Οι Άλλοι Πρωταγωνιστές

«Στη Σαντορίνη δεν υπήρξε σχέδιο, μόνο τύχη»

Ήταν ακόμη πρωί και ο Λεωνίδας κοιμόταν. Οι μαυρισμένες κουβέρτες κάλυπταν ακόμη και το πρόσωπό του. Τα χαρτόνια που χρησιμοποιούσε για στρώμα ήταν σχεδόν καινούργια.
Κάποιος στη γειτονιά της Κάνιγγος θα είχε αγοράσει πρόσφατα καινούργιο ψυγείο. Ένα άδειο μπουκάλι μπίρας τον περίμενε δίπλα στο προσκεφάλι του. Όπως άλλοι αφήνουν ένα ποτήρι νερό στο κομοδίνο τους. Πήρα μια βαθιά ανάσα και χώθηκα στο πολύχρωμο κουκούλι της Greenpeace. «Γίνε κι εσύ μέρος της λύσης», μου φωνάζει μια κοπέλα που κρέμεται με σχοινιά στα πλευρά ενός εργοστασίου. Φοράει την πορτοκαλί στολή της οργάνωσης και μοιάζει ευτυχισμένη που συμμετέχει σε μια από τις δυναμικές εκστρατείες της οργάνωσης.

Κάπως έτσι είχα γνωρίσει και τον Νίκο Χαραλαμπίδη. Έκανα τότε ραδιόφωνο, ήταν αρχές της δεκαετίας του ΄90 και ο Χαραλαμπίδης κυνηγούσε τα πλοία με τα τοξικά. Δενόταν στις άγκυρες ή αλυσοδενόταν στο Σύνταγμα. Μετά τα έβαλε με τις πετρελαιοκηλίδες. Έπειτα με τα μεταλλαγμένα. Τον βρήκα όρθιο στο λιτό του γραφείο να προσπαθεί να ανασύρει έναν φάκελο από τα πάνω ράφια. Μου φάνηκε ξενυχτισμένος, αλλά αυτήν την φορά έφταιγε ο Άγγελος, ο γιος του. Έχει έρθει εδώ και λίγους μήνες κι έχει ανατρέψει τη ζωή του. Με κέρασε δυόσμο και αρχίσαμε να μιλάμε για τη Σαντορίνη. Μετά για την Αλεξανδρούπολη, την Ευρώπη, την Κίνα. «Λες να γίνω κι εγώ ένας δεινόσαυρος της οικολογίας;» αναρωτήθηκε κάποια στιγμή. Είναι φανερό ότι του λείπει η δυναμική δράση του παρελθόντος. Ήταν σχεδόν μεσημέρι όταν βγήκα ξανά στον πεζόδρομο. Ο Λεωνίδας είχε ξυπνήσει και είχε φύγει, αφού πρώτα είχε στοιβάξει με προσοχή κουβέρτες και χαρτόνια στη γωνία του.

Σε ξάφνιασε η υπόθεση στη Σαντορίνη;

Όχι, η ανθρώπινη βλακεία δεν με ξαφνιάζει. Μπορείς να φτιάχνεις κανόνες, να προχωράς σε τεχνολογικά επιτεύγματα και να τινάζονται όλα στον αέρα από μία βλακεία. Είναι ο χειρότερος εχθρός μας ούτως ή άλλως.

Και πώς να τα βάλεις με την ανθρώπινη βλακεία; Μοιάζει ανίκητη. Εμείς ευτυχώς είχαμε την τύχη με το μέρος μας.

Είναι ένα μικρό θαύμα ότι εκκενώθηκε μία πόλη 1.500 ανθρώπων, έστω και σε 3 ώρες,

Έχουν περάσει 2 εβδομάδες και δεν έχει ληφθεί καμία απόφαση. Ένας ολόκληρος μηχανισμός επικεντρώθηκε στο να έρθουν τα βαθυσκάφη για να βρουν το μαύρο κουτί και τους αγνοούμενους. Τα υπόλοιπα, αν υπάρχουν διαρροές, πώς μπορούν να σφραγιστούν οι δεξαμενές, δεν απασχόλησαν κανέναν

χωρίς να ανοίξει ρουθούνι. Το υπουργείο θα σου πει ότι λειτούργησε ο μηχανισμός.

