Το ελληνικό «εξπρές του μεσονυκτίου»

«Είμαστε κι εμείς άνθρωποι. Σίγουρα για να βρεθούμε πίσω από αυτά τα κάγκελα όχι οι καλύτεροι. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως πρέπει να μας μεταχειρίζονται σαν ζώα». Οι κρατούμενοι στο Μαλανδρίνο, που για 4 ημέρες κατέλαβαν το «κολαστήριό» τους, όπως αποκαλούν τη φυλακή, ζητούν το αυτονόητο. Να θυμούνται οι φύλακές τους πως είναι και αυτοί άνθρωποι.

Oι ελληνικές φυλακές θεωρητικά χωρούν 6.843 κρατούμενους. Ο πραγματικός αριθμός όμως των εγκλείστων σε αυτές είναι 10.627. Μοιραία στις περισσότερες επικρατεί συνωστισμός. Σε κελιά που έχουν σχεδιαστεί για 5 κρατούμενους βρίσκονται στοιβαγμένοι 18. Στη Χαλκίδα υπάρχουν 30- 40 κρατούμενοι σε κάθε θάλαμο, στη Λάρισα ξεπερνούν τους 10. Για τους ανθρώπους αυτούς υπάρχει συνήθως μία τουαλέτα και στην καλύτερη περίπτωση ένα ντους. Στην Αλικαρνασσό, στα κελιά των Αλβανών η τουαλέτα είναι ανύπαρκτη και επιστρατεύονται σακούλες για τις ανάγκες τους. Στον Κορυδαλλό οι «τυχεροί» στριμώχνονται ανά εξάδες σε κελιά φτιαγμένα για 2 κρατούμενους. Η λεκάνη της τουαλέτας γίνεται προσκεφάλι, το πάτωμα στρώμα και το σπασμένο παράθυρο μόνιμος σύντροφος, χειμώνα, καλοκαίρι. Η εξέγερση των κρατουμένων στις περισσότερες φυλακές της χώρας επανέφερε στην επικαιρότητα ένα ζήτημα που ζητεί επειγόντως λύση. Ο συνωστισμός των φυλακισμένων στα κελιά και τους κοινόχρηστους χώρους των σωφρονιστικών καταστημάτων δεν αποτελεί αποκύημα της φαντασίας τους. Με εξαίρεση δύο σωφρονιστικά καταστήματα ανηλίκων, του Αυλώνα και της Κασσαβέτειας, όπου οι θέσεις είναι περισσότερες των κρατουμένων, αλλά και τις φυλακές της Πάτρας που αυτήν τη στιγμή δεν είναι γεμάτες, σε όλα τα άλλα καταστήματα κράτησης παρατηρείται συνωστισμός. Καλύτερη κατάσταση παρατηρείται στις φυλακές Μαλανδρίνου, όπου εκδηλώθηκε το πρώτο κρούσμα εξέγερσης, καθώς σύμφωνα με την καταμέτρηση του Απριλίου αντιστοιχούν 450 κρατούμενοι σε 440 θέσεις. Χειρότερη από όλες είναι η κατάσταση στις Φυλακές Κορυδαλλού, όπου αντιστοιχούν 1.960 κρατούμενοι για 640 θέσεις..

«Οι συνθήκες υγιεινής είναι ανύπαρκτες και η ηπατίτιδα θερίζει στις ελληνικές φυλακές

Οι «αυτοκτονίες». Οι θάνατοι πολλοί και στο σύνολο τους ανεξήγητοι. Οι περισσότεροι από ναρκωτικά, αρκετοί ύποπτοι που καλύπτονται πίσω από μια αναφορά για «αυτοκτονία». Τα νοσοκομεία των φυλακών θυμίζουν μεσαιωνικά ιδρύματα. Στο νοσοκομείο του Κορυδαλλού 20 φυλακισμένοι που πάσχουν από ΑΙDS είναι αφημένοι στην τύχη τους, όπως στο παρελθόν οι λεπροί. Η φαρμακευτική αγωγή ανύπαρκτη, η φροντίδα τους άγνωστη. Για τους φυλακισμένους που έχουν χρήματα και διασυνδέσεις οι πόρτες του νοσοκομείου ανοίγουν πιο εύκολα. Εδώ και μία εβδομάδα γνωστός βαρυποινίτης, που έχει λάβει εξιτήριο συνεχίζει να απολαμβάνει της άνεσης του νοσοκομείου. Αντίθετα, στις φυλακές του Ναυπλίου δύο καρδιοπαθείς καταδικασμένοι για κατοχή μικροποσότητας ναρκωτικών αφέθηκαν να πεθάνουν σχεδόν αβοήθητοι, παρ΄ όλο που στον φάκελο που τους συνόδευε υπήρχε επισήμανση πως ήταν απαραίτητη η τήρηση κατά γράμμα της ιατρικής τους αγωγής.

