[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Η Ιστορία ανάμεσα σε συμπληγάδες!

H διαμάχη που έχει ξεσπάσει για τα νέα βιβλία Ιστορίας με αφορμή το βιβλίο της ΣΤ΄ Δημοτικού δημιούργησε δύο αντίπαλα στρατόπεδα και δύο ρεύματα, τα οποία ελάχιστα έχουν να προσφέρουν όχι μόνο στη συζήτηση για τα σχολικά εγχειρίδια, αλλά και για το ίδιο το επίμαχο θέμα, αυτό της Ιστορίας και της ιστορικής εγγραφής της.

Οι δύο πόλοι της αντιμαχίας (με τις εθνικιστικές κορώνες να υπερτερούν γιατί ξύνουν τη μνήμη και τις πληγές του λαού μας καλύτερα), είναι από τη μια πλευρά ο εκσυγχρονισμός και ο κοσμοπολιτισμός και από την άλλη οι γνωστοί εθνικιστικοί κύκλοι, με τους βουλευτές της Ν.Δ. που κλείνουν το μάτι στα συντηρητικά αντανακλαστικά των ψηφοφόρων.

Το εκπαιδευτικό κίνημα και οι πιο δραστήριες συνιστώσες του ακόμα κρατούν στάση αμηχανίας. Όμως το ζήτημα το αφορά. Από μια άποψη περισσότερο από κάθε άλλον, διότι εδώ διακυβεύονται «ιδεολογίες», παίζεται η τύχη της μνήμης και του τρόπου που αντιμετωπίζεται η ιστορία. Απέναντι στον θεσμικό εκσυγχρονισμό (έτσι όπως αυτός εκφράζεται από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και τις «μοντέρνες» αντιλήψεις για τη γνώση και το σχολείο) και την επαναφορά στη νοσταλγική ασφάλεια της παράδοσης, οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να επιχειρήσουν την έξοδο. Με κανέναν.

Oύτε με το σερβίρισμα της νέας σκέψης που απαλείφει κάθε έννοια συγκρότησης και κοινωνικής πάλης για να παραδώσει τον μαθητή- αυριανό πολίτη χωρίς σκέψη, χωρίς ιδεολογικό και πολιτικό έρμα, έρμαιο στην αγορά, ούτε όμως και με τον κούφιο πατριωτισμό, την κενολογία, τις αντιλήψεις περί ανάδελφου έθνους κ.λπ. Η πρώτη ιδεολογική και πολιτική άποψη, παρά την επιστημονική της προβιά και το κύρος των ειδικών, προτείνει μια ιστορική σούπα, όπου, σύμφωνα με τον εκπαιδευτικό Θανάση Τσιριγώτη, το δευτερεύον εξισώνεται με το κύριο, οι κοινωνικές συγκρούσεις μηδενίζονται, ο ιστορικός χρόνος δεν υπάρχει, η συνολική αφήγηση σφαγιάζεται σε πληροφορίες, εικόνες, αριθμούς και πηγές, για να φτιαχτεί τάχα η ιστορία σαν κουλουράκι (ο καθένας και η προσωπική του ιστορική άποψη).

H δεύτερη άποψη προτείνει τα ιερά και όσια του έθνους, την παράδοση και τη θρησκεία και απέναντι στην παγκοσμιοποίηση αντιτάσσει την επιστροφή στις εθνικές ρίζες, κηρύσσει τον σοβινισμό, προκρίνει τη μυθολογία απέναντι στην επιστήμη.

Ανάμεσα στις συμπληγάδες οι εκπαιδευτικοί έχουν έναν μόνο δρόμο. Να περάσουν

Η ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ

της ύλης εγκαταλείπει τη συστηματικότητα που επιβάλλουν η επιστημονική δομή των αντικειμένων και η διδακτική

ανάμεσα, όσο μπορούν αλώβητοι.

Η ματιά στην Ιστορία δεν είναι αθώα και ουδέτερη όπως προσπαθούν να μας πείσουν οι τεχνοκράτες· οι ιδέες κάθε εποχής είναι αυτές της κυρίαρχης τάξης. Όχι με ταυτότητα και «σιδερένιο» τρόπο, ωστόσο αντανακλούν τον βαθύτερο ψυχισμό της εποχής. Καμία γνώση και καμία μέθοδος για την πρόσκτησή της, όσο τεχνοκρατική και να εμφανίζεται, δεν είναι ιδεολογικά στεγανή, ουδέτερη.

Για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι: από τα νέα βιβλία απουσιάζει ο συνεκτικός ιστός, απουσιάζουν τα ιστορικά πλαίσια, οι κοινωνικές συγκρούσεις εξοστρακίζονται, ο ιστορικός χρόνος δεν υπάρχει, η συνολική αφήγηση σφαγιάζεται σε πληροφορίες, εικόνες, αριθμούς και πηγές. Απομένει η τμηματική πληροφορία, η αποσπασματική είδηση, το απομονωμένο γεγονός, χωρίς την ιστορική και κοινωνική του πλαισίωση. Το «πώς» και το «γιατί» έχουν εξαφανιστεί. Μιλάμε για μια άχαρη περιήγηση στο παρελθόν μέσα από θέματα από τα οποία απουσιάζει κάθε αναφορά στις κοινωνικές τάξεις και τους αγώνες τους.

Πρόκειται για σπαράγματα- θραύσματα γεγονότων χωρίς συνέχεια. Σκόρπιες πληροφορίες «ατάκτως εριμμένες» προσφέρονται προς «κατανάλωση», ένας σωστός τσελεμεντές, όπου χάνεται η σχέση αιτίας και αποτελέσματος, καθώς και το νόημα της κάθε γνώσης. Ο θρυμματισμός είναι συντριπτικός, ενώ η απόσπαση των πληροφοριών από το θεωρητικό τους θεμέλιο εντονότατη.

Απουσιάζει η διήγηση. Μα αυτό ακριβώς είναι η Ιστορία: η διήγηση για τα πάθη των ανθρώπων, για τον μόχθο τους, για τη ζωή και για το κτίσιμο των κοινωνιών τους, για την πίστη που είχαν, τα λάθη που έκαναν, τις αντιστάσεις τους, το αίμα που έχυσαν για δίκαιους και άδικους λόγους. Για όλα αυτά συναρπάζει και μέσα από αυτά δημιουργεί την έφεση για γνώση και την κριτική διάθεση. Από όλο αυτό το συναρπαστικό «παραμύθι», σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό Γιώργο Μαργαρίτη, η μεταρρυθμιστική «πολιτικά ορθή» απορρύθμιση θέλει να αφήσει ένα και μόνο: το τίποτα. Η διάρθρωση της ύλης εγκαταλείπει τη συστηματικότητα που επιβάλλουν η επιστημονική δομή των αντικειμένων και η διδακτική επεξεργασία τους. Με αυτόν τον τρόπο, σύμφωνα με τον παιδαγωγό Μάριο Μιχαηλίδη, επιτυγχάνεται μια επιφανειακή, ακριβώς αποσπασματική μάθηση (στο όνομα της διασύνδεσης!), η οποία αποτελεί την παιδαγωγικο-ψυχολογική βάση της «κατάρτισης», στόχου στρατηγικής σημασίας για το σύστημα σήμερα.

Είναι μνημεία ιστορικής λοβοτομής.