Σηκώνουν κεφάλι οι μικροί

Το νέο εκλογικό σύστημα και οι σχετικά ευνοϊκές προοπτικές που διαφαίνονται από τις πρόσφατες δημοσκοπήσεις δημιουργούν προσδοκίες για μια αξιοσημείωτη παρουσία τους στην επόμενη Βουλή, για τα τρία μικρότερα κόμματα, το ΚΚΕ, τον ΣΥΝ και τον ΛΑΟΣ.

Ειδικότερα το ΚΚΕ, ακόμη και με το ποσοστό που είχε το 2004, θα μπορούσε να εκλέξει 16 βουλευτές (αντί των 12 που έχει σήμερα), ενώ αν ξεπεράσει το 7%, θα προσεγγίσει (ή και θα ξεπεράσει) τους 20. Στις διάφορες πιθανές εκδοχές που θα απέφεραν στο ΚΚΕ περίπου 20 έδρες, οι 9 θα βρίσκονταν στις πέντε εκλογικές περιφέρειες της Αττικής, 2 (ίσως και 3) στην Α΄ και Β΄ Θεσσαλονίκης, μία στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας και οι υπόλοιπες στην επαρχία. Από αυτές, περίπου βέβαιες είναι 2 έδρες στη Θεσσαλία (Λάρισα, Μαγνησία) και από μία σε Αχαΐα, Αιτωλοακαρνανία και Λέσβο. Επίσης, ιδιαίτερα πιθανή εμφανίζεται και η κατάκτηση μιας έδρας στην τριεδρική Κέρκυρα, με μικρή αύξηση της δύναμης του ΚΚΕ και αντίστοιχα μικρή πτώση της Ν.Δ. Από τις σημερινές έδρες που κατέχει, η πλέον επισφαλής, στην εκδοχή της πεντακομματικής Βουλής, είναι η έδρα της Α΄ Πειραιά, αφού τις δύο αδιάθετες έδρες από την Α΄ κατανομή είναι πιθανόν να κερδίσουν ο ΣΥΝ και ο ΛΑΟΣ. Σε μια τέτοια περίπτωση θα εμφανιστεί το παράδοξο να μην εκπροσωπείται στη Βουλή το τρίτο σε δύναμη κόμμα στη συγκεκριμένη περιφέρεια, ενώ θα εκπροσωπούνται το τέταρτο και το πέμπτο. Όσον αφορά τον ΣΥΝ, αν κινηθεί μεταξύ 3,5% και 4,5% θα εξασφαλίσει από 9 έως 12 έδρες. Από αυτές, πάντως, τουλάχιστον οι 7 θα βρίσκονται στις πέντε περιφέρειες της Αττικής και μία στην Α΄ Θεσσαλονίκης. Εκτός Αττικής και Θεσσαλονίκης ο ΣΥΝ είναι πολύ πιθανόν να εξασφαλίσει μία έδρα στην Αχαΐα, ενώ θα κερδίσει και μία έδρα από το ψηφοδέλτιο Επικρατείας αν αναδειχτεί τέταρτο κόμμα. Εκτός από τις έδρες αυτές ο ΣΥΝ ενδέχεται να αποσπάσει μία έδρα στο Ηράκλειο- αν υπερβεί αισθητά το 4% – και ακόμη δυσκολότερα μία έδρα στη Β΄ Θεσσαλονίκης. Αστάθμητοι παράγοντες. Πολύ πιο δύσκολο είναι να εκτιμήσει κανείς το πώς θα διαρθρωθεί μια ενδεχόμενη κοινοβουλευτική ομάδα του ΛΑΟΣ. Γιατί στη συγκεκριμένη περίπτωση τα προηγούμενα αποτελέσματα του 2004 δεν προσφέρουν ασφαλή βάση για να προσδιοριστεί, έσω και κατά προσέγγιση, η μελλοντική κατανομή της δύναμής του, ιδιαίτερα μάλιστα αν αυτή σχεδόν διπλασιαστεί. Επιπλέον, το κρισιμότερο ίσως πρόβλημα που θα αντιμετωπίσει ο ΛΑΟΣ στην κάλπη των βουλευτικών εκλογών είναι η έλλειψη υποψηφίων με αξιόλογη τοπική απήχηση, γεγονός που μπορεί να του στοιχίσει σημαντικά. Με δεδομένες πάντως τις επιφυλάξεις αυτές, το πιθανότερο είναι ότι ο βασικός κορμός μιας ενδεχόμενης κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης του ΛΑΟΣ θα προέρχεται από την Αττική και τη Θεσσαλονίκη, ενώ από τις επαρχιακές περιφέρειες ευνοϊκότερες- με τεκμήριο τα αποτελέσματα του 2004- εμφανίζονται κατά σειρά η Λάρισα, η Πέλλα και η Ημαθία.


