Τα μεγάλα αγκάθια της Ιστορίας

«Εμείς, οι λαοί της Ευρώπης, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μεγάλες προκλήσεις. Η απάντησή μας σε αυτές τις προκλήσεις είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση». Αυτό είναι το πνεύμα της «Διακήρυξης του Βερολίνου» που θα κληθούν να εγκρίνουν οι 27 Ευρωπαίοι ηγέτες μεθαύριο Κυριακή, με αφορμή τα 50 χρόνια από την υπογραφή της Συνθήκης της Ρώμης.

Έχουν ήδη γίνει πολλές συζητήσεις, και θα γίνουν κι άλλες, γι΄ αυτά που πέτυχε ώς τώρα η 50χρονη Ευρωπαία κυρία και για τους τομείς στους οποίους απέτυχε. Από τις πιο ενδιαφέρουσες προτάσεις που ακούστηκαν ήταν χωρίς αμφιβολία εκείνη της Γερμανίδας υπουργού Παιδείας να ξεκινήσει η συγγραφή ενός πανευρωπαϊκού βιβλίου Ιστορίας.

Το πιθανότερο είναι ότι η χριστιανοδημοκράτης Ανέτ Σάβαν δεν έχει ακούσει τίποτα για τη σύγκρουση που μαίνεται στην Ελλάδα γύρω από το βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού. Αυτό όμως δεν μειώνει τη σημασία της πρότασής της. Άλλωστε, έχει ήδη κυκλοφορήσει ένα βιβλίο γαλλογερμανικής Ιστορίας που καλύπτει την περίοδο από το 1945 μέχρι σήμερα. Αν οι Γάλλοι και οι Γερμανοί ιστορικοί κατάφεραν να λύσουν ώς έναν βαθμό τις διαφορές τους, γιατί να μη διευρυνθεί αυτή η εμπειρία σε πανευρωπαϊκό επίπεδο;

Η μέθοδος. «Είχαμε περισσότερα προβλήματα ως προς τη μέθοδο, παρά ως προς το περιεχόμενο», λέει ο Γκιγιόμ Λε Κεντρέκ, επικεφαλής της ομάδας των Γάλλων ιστορικών που εργάστηκαν για τη συγγραφή του βιβλίου. «Για παράδειγμα, η καρτεσιανή μας μέθοδος απαιτεί όλες οι εξηγήσεις να αποτελούνται από τρία μέρη, κάτι που δεν ισχύει σε καμιά άλλη χώρα». Ως προς το περιεχόμενο, οι μεγαλύτερες διαφωνίες αφορούσαν τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στην πορεία της Ευρώπης. «Εμείς οι Γάλλοι έχουμε την τάση να βλέπουμε τις ΗΠΑ κάτω από το πρίσμα της ιμπεριαλιστικής τους πολιτικής, ενώ οι Γερμανοί δίνουν έμφαση στον αγώνα των Αμερικανών για την ελευθερία».

Ένα άλλο σημείο τριβής στη συγγραφή του βιβλίου, που έχει πουλήσει ήδη 30.000 αντίτυπα, ήταν η ανάλυση της αποικιοκρατικής εμπειρίας. «Η Γαλλία είχε αποικίες μέχρι πρόσφατα, ενώ η Γερμανία είχε πολύ μικρή εμπειρία σε αυτόν τον τομέα. Γι΄ αυτούς, είναι δύσκολο να καταλάβουν σε ποιον βαθμό οι συγκρούσεις της Ινδοκίνας και της Αλγερίας δίχασαν τη γαλλική κοινωνία».

Η δυσκολία. Το εγχείρημα είναι δύσκολο, δεν υπάρχει αμφιβολία. Αλλά ο Ισπανός καθηγητής σύγχρονης ιστορίας Ραμόν Βιγιάρες είναι αισιόδοξος. «Όταν εγκαινιάστηκαν τα προγράμματα “Έρασμος” για τις ανταλλαγές φοιτητών, κανείς δεν περίμενε ότι θα είχαν τόση επιτυχία», δηλώνει ο πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου του Σαντιάγο στην εφημερίδα «Ελ Παΐς». Κατά την άποψή του, το μεγαλύτερο πρόβλημα θα ήταν να ξεπεραστεί το τεράστιο βάρος που έχει η ιστορία των 27 εθνικών κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα εκπαιδευτικά προγράμματα, τόσο στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση όσο και στο πανεπιστήμιο. Ένα άλλο πρόβλημα θα ήταν οι διάφορες εθνικές επέτειοι, που για άλλες χώρες συνδέονται με την απελευθέρωση και για άλλες με την επέκταση της καταπίεσης.


