[ Πρόσωπα ] Το σχολείο σκοτώνει την περιέργεια

Η κρίση στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση αφορά όλη τη δημοκρατική και προοδευμένη Δύση, λέει ο Εντγκάρ Μορέν.

Πρόκειται για μια κρίση εξίσου βίαιη σ΄ όλες τις χώρες, αν και εκδηλώνεται με διαφορετικούς τρόπους, αναλόγως έθνους και κουλτούρας. Στη Γαλλία, μουσουλμάνες μαθήτριες θέλουν να κάθονται στο θρανίο με μαντίλα, στην Αμερική, μαθητές πηγαίνουν στο σχολείο οπλισμένοι, σε πολλές χώρες προβληματίζει η αποτύπωση βίαιων συμπεριφορών στα βίντεο των κινητών τηλεφώνων μαθητών. Πώς είναι δυνατόν στις συνθήκες αυτές να μεταδοθούν γνώσεις στους εφήβους, να κερδηθεί ο σεβασμός τους, να αποκτήσουν αίσθηση ευθύνης και ατομικής αξιοπρέπειας, αλλά και λίγη περιέργεια για τον κόσμο; Πώς θα επιστρέψουμε σ΄ ένα σχολείο που θα είναι χώρος μάθησης; «Με την αγάπη», απαντάει ο Εντγκάρ Μορέν. «Δεν είναι δική μου ιδέα, απλώς επικαλούμαι τον Πλάτωνα», διευκρινίζει χαμογελώντας σαν να λέει, το ξέρω πως είναι δύσκολο, αλλά έτσι όπως έχουν γίνει τα πράγματα, είναι το μοναδικό που μπορούμε να κάνουμε.

«Η διδασκαλία είναι μια αποστολή. Μια αποστολή λαϊκή, όπως είναι και άλλα επαγγέλματα- νοσηλευτές, γιατροί, δικηγόροι, όλα τα επαγγέλματα που βοηθούν τους άλλους», εξηγεί ο Μορέν σε συνέντευξή του στη «Λα Ρεπούμπλικα». «Και, αν υπάρχει το πάθος, η αγάπη μπορεί να μεταδοθεί είτε τα παιδιά στην τάξη είναι δέκα είτε είναι σαράντα».

Στα 86 του, ο σπουδαίος Γάλλος κοινωνιολόγος εκλήθη στη Ρώμη από τον Ιταλό υπουργό Παιδείας Φιορόνι για να βοηθήσει στη μεταρρύθμιση του ιταλικού εκπαιδευτικού συστήματος. Πιστεύει πως το σχολείο σήμερα «επιδεινώνει τη βία. Δεν φωτίζει, δεν απαντά στα ερωτήματα των μαθητών: “Γιατί είμαι στον κόσμο; Ποιος είμαι; Πού πάω; ” δεν τους διδάσκει πώς να αντιμετωπίζουν την αβεβαιότητα. Το σχολείο δεν έχει πια ψυχή, προσφέρει μόνο μια κατατεμαχισμένη γνώση και σκοτώνει την περιέργεια». «Η κοινωνία αποσυντίθεται», λέει ο Μορέν, «και η κρίση αυτή πρωτοεκδηλώνεται στους έφηβους, που είναι ο ασθενής κρίκος της. Η κρίση των νέων είναι μια κρίση μέσα στην κρίση. Η κρίση της δυτικής κοινωνίας ουδέποτε ήταν τόσο οξεία». Το θέμα είναι να μη χειροτερέψουμε τα πράγματα απαντώντας με την καταπίεση. «Στη Γαλλία, ο Σαρκοζί λέει πως, αν εκλεγεί, θα θεωρεί “ενήλικες” (άρα ποινικά υπεύθυνους) τους νέους από τα 16 τους. Θα ήταν ό,τι χειρότερο. Η φυλακή είναι μια σχολή του εγκλήματος. Είναι ανάγκη να δώσουμε στους νέους τον χρόνο να αλλάξουν. Ώς και οι ενήλικες αλλάζουν, μέχρι και δολοφόνοι μεταμελούνται. Και θέλετε να μην αλλάζουν οι νέοι; Οι νέοι είναι ίδιοι σ΄ όλο τον κόσμο: νεαρά ανθρώπινα όντα με ψυχισμό, βιολογικά χαρακτηριστικά, πνευματική περιέργεια. Θέλουν να γνωρίσουν το μυστήριο της ζωής, την ψυχική οικειότητα που μπορούν να τους προσφέρουν η ποίηση, η λογοτεχνία, η φιλοσοφία… Αν αποκτήσουμε παγκόσμια συνείδηση, είναι δυνατή ακόμη και μια αναγέννηση της Δύσης».