Επιστήμη

Οι Ετρούσκοι ήταν Μικρασιάτες

Δυόμισι χιλιάδες χρόνια κρατά η διαμάχη για την καταγωγή των Ετρούσκων, λαού που δημιούργησε έναν λαμπρό μυστηριώδη πολιτισμό που κυριάρχησε στη Βορειοδυτική Ιταλία για αρκετούς αιώνες μέχρι την άνοδο της ρωμαϊκής δημοκρατίας το 510 π.Χ.
Πολλά νέα ευρήματα γενετιστών υποστηρίζουν την άποψη του Ηροδότου, ότι δηλαδή οι Ετρούσκοι μετανάστευσαν στην Ιταλία από τη Μικρά Ασία, άποψη την οποία δεν συμμερίζονται οι αρχαιολόγοι.

Oπολιτισμός των Ετρούσκων ήταν πολύ ανεπτυγμένος και πολύ διαφορετικός από τους υπόλοιπους ιταλικούς πολιτισμούς της εποχής. Ωστόσο, οι περισσότεροι αρχαιολόγοι βλέπουν μία συνέχεια και σχέση ανάμεσα στον τοπικό ιταλικό πολιτισμό των Βιλανόβα, που εμφανίστηκε γύρω στο 900 π.Χ., και στους Ετρούσκους, των οποίων η ιστορία αρχίζει το 800 π.Χ. «Η συντριπτική πλειονότητα των αρχαιολόγων δεν θεωρεί πως οι αποδείξεις για την ανατολική καταγωγή των Ετρούσκων είναι ικανοποιητικές», λέει ο Άντονι Τακ, αρχαιολόγος στο Κέντρο Ετρουσκικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης. Όμως, το ερώτημα παραμένει: μήπως οι Ετρούσκοι προήρθαν από κάποιο άλλο μέρος της Μεσογείου κι έφεραν μαζί τον προηγμένο πολιτισμό τους; Ανάλυση DΝΑ. Χάρη στην εξέλιξη της γενετικής οι Ιταλοί επιστήμονες επανεξετάζουν την προέλευσή τους αναλύοντας το DΝΑ. Το 2004, ο Γκουίντο Μπαρμπουτζάνι στο Πανεπιστήμιο της Φεράρα πήρε μιτοχονδριακό DΝΑ από 30 σκελετούς σε ετρουσκικούς τάφους όλης της Ιταλίας. Στόχος τους ήταν να διαπιστώσουν αν το DΝΑ τους είναι παρόμοιο με των σύγχρονων Ιταλών ή με των Μικρασιατών. Η έρευνα αυτή αμφισβητήθηκε, καθώς το αρχαίο DΝΑ καταστρέφεται εύκολα κατά τη διάρκεια της εκσκαφής.

Κάτοικοι του Μούρλο. Ωστόσο, τρεις νέες- ανεξάρτητες μεταξύ τους- έρευνες καταλήγουν στο συμπέρασμα της ετρουσκικής προέλευσης από τη Μικρά Ασία. Η μία έρευνα έγινε με μιτοχονδριακό DΝΑ από τους κατοίκους του Μούρλο, μίας μικρής απομονωμένης αρχαίας πόλης, ο πληθυσμός της οποίας ίσως δεν έχει αλλάξει τόσο πολύ από την εποχή των Ετρούσκων. Το μιτοχρονδιακό DΝΑ κρύβει ενδείξεις για τη γεωγραφική καταγωγή των ανθρώπων επειδή οι διάφορες τοπικές μεταλλάξεις άφησαν τα ίχνη τους, όταν οι πρώτοι άνθρωποι άφησαν τη Βορειοανατολική Αφρική για άλλα μέρη. Κάποιες μεταλλάξεις συναντώνται μόνο στην Αφρική, άλλες στην Ευρώπη κι άλλες στην Ασία.