Για την προτεραιότητα στο καρτοτηλέφωνο πέφτει ξύλο καθημερινά, είδη πρώτης ανάγκης μπορούν και αγοράζουν οι «βολεμένοι», το συσσίτιο τρώγεται στα γόνατα. Ακόμα και η τουαλέτα στο κελί δεν διαθέτει παραβάν, για να τσαλακώσει και τη στοιχειώδη αξιοπρέπεια του φυλακισμένου. Μάλιστα, σύμφωνα με τη συνήθη πρακτική των διευθύνσεων των φυλακών, όταν θέλουν να τιμωρήσουν «ατίθασους» φυλακισμένους κόβουν το νερό από τα κελιά τους. Η μοναδική τουαλέτα μετατρέπεται σε εστία μόλυνσης. «Δεν είναι τυχαίο που η ηπατίτιδα Α θερίζει στις ελληνικές φυλακές. Οι συνθήκες υγιεινής είναι ανύπαρκτες», καταγγέλλει ο δικηγόρος Παναγιώτης Λυμπέρης.

Κλειστές πόρτες. Οι συνθήκες κράτησης έχουν απασχολήσει επανειλημμένως τόσο τον Συνήγορο του Πολίτη, όσο και τους Δικηγορικούς Συλλόγους της χώρας, που ζητούν επιμόνως να τους επιτραπεί να επισκέπτονται τις φυλακές και να διαπιστώνουν ιδίοις όμμασι την κατάσταση. Το αίτημά τους ωστόσο δεν έχει γίνει ακόμη δεκτό. Ο Δικηγορικός Σύλλογος της Αθήνας ειδικότερα είχε θέσει το ζήτημα στον υπουργό Δικαιοσύνης κ. Αν. Παπαληγούρα τον Νοέμβριο του 2004, όταν επιτροπή με επικεφαλής τον πρόεδρο κ. Δ. Παξινό τον επισκέφθηκε ακριβώς για το πρόβλημα των συνθηκών διαβίωσης των κρατουμένων. «Ο υπουργός μάς είπε ότι εν όψει των επικείμενων μεταρρυθμίσεων δεν μπορούσε να μας επιτρέψει να επισκεφθούμε τις φυλακές. Αλλά αντί για μεταρρυθμίσεις είδαμε αποδράσεις με ελικόπτερο, εξεγέρσεις, εξαγγελίες για μεταφορά αλλοδαπών κρατουμένων στις φυλακές της χώρας τους, χωρίς να διασφαλίζονται τα δικαιώματά τους», λέει στα «ΝΕΑ» ο σύμβουλος του Δ.Σ. του ΔΣΑ Κώστας Παπαδάκης, μέλος της επιτροπής του Συλλόγου για το σωφρονιστικό σύστημα.

Την ίδιας αντιμετώπιση είχε και ο Συνήγορος του Πολίτη, στην τελευταία ετήσια έκθεση του οποίου διατυπώνεται αιχμή εις βάρος του υπουργείου Δικαιοσύνης για συστηματική παρακώλυση της πρόσβασής του στα σωφρονιστικά ιδρύματα.


Οι σωφρονιστικοί δεν ήθελαν τη μηχανή ανίχνευσης!