Δύο βασικά σημεία αιχμής

«Δύο είναι τα βασικότερα σημεία αιχμής σε ένα τέτοιο εγχείρημα» λέει στα «ΝΕΑ» η κ. Χριστίνα Κουλούρη, καθηγήτρια Νεώτερης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, αναφερόμενη στην πρόταση συγγραφής ενός κοινού βιβλίου ευρωπαϊκής ιστορίας. «Το πρώτο και σημαντικότερο αφορά το περιεχόμενό του. Πώς θα οριστεί; Με βάση γεωγραφικά ή πολιτισμικά κριτήρια; Θα είναι η ιστορία μιας ΄΄χριστιανικής λέσχης΄΄ που θα αφήνει εκτός τους μουσουλμάνους κατοίκους της ευρωπαϊκής ηπείρου ή θα είναι μια δυτικοκεντρική ιστορία που θα αφήνει σε μεγάλο βαθμό έξω την ιστορία του ανατολικού τμήματος;».

Για την κ. Κουλούρη, το δεύτερο «αγκάθι» είναι ουσιαστικά ολόκληρο το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα: ● Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. «Το πώς θα παρουσιαστεί θα δημιουργήσει αναμφισβήτητα πολλές συγκρούσεις. Για παράδειγμα: ποιοι αντιστάθηκαν και ποιοι συνεργάστηκαν με τους ναζί- και εντός κάθε χώρας όπως στη Γαλλία με το καθεστώς του Βισί. Κι όπου δεν υπάρχουν διαφορετικές εκδοχές για γεγονότα, υπάρχουν διαφορετικοί αριθμοί νεκρών».

● Ο κομμουνισμός στην Ευρώπη. «Να σας θυμίσω τις αντιδράσεις που προκάλεσε πέρυσι το σχέδιο απόφασης του Συμβουλίου της Ευρώπης, που συνέκρινε τα εγκλήματα των κομμουνιστικών καθεστώτων με εκείνα του ναζισμού».

● Ο ρόλος της Καθολικής Εκκλησίας. «Στις καθολικές χώρες υπάρχει η τάση να αξιολογείται θετικά ο ιστορικός ρόλος της Καθολικής Εκκλησίας, ενώ στις υπόλοιπες κατηγορείται για πολλά, όπως επί παραδείγματι για συνεργασία με φιλοναζιστικά καθεστώτα». ● Οι πόλεμοι στη Γιουγκοσλαβία. «Όλα τα έθνηκράτη που προέκυψαν από την πρώην Γιουγκοσλαβία υιοθετούν τελείως διαφορετικές ερμηνείες, τόσο όσον αφορά τα γεγονότα όσο και αναφορικά με τον ρόλο των ΗΠΑ και της Δυτικής Ευρώπης».


Στον δρόμο της ανεξαρτησίας το Κόσοβο

Την ώρα που η Ευρώπη γιορτάζει τα 50 χρόνια της Ένωσής της, ένα νέο ανεξάρτητο κράτος ετοιμάζεται να δημιουργηθεί στο νοτιοανατολικό άκρο της. Το σχέδιο του ΟΗΕ για το Κόσοβο προβλέπει να δοθεί στην επαρχία κρατική υπόσταση υπό διεθνή επίβλεψη, να οριστεί χρονοδιάγραμμα για να πραγματοποιηθούν σύντομα εκλογές και να τερματιστεί η διοίκηση της επαρχίας από τον ΟΗΕ έπειτα από μια μεταβατική περίοδο 120 ημερών.

Το σχέδιο αυτό του Μάρτι Αχτισάρι, ειδικού απεσταλμένου του ΟΗΕ και πρώην προέδρου της Φινλανδίας, βάζει σαφώς το Κόσοβο στον δρόμο της ανεξαρτησίας, αν και η λέξη αυτή δεν αναφέρεται ρητά στη σύνοψη του σχεδίου που παραδόθηκε την περασμένη εβδομάδα στον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ Μπαν Κι-μουν.

Ωστόσο, σύμφωνα με τη γαλλική «Λε Μοντ» και την αμερικανική «Ουάσιγκτον Ποστ», η λέξη «ανεξαρτησία» αναφέρεται στην τετρασέλιδη επιστολή του Αχτισάρι που συνόδευε τη σύνοψη του σχεδίου. Στη Συνολική Πρόταση για τη Διευθέτηση του Καθεστώτος του Κοσόβου αναφέρεται πως «το Κόσοβο θα πρέπει να είναι μια πολυεθνοτική κοινωνία, η οποία θα αυτοκυβερνάται δημοκρατικά και με πλήρη σεβασμό στην κυριαρχία του νόμου». Περιλαμβάνονται εγγυήσεις για την προστασία των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, για την εξασφάλιση της αμεροληψίας του δικαστικού συστήματος, για την προστασία της θρησκευτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του Κοσόβου και τη διασφάλιση «της απρόσκοπτης και αδιατάρακτης ύπαρξης και λειτουργίας της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας». Όλοι οι πρόσφυγες και οι κάτοικοι του Κοσόβου που έφυγαν από τα σπίτια τους, αλλά εξακολουθούν να βρίσκονται στην επαρχία, θα έχουν το δικαίωμα να επιστρέψουν και να διεκδικήσουν τις περιουσίες τους.

Η επιστολή.