Μετράνε έδρες… στα τυφλά

Oι ανακατατάξεις που αναμένεται να προκαλέσει στην κατανομή των εδρών το νέο εκλογικό σύστημα, ιδιαίτερα στην περίπτωση μιας πεντακομματικής Βουλής, μπορεί (και ευλόγως) να μην ενδιαφέρουν το ευρύτερο κοινό, απασχολούν όμως τα κομματικά επιτελεία και φυσικά τους ίδιους τους πολιτευομένους. Επιπλέον, η έλλειψη εμπειρίας, όσον αφορά την εφαρμογή του νέου συστήματος, τροφοδοτεί εικασίες που συχνά δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Οι βασικές καινοτομίες του νέου εκλογικού συστήματος είναι οι εξής:

Πρώτον, ο συνολικός αριθμών των εδρών που θα εξασφαλίσει κάθε κόμμα εξαρτάται αποκλειστικά και μόνο από το εθνικό ποσοστό του (σε συνάρτηση με το αθροιστικό ποσοστό των κομμάτων που θα ξεπεράσουν το 3%). Δεν εξαρτάται, δηλαδή, από τα ποσοστά του στις επιμέρους περιφέρειες, ούτε υπάρχουν πλέον οι τόσο προσφιλείς (παλαιότερα) στα κομματικά επιτελεία «κρίσιμες περιφέρειες». Έτσι, π.χ., αν κάποιο κόμμα κερδίσει οριακά και τις 8 μονοεδρικές περιφέρειες (ή αντίστροφα, χάσει και τις 8 οριακά), αυτό δεν θα έχει καμία επίπτωση όσον αφορά τον συνολικό αριθμό των εδρών του.

Όπως επίσης δεν έχει καμία σημασία η διαφορά μεταξύ πρώτου και δεύτερου κόμματος, όπως ίσχυε στο παρελθόν.

Ακόμα και με μία ψήφο διαφορά το πρώτο κόμμα καρπώνεται το πριμ των 40 εδρών που προβλέπει ο νόμος, καθιερώνοντας στο σημείο αυτό μια ισχυρή πλειοψηφική λειτουργία, με την οποία αντισταθμίζει τις υπόλοιπες αναλογικότερες διατάξεις του.

Η δεύτερη βασική καινοτομία είναι ότι οι έδρες που κατακυρώνονται με τη διαδικασία της α΄ κατανομής δεν αφαιρούνται σε καμία περίπτωση. Αποκλείεται δηλαδή να επαναληφθεί το φαινόμενο που παρατηρήθηκε κατ΄ επανάληψη σε όλες τις προηγούμενες εκλογές (από το 1993 και μετά) στη Λέσβο και όχι μόνο, λόγω της εφαρμογής της «εξομάλυνσης»: να παραμένει, δηλαδή, χωρίς εκπροσώπηση, σε κάποια περιφέρεια, ένα κόμμα που συγκέντρωσε

Ειδική διάταξη προστατεύει από ενδεχόμενες καραμπόλες τις διεδρικές και τις τριεδρικές περιφέρειες και οι όποιες παρενέργειες θα αφορούν τις μεγαλύτερες και κυρίως αυτές που έχουν από 4 έως 8 έδρες

το 39% των ψήφων και να εκλέξει βουλευτή στην ίδια περιφέρεια κάποιο άλλο κόμμα με μόλις 10% (ή και λιγότερο). Βέβαια, για να είναι τεχνικά εφικτή η κατοχύρωση των εδρών της α΄ κατανομής ο τρόπος υπολογισμού του εκλογικού μέτρου έχει αλλάξει. Ο νέος νόμος καταργεί τη ρήτρα του «συν ένα» και υπολογίζει το εκλογικό μέτρο διαιρώντας τα έγκυρα με τον ακριβή αριθμό των εδρών (εκτός από τις μονοεδρικές περιφέρειες όπου εξακολουθεί να ισχύει το πλειοψηφικό). Με τον τρόπο αυτό οι έδρες που προσκυρώνονται με τη διαδικασία της α΄ κατανομής μειώνονται περίπου σε 220 και αυτές είναι οι έδρες που κατοχυρώνονται με απόλυτη βεβαιότητα για κάθε κόμμα.