Η διακίνηση των ναρκωτικών γίνεται με πολλούς τρόπους λέει στα «ΝΕΑ» σωφρονιστικός υπάλληλος του Κορυδαλλού. Άλλοτε από τους κρατούμενους που επιστρέφουν από την άδειά τους και άλλοτε μέσα σε μικρές «μπάλες», που άγνωστοι πετούν απ΄ έξω στον προαύλιο χώρο των φυλακών. Σε μία προσπάθεια, πάντως, να μειωθεί η διακίνηση ψυχοφαρμάκων μεταξύ των κρατουμένων, που νόμιμα δίνονται από τους ψυχιάτρους των φυλακών, εδώ και περίπου έναν μήνα έχει αλλάξει ριζικά ο τρόπος χορήγησής τους: τα χάπια θρυμματίζονται και ο κρατούμενος καταναλώνει την ποσότητα που του αναλογεί την ίδια ώρα που του χορηγείται. Στον Κορυδαλλό, ωστόσο, όταν τέθηκε σε λειτουργία το μηχάνημα ανίχνευσης ναρκωτικών ουσιών οι πρώτοι που αντέδρασαν και πέτυχαν την εξαίρεσή τους από αυτό ήταν οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι. «Περνάμε πολλές φορές από το σημείο και η ακτινοβολία θα μας έκανε κακό», υποστηρίζουν, για ένα μηχάνημα που χρησιμοποιεί κατά βάση το νερό για την ανίχνευση των ναρκωτικών. Κανείς, όμως, δεν προσπάθησε να εξηγήσει τους πολλούς θανάτους στα κελιά. Οι μέσα γνωρίζουν ονόματα και καταστάσεις. Γνωρίζουν πως η πώληση της ηρωίνης γίνεται με μέσο μέτρησης το καπάκι από στυλό μπικ. «0,80 γραμμάρια χωράει ακριβώς και η τιμή της είναι διπλάσια απ΄ έξω», λέει χαρακτηριστικά ο πρόσφατα αποφυλακισμένος Κώστας Π., ο οποίος ανήκε στους συχνούς πελάτες των σωφρονιστικών υπαλλήλων.
Με τα κινητά στα κελιά μόνον οι προνομιούχοι

«Σωφρονιστικός υπάλληλος είμαι μόνο στα χαρτιά. Στην πραγματικότητα είμαι ανθρωποφύλακας. Το μόνο που κάνω είναι να κοιτάζω μην αποδράσει κανένας κρατούμενος, ενώ ουσιαστικά η δουλειά μου δεν είναι αυτή», δηλώνει στα «ΝΕΑ» σωφρονιστικός υπάλληλος του Κορυδαλλού, χαρακτηρίζοντας τραγική την κατάσταση που επικρατεί στις φυλακές.

Ο πρόσφατος «νόμος Παπαληγούρα» για την αποποινικοποίηση ορισμένων αδικημάτων ήσσονος σημασίας και την παραγραφή μικρών ποινών, με σκοπό την αποσυμφόρηση των φυλακών, στην πράξη δεν επέφερε τα επιθυμητά αποτελέσματα. Δικηγόροι επισημαίνουν ότι «η εκ του νόμου εφάπαξ εφαρμογή του μέτρου σε συνδυασμό με την αυστηροποίηση των ποινών και την αύξηση των προφυλακίσεων δεν μείωσε επί της ουσίας τον αριθμό των κρατουμένων, καθώς αποφυλακιστήριο πήραν περίπου 400 άτομα από τα σωφρονιστικά καταστήματα όλης της χώρας».

«Στη φυλακή υπάρχουν οι κρατούμενοι-”ταξί”, όπως χαρακτηριστικά ονομάζονται στη δική τους γλώσσα. Είναι εκείνοι που έναντι αμοιβής δέχονται να εξυπηρετήσουν άλλους κρατούμενους μεταφέροντάς τους τον καφέ, το φαγητό τους ή προσφέροντας ακόμη και υπηρεσίες καθαριότητας στο κελί.

Την αμοιβή τους συνήθως την εισπράττουν σε τηλεκάρτες, που είναι είδος πρώτης ανάγκης για τους κρατούμενους, καθώς ο μόνος νόμιμος τρόπος επικοινωνίας με τον έξω κόσμο είναι τα καρτοτηλέφωνα», προσθέτει ο ίδιος σωφρονιστικός υπάλληλος. Οι «προνομιούχοι» φυλακισμένοι, πάντως, έχουν τα κινητά τους μέσα στα κελιά τους, τα φορτίζουν στους κοινόχρηστους χώρους των φυλακών και συνεχίζουν να κάνουν τις δουλείες τους με τον έξω κόσμο κανονικά, σαν να μην έλειψαν ποτέ. Όλα αυτά βέβαια με την ανοχή των σωφρονιστικών υπαλλήλων, οι οποίοι λαμβάνουν το «αντίτιμο» των διευκολύνσεων που παρέχουν και συνήθως μετράται σε εκατοντάδες ευρώ.