι θα ενταθεί, απειλώντας περισσότερο τούς κατά τεκμήριον πιο ευνοημένους από τους σημερινούς νέους. Είναι μια υπόθεση που θα άξιζε συστηματικότερης διερεύνησης.

Ο Αποστόλης Δημητρόπουλος είναι κοινωνιολόγος της Εκπαίδευσης και διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.