Παλαιστίνιοι- Σύροι. Το μιτοχονδριακό DΝΑ των κατοίκων του Μούρλο φανερώνει προέλευση πολύ διαφορετική από των υπολοίπων Ιταλών. Μοιάζει πολύ περισσότερο με αυτό των Παλαιστινίων και των Σύρων, παρά με των Ευρωπαίων. Στην Τοσκάνη, μέρος της Ετρουρίας, αρχαία επαρχία των Ετρούσκων, εντοπίστηκαν 11 παραλλαγές που δεν συναντώνται πουθενά αλλού στην Ευρώπη, αλλά είναι ίδιες με των κατοίκων χωρών της Εγγύς Ανατολής και της Μικράς Ασίας. Αυτά τα ευρήματα στηρίζουν μία άμεση και πρόσφατη εισαγωγή γενετικού υλικού από τη Μικρά Ασία, που συμφωνεί με το σενάριο της προέλευσης των Ετρούσκων από τη Λυδία. Σύμφωνα με τον Αντόνιο Τορόνι, γενετιστή στο Πανεπιστήμιο της Παβία, τα ίδια συμπεράσματα βγαίνουν και από την ανάλυση του χρωμοσώματος Υ. Μελέτη και αγελάδων. Μία τρίτη έρευνα γενετικού υλικού, όχι σε ανθρώπους αλλά σε ζώα, έγινε από τους Μάρκο Πελέκια και Πάολο Αμόν-Μαρσάν στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Πιατσέντζα. Οι επιστήμονες μελέτησαν κοπάδια από ασυνήθιστα είδη αγελάδων που συναντώνται στην Τοσκάνη. Αναλύοντας το μιτοχονδριακό τους DΝΑ και συγκρίνοντάς το με κοπάδια από άλλες περιοχές, βρήκαν ότι μοιάζουν περισσότερο με αυτά της Μικράς Ασίας, ενώ τα ζώα της υπόλοιπης Ιταλίας είναι ίδια με της Βόρειας Ευρώπης. Οι επιστήμονες συμπεραίνουν πως οι Ετρούσκοι έφεραν μαζί τους ζώα από την πατρίδα τους, φθάνοντας από την Ανατολική Μεσόγειο μέσω θαλάσσης, όπως άλλωστε περιγράφει ο Ηρόδοτος. Με βάση τα νέα δεδομένα, οι ερευνητές προσδιορίζουν ότι οι Ετρούσκοι εγκαταστάθηκαν στην ιταλική χερσόνησο την πρώιμη Εποχή του Χαλκού.


Μοιράζονταν τις γυναίκες τους

O πολιτισμός των Ετρούσκων διαποτίζει τη ρωμαϊκή τέχνη, αρχιτεκτονική και θρησκεία. Οι Ετρούσκοι ήταν άριστοι μεταλλουργοί και ικανοί ναυτικοί- μάλιστα κυριάρχησαν στη Μεσόγειο για ένα διάστημα. Είχαν ασυνήθιστα ελεύθερες κοινωνικές σχέσεις, στις οποίες αναφέρονταν συχνά οι αρχαίοι ιστορικοί άλλων πολιτισμών. «Είναι έθιμο να μοιράζονται τις γυναίκες τους», γράφει ο ιστορικός Θεόπομπος από τη Χίο τον τέταρτο αιώνα π.Χ. «Οι γυναίκες των Ετρούσκων φροντίζουν καλά το σώμα τους και αθλούνται συχνά. Δεν θεωρείται ντροπή να τις δουν γυμνές. Δεν δειπνούν μόνο με τους συζύγους τους, αλλά με όποιον τύχει να βρίσκεται μαζί τους. Πίνουν πολύ και είναι πολύ όμορφες».


Η γλώσσα τους δεν ήταν ινδοευρωπαϊκή

Η ΓΛΩΣΣΑ των Ετρούσκων παρέχει τις πρώτες ενδείξεις για την προέλευσή τους. Η γλώσσα τους, που διατηρείται σε χιλιάδες επιγραφές, δεν φαίνεται να ανήκει στην ινδοευρωπαϊκή οικογένεια, η οποία κυριάρχησε στην Ευρώπη πριν από 8,500 χρόνια κι εξελίχθηκε στα αρχαία λατινικά, τα λατινικά και άλλες γλώσσες. Στη Λήμνο βρέθηκαν επιγραφές σε μία γλώσσα συγγενική των Ετρούσκων, κάνοντας τους επιστήμονες να αναρωτιούνται ποια από τις δύο είναι η αρχική. Ο Ηρόδοτος γράφει ότι οι Ετρούσκοι μετανάστευσαν από τη Λυδία, περιοχή στην ανατολική ακτή της σημερινής Τουρκίας. Μετά από λιμό που κράτησε 18 χρόνια, ο βασιλιάς έστειλε τους μισούς υπηκόους του να ψάξουν αλλού την τύχη τους. Υπό την ηγεσία του γιου του Τυρρήνιου, οι μετανάστες κατασκεύασαν πλοία, τα φόρτωσαν με προμήθειες κι έφυγαν από τη Σμύρνη για να φθάσουν στην Ούμπρια της Ιταλίας.


