[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Μεταρρύθμιση, αλλά πώς

Μια γενική παρατήρηση που ενδεχομένως προκύπτει από τη «δημόσια» συζήτηση για τα καυτά τρέχοντα θέματα του συλλογικού μας βίου, είτε παιδεία, είτε οικονομία, είτε ανισότητα αυτά και άλλα ονομάζονται, είναι ότι δεν φαίνεται να συζητάμε για την ουσία των πραγμάτων. Συνήθως πρόκειται για αντεγκλήσεις, κουβέντες χωρίς επιχειρήματα, ηχηρά λόγια του αέρα.

Έτσι π.χ. ο πολιτικός λόγος επίμονα στρέφεται γύρω από τις μεταρρυθμίσεις, σπανίως όμως προφέρεται μαζί με συγκεκριμένες προτάσεις, σχέδια ή εναλλακτικές προσεγγίσεις. Δεν είναι ικανοποιητικά συγκροτημένος. Η αναγκαιότητα για μεταρρυθμίσεις αναγνωρίζεται από όλα τα κόμματα, παρά ταύτα το περιεχόμενο και η διαδικασία μεταρρυθμίσεων χάνονται ανάμεσα σε λογοκοπική άσκηση ή επίδειξη ταυτολογίας. Σε μεγάλο βαθμό είναι γιατί δεν έχουμε εγκύψει σοβαρά επάνω σε αυτά τα θέματα. Και κυρίως δεν έχουμε προβλέψει. Να εξηγηθώ με ένα- δυο παραδείγματα: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, διάφοροι διεθνείς οργανισμοί, η Τράπεζα της Ελλάδος και άλλοι σοβαροί φορείς ανάλυσης της ελληνικής οικονομίας επαναλαμβάνουν αυτό που όλοι εδώ και καιρό αντιλαμβανόμαστε, δηλαδή, ότι ενώ έχει επιτευχθεί ανάπτυξη και ουσιώδης βελτίωση στα δημοσιονομικά μας, δεν έχουν προχωρήσει οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις.

Είναι ακριβέστερο να μιλάμε για «μεγέθυνση» της οικονομίας παρά για ανάπτυξη καθώς αυτή προϋποθέτει διαρθρωτικές, δομικές αλλαγές. Ποιοτικές αλλαγές. Όπως αλλαγές στην Παιδεία, στην έρευνα, την πρόσβαση στο Διαδίκτυο, τη γραφειοκρατία που δυσχεραίνει την προσέλκυση ξένων επενδύσεων, την πρόσβαση στην αγορά εργασίας των κοινωνικά ευαίσθητων ομάδων αλλά και το Ασφαλιστικόείναι μερικές από τις προκλήσεις που επείγει να αντιμετωπισθούν. Προϋποθέσεις προσαρμογής στην ευρωπαϊκή πραγματικότητα και τον διεθνή ανταγωνισμό.

ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Να περιορίζουμε την όποια σημερινή προσπάθεια εκσυγχρονισμού στον χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης και να μη μιλάμε συνολικά για εκπαιδευτική

Όλα αυτά όμως προϋποθέτουν σοβαρό διαλογισμό, γνώση και κριτική ερμηνεία της εμπειρίας των άλλων. Παράδειγμα: Την ώρα που εμείς εδώ έχουμε αναγάγει ψευτοδιλήμματα όπως αυτό της λειτουργίας μη κρατικών πανεπιστημίων σε κύριο κριτήριο για τον εκσυγχρονισμό της ανώτατης παιδείας, πληθαίνουν οι συγκριτικές αναλύσεις για τα εκπαιδευτικά συστήματα της Κίνας και των Ινδιών. Φαίνεται να υπερισχύει η άποψη αυτών που ισχυρίζονται ότι στο βάθος του χρόνου η Κίνα θα διατηρήσει υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης από την Ινδία διότι υπερτερεί στην ποιότητα της σχολικής εκπαίδευσης. Για κοινωνίες σε ορισμένα επίπεδα ανάπτυξης, οι «επιστροφές» στην οικονομία- κοινωνία από αυτές τις βαθμίδες εκπαίδευσης φαίνεται να είναι υψηλότερες σύμφωνα με μελέτες ειδικών οικονομολόγων, κυρίως στο Ηarvard.

Η Ινδία έχει προχωρήσει σε εντυπωσιακές μεταρρυθμίσεις στον τομέα της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης με πόρους που διαθέτουν οι επιχειρήσεις για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της ανάπτυξης με παράλληλη ανάληψη της υποχρέωσης να προσλαμβάνουν αποφοίτους των αντίστοιχων σπουδαστικών προγραμμάτων. Εμείς έχουμε αφήσει έξω και από τον λόγο και τον αντίλογο για εκπαιδευτική μεταρρύθμιση κάθε αναφορά στη σχολική εκπαίδευση, δημόσια ή ιδιωτική. Η ανεργία όμως των νέων δεν περιορίζεται στους πτυχιούχους των πανεπιστημίων. Μαστίζει όλους, αποφοίτους της μέσης και της ανώτερης εκπαίδευσης. Η ανεργία των αποφοίτων της σχολικής εκπαίδευσης είναι στον τόπο μας γύρω στο 11%.

Πώς είναι λοιπόν δυνατόν να περιορίζουμε την όποια σημερινή προσπάθεια εκσυγχρονισμού στον χώρο της ανώτατης και να μη μιλάμε συνολικά για εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Η ευθύνη βέβαια ανήκει πρωτίστως στην κυβέρνηση που φαίνεται να προτιμά από την ειλικρινή, αφτιασίδωτη ενημέρωση των πολιτών, τη συνθηματολογία και την παρελθοντολογία. Επιλέγει τον στίβο που ορίζουν οι διάφορες συντεχνίες που έφθασαν πλέον να καταδυναστεύουν εκτός από τα κόμματα και τον πολιτικό διάλογο. Έτσι, κυβέρνηση και αξιωματική αντιπολίτευση φαίνεται να εμπιστεύονται περισσότερο από τον πολίτη τους ψηφοσυλλεκτικούς μηχανισμούς των συντεχνιών. Επιλέγουν την υποτυπώδη υπεράσπιση των έργων τους από την αναζήτηση ερεισμάτων για τις πραγματικές ανάγκες και προοπτικές του μέλλοντος.

Δεν ακούσαμε π.χ. τις συντεχνίες των καθηγητών ή την ΠΟΣΔΕΠ να διεκδικούν κάποια αναλογία καθηγητών προς σπουδαστές ή ενίσχυση των βιβλιοθηκών ή των εργαστηριών ή την αύξηση του αριθμού των κατ΄ επιλογήν μαθημάτων ή τη σύνδεση του αριθμού των εισακτέων στο κάθε Τμήμα με τις ανάγκες της κοινωνίας. Την απασχολησιμότητα δηλαδή. Μήπως κάποιοι προσδοκούν ότι το αίτημα για αύξηση των πόρων για την παιδεία θα εκτονωθεί με μισθολογικές μόνο αυξήσεις;