Κανένας μηχανισμός δεν λειτούργησε. Έτρεξαν οι βαρκάρηδες, έτυχε να είναι εκεί και μια «παντόφλα», ήταν ήρεμη και η θάλασσα και σώθηκαν οι άνθρωποι. Κανένα οργανωμένο σχέδιο δεν υπήρξε.

Δεν υπήρξε ή δεν λειτούργησε; Φοβάμαι ότι δεν υπήρξε καν. Είμαστε μια χώρα που αδιαφορεί για το περιβάλλον και δεν κάνει σχεδιασμούς. Και μετά αρχίσαμε τα «ω Θεέ μου, τι μας συνέβη». Και τα τηλεοπτικά δικαστήρια. Δεν είμαστε όλοι ούτε ειδικοί, ούτε δικαστές. Ας το κόψουμε λίγο αυτό, γιατί δεν νομίζω ότι μας βοηθάει ως κοινωνία. Κι ενώ γινόταν το λαϊκό δικαστήριο, υπήρχε ένα πλοίο με 450 τόνους μαζούτ μέσα σε ένα εξαιρετικά όμορφο κι ευαίσθητο οικοσύστημα- και γι΄ αυτό δεν κάναμε τίποτα. Μόνο μπλα μπλα.

Το ίδιο θα μπορούσε να πει κάποιος και για σας.Βγάλατε ανακοινώσεις, αντιδράσατε,αλλά πώς ξέρετε τι πρέπει να γίνει;

Εμείς δεν μυρίζουμε τα νύχια μας για να διατυπώσουμε άποψη, η οργάνωση έχει διεθνή εμπειρία, εγώ προσωπικά έχω εμπλακεί σε πάρα πολλές πετρελαιοκηλίδες και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Γνωρίζουμε λοιπόν τι πρέπει να γίνει. Και η πιο πολύτιμη παράμετρος είναι ο χρόνος.

Να διαλύσουμε μερικούς μύθους; Όσους θέλεις. Γιατί έχουμε ακούσει και πολλές ανοησίες του τύπου «δεν γίνεται να αντληθεί το πετρέλαιο, δεν χρειάζεται κιόλας, θα τσιμεντοποιηθεί, θα γίνει τσίχλα».

Το βάθος δεν είναι μεγάλο; Όχι, από τη στιγμή που έχει γίνει άντληση στα 4.000 μέτρα βάθος, τα 130 μέτρα δεν είναι τίποτα.

Αν αφήσουμε το πετρέλαιο στον βυθό και σφραγίσουμε τις δεξαμενές, κάποια στιγμή θα γίνει «τσίχλα»;

Όχι, την ίδια θεωρία είχαν και στο «Ρrestige» και μάλιστα η ισπανική κυβέρνηση τράβηξε το σκάφος στα ανοιχτά με το σκεπτικό ότι στα 4.000 μ. βάθος το πετρέλαιο θα τσιμεντοποιηθεί. Πολύ γρήγορα άρχισε να βγαίνει πετρέλαιο από παντού και να καταλήγει στις ακτές.

Το αναφέρετε συχνά το «Ρrestige». Το «Ρrestige» διδάσκει πώς μπορείς να προχωρήσεις σε άντληση πετρελαίου υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες και από την άλλη μεριά το ναυάγιο αυτό έγινε ορόσημο για την υποχρεωτική αλλαγή των μονοπύθμενων πετρελαιοφόρων σε διπύθμενα, κάτι στο οποίο η ελληνική ναυτιλία μέχρι τότε αντιδρούσε πολύ έντονα.

Τα διπύθμενα είναι πιο ασφαλή; Σε περιπτώσεις προσάραξης με τα διπύθμενα έχεις μεγαλύτερες πιθανότητες να αποφύγεις τη διαρροή.

Να επιστρέψουμε στους μύθους.Το πετρέλαιο,λένε,έπειτα από λίγο καιρό θα «απορροφηθεί» στη φύση.

Ναι, γι΄ αυτό σε κάποιες περιπτώσεις προσπαθούν αντί να μαζέψουν το πετρέλαιο να το διαλύσουν. Και χρησιμοποιούν χημικά διασκορπιστικά, τα οποία είναι πιο επικίνδυνα και από το ίδιο το πετρέλαιο.

Στη Σαντορίνη δεν βάλανε χημικά;

Όχι. Το υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας δηλώνει ότι δεν χρησιμοποιεί χημικά σε κλειστούς κόλπους κι ελπίζουμε ότι το σέβεται, γιατί είναι παραλογισμός να κάνεις κάτι τέτοιο. Το πετρέλαιο δυστυχώς θα επηρεάζει για πολλά χρόνια τους θαλάσσιους οργανισμούς. Μπορεί να σταματήσει την αναπαραγωγική τους διαδικασία ή μπορεί να τους σκοτώσει. Τα ψάρια θα μετακινηθούν, δεν είναι ηλίθια. Οργανισμοί εδραίοι όμως, όπως είναι τα κοχύλια, τα φύκια, εξαφανίζονται. Και φθάνεις σε ένα σύστημα που πρακτικά είναι ζωντανός τάφος.

Ύστερα από πόσα χρόνια μπορούμε να πούμε ότι θα εξαφανιστεί τελείως το πετρέλαιο από τον τόπο του ατυχήματος;

Οι επιπτώσεις στη θαλάσσια ζωή είναι ορατές κι έπειτα από μια δεκαετία, ίσως και 15 χρόνια, εξαρτάται και από τη γεωγραφία της περιοχής, τα ρεύματα. Σε έναν κλειστό κόλπο οι επιπτώσεις είναι πολύ μεγαλύτερες απ΄ ότι στο ανοιχτό πέλαγος.

Πιστεύεις ότι μπορούσε να σωθεί το πλοίο μετά την προσάραξη;

Δεν μπορώ να κάνω τον ειδικό. Ούτε είναι εύκολη απόφαση. Σε πέντε λεπτά έπρεπε να ληφθεί μια απόφαση, που θα έκρινε το μέλλον της καλντέρας για τα επόμενα δέκα και δεκαπέντε χρόνια. Είναι σαφές, πάντως, ότι το υπουργείο δεν έπαιξε κανέναν ρόλο, απλώς κοιτούσε. Το πού θα βυθιστεί το σκάφος ποιος το αποφάσισε;

Δεν ξέρω τη λογική με την οποία επελέγη το σημείο και μέχρι στιγμής κανείς δεν αναλαμβάνει την ευθύνη της απόφασης. Ο πλοίαρχος, όμως, φαίνεται να προσπαθεί να το χρεώσει στο ρυμουλκό. Άλλο ένα «έτυχε». Ακόμα και σήμερα ψάχνουμε να δούμε ποιος είπε τι και σε ποιον. Και βλέπω έναν γραμμικό τρόπο σκέψης, ένα και ένα ίσον δυο και ένα ίσον τρία και ένα ίσον τέσσερα, πηγαίνουμε ψάχνοντας, βήμα βήμα. Εμείς πιέζαμε από την αρχή να μη χάσουμε χρόνο, να βρούμε ένα σχέδιο για την απάντληση, οπότε με το που θα σταθεροποιηθεί το κουφάρι του πλοίου, να αρχίσουμε.

Το οποίο σχέδιο πρέπει να είναι της εταιρείας;

Το σχέδιο το υποβάλει η εταιρεία και το υπουργείο το εγκρίνει. Εκεί που υπάρχει μια γκρίζα ζώνη είναι το πού παρεμβαίνει το κράτος, δεδομένου ότι η θάλασσα και η Σαντορίνη δεν ανήκει σε καμία εταιρεία. Στην περίπτωση της Ισπανίας, όπου είχαν να αντιμετωπίσουν ρύπανση σε 1.200 χιλιόμετρα ακτής- μιλάμε για τερατώδη μεγέθη- έφτιαξαν μια επιστημονική επιτροπή, η οποία ήλεγχε τη διαδικασία. Έτσι, η χειρότερη ίσως ρύπανση που έχει γίνει ποτέ στον κόσμο αντιμετωπίστηκε σε πάρα πολύ στενά χρονοδιαγράμματα, τα οποία δεν παραβιάστηκαν.