Ο Θεός του Δαρβίνου

Η επιστήμη και η θρησκεία συγκρούονται. Στο επίκεντρο της διαμάχης δεν βρίσκεται όμως ο Θεός.

Ηαπόπειρα να εισαχθεί στις αίθουσες διδασκαλίας της Αμερικής ο «ευφυής σχεδιασμός» στη θέση της ορθολογικής ερμηνείας δημιουργίας του κόσμου, αποτελεί απλώς ένα επεισόδιο στο σίριαλ του νεοαθεϊσμού. Το ζητούμενο δεν είναι ο Θεός ή οι θεότητες αλλά η πίστη στη θρησκεία που φαίνεται να είναι εγγενής στον άνθρωπο. Ή, σύμφωνα με τους δαρβινιστές, ένα εξελικτικό εργαλείο που εμφανίστηκε κατά λάθος. Όμως η πίστη υπήρχε και υπάρχει και οι επιστήμονες προσπαθούν να ανακαλύψουν

Η ΠΙΣΤΗ ήταν ένα εξελικτικό δεκανίκι χωρίς καμία χρησιμότητα σήμερα

τον λόγο ύπαρξής της τόσο στις αρχαίες κοινωνίες όσο και στις μέρες μας. Ο Σκοτ Άτραν προσποιείται ότι το ξύλινο κουτί που βρίσκεται στην έδρα είναι ένα αφρικανικό σκήνωμα. Οι φοιτητές του στο μάθημα της εξελικτικής βιολογίας ακούνε τον καθηγητή τους να λέει ότι «όποιος από εσάς τρέφει αρνητικά αισθήματα απέναντι στη θρησκεία, το κουτί θα καταστρέψει οτιδήποτε βάλετε μέσα. Αρκετοί από τους φοιτητές του λένε πως αμφιβάλλουν για την ύπαρξη του Θεού, όμως μπροστά στο ξύλινο κουτί αντιδρούν λες και πιστεύουν σε κάτι. «Εμπρός, βάλτε στο μαγικό κουτί το στιλό σας», λέει ο Άτραν και όσοι δεν πιστεύουν στον Θεό το κάνουν πρόθυμα. «Βάλτε την άδεια οδήγησης», ξαναλέει και αρκετοί το κάνουν, ύστερα όμως από έντονο ενδοιασμό. Όταν τους παροτρύνει να βάλουν το χέρι τους, ελάχιστοι το κάνουν. Και προκύπτει το εύλογο Το πείραμα. ερώτημα: Αφού δεν πιστεύουν στον Θεό, τότε τι ακριβώς φοβούνται;».

Βιολόγοι: «Τιμωρία». Ο Άτραν είναι ανθρωπολόγος στο Εθνικό Κέντρο για την Επιστημονική Έρευνα στο Παρίσι. Είναι ένας από τους δεκάδες επιστήμονες που προσπαθούν να δώσουν μια πειστική εξήγηση στο ερώτημα γιατί υπάρχει η πίστη στον Θεό- και όχι αν υπάρχει Θεός. Αυτό υπεισέρχεται στη δικαιοδοσία φιλοσόφων και θεολόγων. Το ζήτημα της πίστης που ενυπάρχει στον άνθρωποπροφανώς- ως υποπροϊόν της εξελικτικής διαδικασίας είναι ένα θέμα αρκετά διαφορετικό από την επιστημονική επίθεση που υφίσταται η θρησκεία τον τελευταίο καιρό. Αθεϊστές επιστήμονες, όπως για παράδειγμα ο βιολόγος Ρίτσαρντ Ντόκινς από την Οξφόρδη, βλέπουν τη θρησκεία ως «τιμωρία» για τον άνθρωπο και μέσα από τις σελίδες των βιβλίων τους υποστηρίζουν ότι η θρησκεία δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα άχρηστο και μερικές φορές επικίνδυνο, εξελικτικό ατύχημα.