Επιπλέον, ο νέος νόμος με ειδική διάταξη προστατεύει από ενδεχόμενες καραμπόλες τις διεδρικές και τις τριεδρικές περιφέρειες. Για τις πρώτες η κατανομή των εδρών γίνεται ανά μία στα δύο πρώτα κόμματα (εκτός από την οριακή περίπτωση όπου το δεύτερο κόμμα συγκεντρώσει λιγότερο από 25%). Όσον αφορά τις τριεδρικές περιφέρειες η κατανομή γίνεται με βάση την αναλογική των υπολοίπων (εκτός από κάποιες οριακές περιπτώσεις, οι οποίες είναι στην πράξη αδύνατο να παρουσιαστούν).

Οι όποιες επομένως παρενέργειες προκύψουν από την εφαρμογή του νέου νόμου θα αφορούν τις μεγαλύτερες περιφέρειες και κυρίως αυτές που έχουν από 4 έως 8 έδρες. Έτσι, π.χ., σε μια τετραεδρική περιφέρεια όπου τα δύο μεγάλα κόμματα θα ισοψηφήσουν με 40% το καθένα, είναι πιθανό το πρώτο πανελλαδικά κόμμα να αποσπάσει 3 έδρες και το δεύτερο μόνο 1. Αντίστοιχα, στο 8εδρικό Ηράκλειο, αν η Ν.Δ. αναδειχθεί πανελλαδικά πρώτο κόμμα, είναι ενδεχόμενο οι έδρες να μοιραστούν ανά 4 στα δύο μεγάλα κόμματα, παρ΄ όλο που η δύναμη του ΠΑΣΟΚ κυμαίνεται περί το 55% και της Ν.Δ. περί το 35%.

Τρίτη, τέλος, καινοτομία του νέου νόμου είναι ότι τις αδιάθετες από την α΄ κατανομή έδρες μιας περιφέρειας μπορούν να τις διεκδικήσουν όλες τα μικρά κόμματα και όχι μόνο μία, όπως ίσχυε με τις ρυθμίσεις του προηγούμενου νόμου. Έτσι, π.χ., στην 6εδρική Α΄ Πειραιά, όπου ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ. θα εξασφαλίσουν 2 έδρες το καθένα από την α΄ κατανομή, είναι πολύ πιθανό οι υπόλοιπες δύο έδρες να προσκυρωθούν στα μικρά κόμματα. Γεγονός που προμηνύει ένα σφοδρό πόλεμο μεταξύ των σημερινών 4 βουλευτών που διαθέτει η Ν.Δ.

Αντίστοιχα στην Α΄ Αθηνών, η οποία έχει 17 έδρες, είναι πιθανόν το ΠΑΣΟΚ να εξασφαλίσει 6 από την α΄ κατανομή (αν ξεπεράσει το 35,5%) και αντίστοιχα η Ν.Δ. 7. Οι υπόλοιπες 4 όμως θα προσκυρωθούν πιθανότατα (είτε απευθείας είτε εκ των υστέρων) στα μικρά κόμματα. Ακόμη κι αν το ΠΑΣΟΚ περιοριστεί σε 5 έδρες (παραμένοντας κάτω του 35%) είναι πρακτικά αδύνατον για τη Ν.Δ., σε περίπτωση πεντακομματικής Βουλής, να επανεκλέξει 9 βουλευτές, όσους δηλαδή διαθέτει σήμερα.


Στους 4 οι 2 (μόνο) κερδίζουν

Την 6εδρική Α΄ Πειραιά, όπου ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ. θα εξασφαλίσουν 2 έδρες το καθένα από την α΄ κατανομή, είναι πολύ πιθανό οι υπόλοιπες δύο έδρες να προσκυρωθούν στα μικρά κόμματα. Γεγονός που προμηνύει ένα σφοδρό πόλεμο μεταξύ των σημερινών 3+1 βουλευτών που έχει εκλέξει η Ν.Δ., δηλαδή των Β. Μιχαλολιάκου, Γ. Καλού, Π. Μελά και (του ανεξάρτητου τώρα) Π. Μαντούβαλου