Στην περίπτωσή μας πιστεύετε ότι έχει καθυστερήσει η απάντληση του πετρελαίου;

Έχουν περάσει 2 εβδομάδες και δεν έχει ληφθεί καμία απόφαση. Η καθυστέρηση αυτή είναι εγκληματική. Ένας ολόκληρος μηχανισμός επικεντρώθηκε στο να έρθουν τα βαθυσκάφη για να βρουν το μαύρο κουτί και τους αγνοούμενους. Τα υπόλοιπα, αν υπάρχουν διαρροές, πώς μπορούν να σφραγιστούν οι δεξαμενές, δεν απασχόλησαν κανένα. Το ωκεανογραφικό «Φιλία» έφυγε και αναρωτιέμαι ποιος καταγράφει αυτή τη στιγμή την κατάσταση του κουφαριού, αν παρατηρείται διαρροή ή όχι;

Είστε κι εσείς από τους καχύποπτους, που φοβούνται ότι οι αποφάσεις μιας εταιρείας οδηγούνται κυρίως από το οικονομικό της συμφέρον;

Κάθε εταιρεία προσπαθεί να λύσει τέτοια προβλήματα, χωρίς να βρεθεί εκτός μπάτζετ σε σχέση με το ασφαλιστικό της συμβόλαιο, παρ΄ ότι υπάρχει και ειδικό ταμείο γι΄ αυτήν τη περίπτωση. Εκεί καλείται να έρθει το υπουργείο, να κρίνει αν υπάρχει απώλεια πολύτιμου χρόνου και να επιβάλει άμεσες λύσεις. Να αρχίσει άμεσα την άντληση.

Εκτός από το πετρέλαιο,το κουφάρι του πλοίου είναι επιβλαβές για το περιβάλλον;

Σκέψου μια μικρή πόλη με χίλια νοικοκυριά, πόσες εκατοντάδες λίτρα χλωρίνης θα έχει, πόσα μεταλλικά χρώματα, πόσα εντομοκτόνα, λιπαντικά, ψυκτικά. Τα πιο πολλά από αυτά έχουν βγει ήδη στο θαλάσσιο περιβάλλον, ίσως να έχουν μείνει κάποια λιπαντικά και κάποια ψυκτικά σε σωληνώσεις και να μην έχουν σπάσει ακόμα. Νομίζω ότι η ανάκτησή τους είναι εξαιρετικά δύσκολη. Παρ΄ όλα αυτά αξίζει το κόπο να το δοκιμάσουμε.

Λέτε να τα βρούμε στο πιάτο μας τα ψυκτικά και τα λιπαντικά;

Η καλντέρα δεν είναι γνωστός ψαρότοπος. Βεβαίως, με τα ρεύματα κάποιες από τις ουσίες αυτές θα φθάσουν σε άλλα σημεία στη θάλασσα, αλλά θα φθάσουν σε πολύ μεγάλη αραίωση. Παρ΄ όλα αυτά, για να μη λέει ο καθένας ό,τι θέλει, είναι χρήσιμο να γίνει καταγραφή, προκειμένου να δούμε μέσα στον χρόνο αν έχουμε βελτίωση ή επιδείνωση.


Κι αν αύριο προσαράξει ένα τάνκερ; Κι αν αύριο προσαράξει ένα τάνκερ;

Oι παλιοί θα το θυμούνται. Ένα τεράστιο πανό πάνω από τη διώρυγα της Κορίνθου. «Όχι άλλο πετρέλαιο στη θάλασσα». Μιλάμε για το 1991. Δεν είχε γίνει η καινούργια Εθνική και έτρωγες ακόμη σουβλάκια στον Ισθμό. Τότε εγκαινιάστηκε η δράση της Greenpeace στη χώρα μας. «Θα μπορούσε να ήταν ένα πολύ καλό σχολείο αυτό το ατύχημα», έπιασα κάποια στιγμή τον Νίκο Χαραλαμπίδη να μονολογεί, ενώ χαζεύαμε τις φωτογραφίες από τον Ισθμό. «Αλλά αν σε ένα τόσο μικρό ατύχημα παρουσιάζει τόσα κενά ο μηχανισμός, τι θα κάνουμε αν έχουμε ένα ατύχημα με τάνκερ των 10.000 ή των 100.000 τόνων που θα κατεβαίνει από την Αλεξανδρούπολη και πέσει σε θαλασσοταραχή 8 ή 9 μπωφόρ;».