Γιατί εξελίχθηκε. Οι απόψεις των νεοαθεϊστών επιστημόνων, ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγεται και ο Ντάνιελ Ντένετ, που είναι φιλόσοφος στο Πανεπιστήμιο Ταφτς των ΗΠΑ, έχουν ως κοινό παρονομαστή την αποδοχή ότι η θρησκευτική πίστη είναι μια απόφυση της αρχιτεκτονικής του εγκεφάλου που αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της πρώιμης ανθρώπινης ιστορίας. Το σημείο όμως στο οποίο διαφωνούν είναι το γιατί εξελίχθηκε η ροπή προς την πίστη. Πρόκειται για μια νευρολογική διαταραχή; Μήπως για κάποιο υποσυνείδητο χαρακτηριστικό των ανθρώπων που μας κάνει να αποδεχόμαστε την πίστη σε κάποια υπερφυσική θεότητα;

Σε κάθε παράδοση. Σύμφωνα με ανθρωπολόγους, θρησκείες που μοιράζονται συγκεκριμένα υπερφυσικά χαρακτηριστικά όπως η πίστη σε Θεό ή θεούς χωρίς υλική υπόσταση, η πίστη στη μετά θάνατον ζωή, η πίστη στη δύναμη της προσευχής να αλλάξει τη ροή των πραγμάτων στην ανθρώπινη καθημερινότητα, είναι πανταχού παρούσες σε κάθε κουλτούρα στον πλανήτη μας. Και φυσικά στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου σύμφωνα με μια δημοσκόπηση που διενεργήθηκε το 2005 και την οποία επικαλείται η εφημερίδα «Τhe Νew Υork Τimes», περίπου 6 στους 10 Αμερικανούς πιστεύουν στον διάβολο και την κόλαση και περίπου 7 στους 10 πιστεύουν στους αγγέλους, τον παράδεισο και στην ύπαρξη θαυμάτων ή ζωής μετά θάνατον. Μια έρευνα που έγινε το 2006 από το Πανεπιστήμιο Μπέιλορ, έδειξε ότι το 92% των ερωτηθέντων πιστεύουν σε ένα δικό τους Θεό του οποίου τα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά ποικίλλουν από το «μακρινός» μέχρι το «φιλάγαθος».


Η θεωρία της εξέλιξης…

Τα αίτια της θεμελίωσης της θρησκευτικής πίστης στον άνθρωπο εκφράζονται από δύο διαφορετικές ομάδες ειδικών.

Οι μεν που θεωρούν την πίστη ως εξελικτικό υποπροϊόν θεωρούν ότι τα παιδιά γεννιούνται με την προδιάθεση να πιστεύουν στα πάντα. Σε αόρατα μυαλά και σε άυλες ψυχές. Είναι όπως ακριβώς συμβαίνει με τη γλώσσα. Γεννιόμαστε, λένε, με μια εγγενή ευχέρεια για την εκμάθηση της γλώσσας, όμως η συγκεκριμένη γλώσσα που μαθαίνουμε να μιλάμε είναι προϊόν του περιβάλλοντος στο οποίο μεγαλώσαμε.

Κατ΄ επέκταση, γεννιόμαστε με μια προδιάθεση προς την πίστη, όμως αυτό στο οποίο τελικά πιστεύουμε όταν μεγαλώσουμε- δηλαδή αν υπάρχει ένας Θεός ή περισσότεροι κι αν η ψυχή μας πηγαίνει στον παράδεισο ή ενθυλακώνεται σε κάποιο ζώο- εξαρτάται από την επίδραση του περιβάλλοντος πάνω μας.

…και η ανάγκη επιβίωσης
Η ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ανάπτυξη της πίστης στον άνθρωπο μπορεί να ερμηνευτεί σύμφωνα με τις αρχές που πρεσβεύουν κάποιοι άλλοι ειδικοί. Δικαιολογούν την ανάπτυξη της πίστης επειδή παρείχε στους προϊστορικούς ανθρώπους τα απαραίτητα εργαλεία για να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν. Αυτό γινόταν σε δύο επίπεδα. Ατομικό και συλλογικό.

Η θρησκεία έκανε τους ανθρώπους να αισθάνονται καλύτερα, να βασανίζονται λιγότερο από τη σκέψη του θανάτου, να είναι επικεντρωμένοι περισσότερο στο μέλλον τους και να είναι πιο πρόθυμοι να φροντίσουν τους εαυτούς τους.

Ως εργαλείο εξέλιξης, η εγγενής πίστη σε κάτι υπερφυσικό ή ανώτερο από τον ίδιο τον άνθρωπο φαίνεται πως έπαιξε τον καθοριστικό της ρόλο και μετά έμεινε σε αχρηστία.

Σύμφωνα με εξελικτικούς βιολόγους, δεν είναι η πρώτη φορά που κάποιος οργανισμός αναπτύσσει μια τεχνική για την εξασφάλιση της βιωσιμότητάς του στο περιβάλλον και στη συνέχεια αυτή η τεχνική εξακολουθεί να υπάρχει αλλά υποδύεται διαφορετικό μη ουσιαστικό ρόλο.