Ο άρχοντας των ψηφιδωτών

«Ολόκληρη η Νίσυρος είναι γεμάτη από δικά μου έργα, τα βοτσαλωτά που συναντάς εδώ, σε άλλο νησί δεν υπάρχουν. Στρώνω τη λάσπη με το μυστρί μου, κάνω το σχέδιο που θέλω πάνω της και αρχίζω να “φυτεύω” χιλιάδες βότσαλα…».

Πετραδάκι πετραδάκι δίνει χρώμα στο νησί του, εδώ και περισσότερο από μισό αιώνα. Στα 65 του σήμερα, φημισμένος για τα βοτσαλωτά αριστουργήματά του, ο Κώστας Παπαδέλιας δύσκολα θα μείνει… άνεργος ή θα βγει στη σύνταξη. Μοναδικός στο είδος του, να δίνει ζωή και να μεταμορφώνει άψυχα χαλίκια, δεν προλαβαίνει να δέχεται παραγγελιές, ακόμα και από τα άλλα νησιά των Δωδεκανήσων. Εκατοντάδες τετραγωνικά, που ούτε ο ίδιος μπορεί να υπολογίσει, από δάπεδα, τοίχους, σκάλες, αυλές, εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους σπιτιών, μέχρι και εκκλησίες, φέρουν την υπογραφή του, ενώ και η Αρχαιολογική

ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΕΣ ΑΠΟ ΑΛΛΑ ΝΗΣΙΑ

Δάπεδα, τοίχοι, αυλές, εσωτερικοί και εξωτερικοί χώροι έχουν την υπογραφή του και σε άλλα νησιά

Υπηρεσία Ρόδου τον ζητά για αναπαλαιώσεις. «Θέλει μεράκι, 55 χρόνια τώρα, έχω αρρώστια με τη δουλειά αυτή. Νιώθω ακόμα σαν παιδάκι, αυτό το κέφι και η ζωντάνια μου βγαίνουν και στο βότσαλο! Πολλές φορές, μόνο και μόνο για να απασχοληθώ με κάτι, κάνω και δωρεάν έργα για γνωστούς και φίλους, ρεπό στον εαυτό μου δεν δίνω ούτε τις Κυριακές!», περιγράφει χαρακτηριστικά στα «ΝΕΑ».

Τα μυστικά του βοτσαλωτού
Εξαίρεση στον νισυριώτικο κανόνα, που θέλει η τέχνη να περνά στον γιο από πατέρα ή και παππού, ο ίδιος «σπούδασε» δίπλα σε παλιό μάστορα. Παιδάκι ήταν όταν παράτησε για την τέχνη το σχολείο, τα τρία αδέλφια του δεν ακολούθησαν τα χνάρια του. Σήμερα πια αφήνει πίσω του παρακαταθήκη και «σχολή» δική του, δυο- τρεις μαθητές, ανάμεσά τους και μια κοπέλα, που τα τελευταία χρόνια τον ακολουθούν, τους πληρώνει και το μεροκάματο για να μάθουν, όσο είναι καιρός, από πρώτο χέρι τα μυστικά του βοτσαλωτού. «Πρώτα πρώτα είναι η λάσπη, η αναλογία της, πόσο ρευστή ή σκληρή θα είναι. Πάντα θέλει άμμο θαλάσσης, δένει καλύτερα, ανεβάζει πιο πάνω τα χαλίκια, που θέλουν και τις αλφαδιές τους», αποκαλύπτει για τη δύσκολη και απαιτητική δουλειά του. «Για ένα τετραγωνικό μέτρο, θες τρία σακιά χαλίκι, κάπου 2.500 βότσαλα, παραγγελιά από τη Ρόδο. Τα τοποθετείς ένα ένα, το πολύ σε μια μέρα να βγάλεις δύο τετραγωνικά με σχέδιο», εξηγεί. «Δεν κάνω γεωμετρικές παραστάσεις. Προτιμώ, όπως και οι περισσότεροι πελάτες μου, αετούς και δελφίνια, σε άσπρο, μαύρο και καφέ βότσαλο, εικόνες δηλαδή που να ταιριάζουν με το νησί μας». Χάρη στις δημιουργίες του αισθάνεται και ο ίδιος μέρος της τοπικής παράδοσης. «Περνούν Έλληνες και ξένοι, βλέπουν τα βοτσαλωτά μου και τα καμαρώνουν. Αυτά είναι έργα που θα μείνουν, δεν χαλούν ούτε μπορούν να σκεπαστούν με τσιμέντο, καθώς προστατεύονται από την Αρχαιολογική Υπηρεσία», λέει με υπερηφάνεια.


Αυτοδίδακτος φτιάχνει λύρες και μπαγλαμάδες

ΜΑΝΙΩΔΗΣ ΨΑΡΑΣ με βάρκα, κυνηγός, μέλος και της Σπηλαιολογικής Εταιρείας, όταν αποχωριστεί προσωρινά τα βότσαλα, ο Κώστας Παπαδέλιας ανεβοκατεβαίνει ακόμα σε γκρεμούς, μπαινοβγαίνει σε σπηλιές. «Τρυπώνει» όμως και στο ξύλο, στον ελεύθερο χρόνο του εδώ και 40 χρόνια κατασκευάζει μουσικά όργανα, από κρητικές λύρες, έως μπαγλαμάδες και τζουράδες- τι κι αν, όπως λέει, από μουσική έχει απλώς… μεσάνυχτα. «Τυχαία έφτιαχνα ένα κοντάκι για όπλο, μου περίσσεψε ένα κομμάτι ξύλου και είπα να το κάνω λύρα, από ΄κεί ξεκίνησα», θυμάται. Δυο- τρεις ματιές σε βιβλία και σε άλλους μαστόρους από τη Σύρο, του έφτασαν για να μάθει τη δουλειά. «Δεν είναι ανάγκη να ρωτάς, άμα βλέπεις, τα καταφέρνεις», λέει. Σκαλιστά, όλα στο χέρι, τα δημιουργήματά του, τα πουλάει μόνο σε οργανοπαίκτες, όχι σε τουρίστες, χαρίζει και σε φίλους. «Είναι πιο δύσκολη τέχνη από το βότσαλο, αλλά πράγμα που το αγαπάς, δεν σε κουράζει. Το όργανο είναι επιστήμη, Μαθηματικά, θέλει συμμετρίες για να μπει σωστά η κάθε νότα και να βγάζει καλό και σωστό ήχο. Σημασία έχουν η αφή και η λεπτομέρεια», εξηγεί.

Μια καλή λύρα, όπως λέει, «δεν μπορείς να πεις ότι θα την τελειώσεις μέσα σε μια μέρα, θα τη δουλέψεις όποτε σου έρθει κέφι, έμπνευση και όρεξη, μπορεί να πάρει έως και έξι μήνες». Ανάλογα με το είδος του ξύλου και το στόλισμά της με φίλντισι, θα την πουλήσει 1.000

– 3.000 €.