Φοβάσαι τον αγωγό που θα καταλήγει στην Αλεξανδρούπολη;

Με προβληματίζει πολύ. Σε αυτήν τη χώρα δεν έχουμε κουλτούρα σχεδιασμού.

Τι φοβάσαι δηλαδή; Την ανθρώπινη βλακεία. Οι εγκαταστάσεις είναι πολύ κοντά σε ένα εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα, στο Δέλτα του Έβρου. Αν δεις όλα τα σημεία φορτοεκφόρτωσης πετρελαιοειδών, στον Ασπρόπυργο, στους Αγίους Θεοδώρους, στη Θεσσαλονίκη, σε όλα έχουν γίνει ατυχήματα. Επειδή ο τεχνικός ασφαλείας έκρινε ότι προλαβαίνει το μπουρίνι και δεν διέκοψε την εκφόρτωση. Άρα δεν έχω λόγο να πιστεύω ότι δεν θα γίνει κάτι τέτοιο εκεί πάνω. Και μετά είναι το Αιγαίο με τα Μπωφόρ του.

Πάντα περνούσαν τάνκερ από το Αιγαίο. Ναι, με τον περιορισμό που υπάρχει για τα σκάφη στον Βόσπορο. Τώρα δεν έχεις περιορισμό στο τι σκάφη θα περάσουν, μπορεί να είναι εκατό, διακοσίων, ή διακοσίων πενήντα χιλιάδων τόνων· άρα ένα ατύχημά θα είναι καταστροφή. Δεκαπέντε χρόνια σχεδιάζουμε τον αγωγό Μπουργκάς- Αλεξανδρούπολης, θα περίμενα να υπάρχει ένας παράλληλος μηχανισμός ο οποίος να σχεδιάζει ένα σύστημα ασφαλείας και άμεσης επέμβασης στα νησιά τα οποία βρίσκονται σε περιοχές κοντά στον διάδρομο των πετρελαιοφόρων. Δεν υπάρχει όμως κάτι τέτοιο και εμείς που επισημαίνουμε την παράμετρο αυτή, χαρακτηριζόμαστε ως αντεθνικός παράγων.

Υπάρχει η αίσθηση ότι ο αγωγός συντελεί στην ανάπτυξη και ενισχύει τον διεθνή ρόλο της χώρας.

Ο αγωγός θα δημιουργήσει μερικές εκατοντάδες θέσεις εργασίας. Αν όμως γίνει ένα ατύχημα στο Αιγαίο, η επιβάρυνση στον τουρισμό θα είναι πολύ μεγαλύτερη απ΄ ό,τι όλη η επένδυση για τον αγωγό. Ο διεθνής ρόλος της χώρας δεν ενισχύεται; Εμείς δεν το βλέπουμε έτσι. Το έργο αυτό θα μπορούσε να είναι έργο πνοής, πριν από 20 χρόνια.

Στην εαρινή Σύνοδο Κορυφής οι αρχηγοί κρατών πήραν μια ιστορική απόφαση: η Ευρώπη να γίνει ο ηγέτης σε παγκόσμιο επίπεδο στην αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών και στην απεξάρτηση από το πετρέλαιο. Και εμείς δυο μέρες μετά υπογράφουμε για τον αγωγό. Ας μη συζητήσω και το ότι ταυτόχρονα υπογράφουμε συμβάσεις για να κατασκευασθούν σταθμοί παραγωγής λιγνίτη από ιδιώτες. Με αυτή την παράνοια δεν μπορώ να συμβιβασθώ.

Και τι προτείνετε; Αέρα και ήλιο; Αν η χώρα πόνταρε στον αέρα και τον ήλιο, θα μπορούσε να παίξει διαφορετικό γεωπολιτικό ρόλο στην Ευρώπη. Θα μπορούσε να γίνει ένα κέντρο εξαγωγής τεχνογνωσίας επενδύσεων, να συνεργασθεί και με την Τουρκία σ΄ αυτό το θέμα και να αμβλυνθούν λίγο και οι αντιπαραθέσεις.