[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Τηλεόραση και διατροφή

Τον τελευταίο καιρό έχουν πληθύνει τα δημοσιεύματα και οι έρευνες που συσχετίζουν την άνοδος της παχυσαρκίας με την αύξηση της τηλεθέασης. Είναι γεγονός, η κοινωνία της ευημερίας μάς έχει οδηγήσει όχι μόνο σε μια καταναλωτική κοινωνία, αλλά και σε μια κοινωνία που εμφανίζει έναν αυξανόμενο αριθμό παχύσαρκων ανθρώπων. Ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία αυτών των νέων τάσεων είναι ότι η αύξηση της τηλεθέασης συμβαδίζει με την αύξηση της παχυσαρκίας (και κατ΄ επέκταση των δεινών της). Πόσο όμως αυτές οι δύο τάσεις συνδέονται; Σε ποιο βαθμό θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η τηλεοπτική κατανάλωση έχει σχέση με αυτή την εξέλιξη; Διάφορες έρευνες στο εξωτερικό και πρόσφατα δειλά στη χώρα μας έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η αύξηση της τηλεθέασης συνδέεται με τη μείωση των δραστηριοτήτων που συνήθως οι άνθρωποι έκαναν στον ελεύθερο χρόνο τους καθώς και στη μείωση της σωματικής δραστηριότητας. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι είναι εξίσου πιθανό η τηλεθέαση να επηρεάζει τη διατροφική μας συνήθεια;

Το ότι οι άνθρωποι κυρίως στις αναπτυγμένες κοινωνίες συχνά τρώνε το φαγητό τους (γεύμα ή κυρίως το δείπνο) βλέποντας τηλεόραση είναι κάτι που το βιώνουμε οι περισσότεροι καθημερινά. Επίσης έχει διαπιστωθεί ότι η τηλεοπτική παρακολούθηση έχει συνδεθεί με την αύξηση φαγητού, ιδίως στις γυναίκες, κυρίως τις νοικοκυρές και τα παιδιά. Αν και αυτή η σχέση δεν έχει εξεταστεί διεξοδικά, αυτό που αναδύεται από τις έρευνες είναι ότι η τηλεοπτική κατανάλωση θα μπορούσε να επηρεάσει τις διατροφικές συνήθειες κατά ποικίλους τρόπους.

Για ορισμένους ερευνητές η τηλεοπτική παρακολούθηση δεν συνδέεται μόνο με την όρεξη, π.χ., τρώγοντας ένα σνακ κατά την προβολή μιας εκπομπής, αλλά και με το περιεχόμενο των τηλεοπτικών προγραμμάτων και των διαφημίσεων που προβάλλουν διάφορα φαγητά, που συνήθως η περιεκτηκότητά τους είναι ιδιαίτερα υψηλή σε λιπαρές ουσίες και σε ζάχαρη. Επίσης, παχύσαρκες γυναίκες, σύμφωνα με έρευνες που έχουν διεξαχθεί κυρίως στις ΗΠΑ, είναι περισσότερο πιθανό να τρώνε διάφορα γλυκά και μπισκότα όταν παρακολουθούν διαφημίσεις ειδών διατροφής, γλυκισμάτων

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

καταδεικνύουν ότι ο ελληνικός πληθυσμός εμφανίζει ραγδαία, μεγαλύτερη από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αύξηση των παχύσαρκων νεαρών ατόμων

και ποτών. Η τηλεθέαση μπορεί επίσης να αποσπά τον τηλεθεατή από την ποσότητα που φαγητού που έχει φάει, και επομένως έμμεσα να τον οδηγεί να τρώει περισσότερα σνακ πέραν του κυρίου γεύματος. Καθώς η τηλεοπτική παρακολούθηση και ιδιαίτερα «το να τρώμε μπροστά στην τηλεόραση» συνδέεται με την αύξηση των θερμίδων που καταναλώνουμε, ερευνητές στις ΗΠΑ έχουν προβεί σε νέες έρευνες προσπαθώντας να αντιμετωπίσουν αυτή τη νέα διατροφική συνήθεια.

Σε μία έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο της Αλαμπάμα, διαπιστώθηκε ότι εκείνοι οι τηλεθεατές που επέλεγαν να φάνε καθώς έβλεπαν τηλεόραση έτειναν να μην προσέχουν το φαγητό τους όσον αφορά τις θερμίδες και τα λιπαρά τους, κι αυτό γινόταν ιδίως με τη βρώση διαφόρων σνακ καθώς έβλεπαν τα αγαπημένα τους προγράμματα. Στη χώρα μας γνωρίζουμε ότι ένα μεγάλο τμήμα των Ελλήνων τηλεθεατών συχνά «τρώνε όταν βλέπουν τηλεόραση». Είναι άλλωστε γνωστό ότι καθώς έχουν αυξηθεί οι ποδοσφαιρικοί αγώνες που μεταδίδονται από την τηλεόραση έχει αυξηθεί παράλληλα η κατανάλωση της μπίρας και των «φαστ φαγητών», όπως η πίτσα και τα σουβλάκια. Από την άλλη πλευρά, τα τελευταία χρόνια μπορεί να καταγράψει κανείς αφενός την αύξηση της τηλεθέασης, από περίπου 1 ώρα στις περίπου 4 ώρες, την απομάκρυνση του μέσου Έλληνα από την παραδοσιακή μεσογειακή του διατροφή (αν και θεωρείται πρότυπο διατροφής σε άλλες δυτικές χώρες), την αύξηση των «έτοιμων φαγητών» κάθε λογής και των επώνυμων και μη καταστημάτων πίτσας. Πρόσφατα στοιχεία καταδεικνύουν ότι ο ελληνικός πληθυσμός εμφανίζει ραγδαία, μεγαλύτερη από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αύξηση των παχύσαρκων νεαρών ατόμων. Π ροφανώς, όλοι αυτοί οι νέοι τρόποι ζωής, τηλεόραση, φαστ φουντ και «φαστ κουλτούρα» να έχουν κάποια σχέση. Και είναι ενδιαφέρον, όχι μόνον ερευνητικό, να διερευνηθούν οι τάσεις διατροφικής συνήθειας των παιδιών, που σαγηνεύονται και απαιτούν από τους γονείς τους τις γνωστές «σκουπιδοτροφές». Ενδεχομένως, δεν είναι τυχαίο ότι ο πληθυσμός των ατόμων με αυξημένα επίπεδα χοληστερίνης έχει θεαματικά αυξηθεί κατά την τελευταία δεκαετία, και η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Στην πράξη είμαστε μπροστά σε μια από τις πιο θλιβερές συνέπειες της μεταβιομηχανικής κοινωνίας μας, όπου, όπως είχε επισημάνει ο Μαρκούζε, ζούμε σε έναν πολιτισμό που είναι ικανός να αυξάνει και να γενικεύει την άνεση, να κάνει το περιττό ανάγκη, να κάνει την καταστροφή εποικοδομητική κι, ακόμη χειρότερα, να μην μπορούμε καν όχι μόνο να αντιμετωπίσουμε τις συνέπειες, αλλά ούτε καν να τις εντοπίσουμε.

Ο Στέλιος Παπαθανασόπουλος είναι καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών