ΕΠΙΣΤΗΜΗ

Αστεροειδείς εναντίον Γης

«Ένας γιγάντιος αστεροειδής που λέγεται Άποφις μπορεί ν΄ αλλάξει τροχιά και να προσκρούσει στη Γη το 2036». Αυτή ήταν η πρόβλεψη που είχε κάνει η ΝΑSΑ πριν από τρία χρόνια, θεωρώντας ότι οι πιθανότητες που έχει ο τεράστιος αυτός διαστημικός βράχος να χτυπήσει τον πλανήτη μας είναι μία προς 36. Από τότε, οι πιθανότητες να συγκρουστεί ο Άποφις με τη Γη μειώθηκαν δραματικά και έγιναν 1 προς 45.000.

Το γεγονός αυτό, όμως, δεν μετρίασε την αγωνία πολλών επιστημόνων, που σε πρόσφατη συνάντηση τους τόνισαν όχι μόνο την ανάγκη να καταγράψουν όσο περισσότερους απειλητικούς αστεροειδείς γίνεται αλλά και να βρουν τρόπους αντιμετώπισης της παρουσίας τους.

Ο Απόφις έχει διάμετρο περίπου 320 μέτρα και οι επιστήμονες εκτιμούν ότι, αν προσέκρουε στη Γη, δεν θα προκαλούσε παγκόσμια καταστροφή αλλά θα εξολόθρευε μια μεγάλη πόλη ή ακόμη μια αμερικανική πολιτεία με μέγεθος όσο αυτό της Καλιφόρνιας.

127 κοντινά αντικείμενα. Πριν λίγες μέρες, στο Σαν Φρανσίσκο των ΗΠΑ έγινε η συνάντηση του Αμερικανικού Συλλόγου για την Προαγωγή της Επιστήμης, όπου οι ερευνητές που συμμετείχαν επεσήμαναν πως ο βασικός στόχος είναι η υπεράσπιση του πλανήτη μας, όχι από κάποιον τυχαίο αστεροειδή αλλά από ένα ουράνιο σώμα σαν κι εκείνο που ισοπέδωσε πριν από 65 εκατομμύρια χρόνια τη Χερσόνησο Γιουκατάν στο Μεξικό, προκαλώντας ταυτόχρονα- όπως αποδέχονται πολλοί επιστήμονες- τον αφανισμό των δεινοσαύρων.

Ο Ράσελ Σβέικαρτ, πρώην αστροναύτης με τις αποστολές «Απόλλων» και ιδρυτής του Συλλόγου Εξερευνητών του Διαστήματος στο Τέξας, λέει πως υπάρχουν 127 κοντινά στη Γη αντικείμενα τα οποία έχουν έστω και μια μικρή πιθανότητα να χτυπήσουν τον πλανήτη μας και υποστηρίζει ότι «θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να ενεργήσουμε όταν διαισθανθούμε πως το κακό πάει να συμβεί και όχι όταν σιγουρευτούμε ότι θα συμβεί, γιατί τότε θα είναι πολύ αργά».

Στοιχεία για 5.000 σώματα. Στο μεταξύ, το αμερικανικό Κογκρέσο έχει επιφορτίσει τη ΝΑSΑ με την υποχρέωση να αναγνωρίσει το 90% των αστεροειδών που βρίσκονται κοντά στη Γη και οι οποίοι είναι αρκετά μεγάλοι ώστε να προκαλέσουν παγκόσμιο καταστροφή. Πρόσφατα, η Αμερικανική Υπηρεσία Διαστήματος έστρεψε την προσοχή της σε μετέωρα με διάμετρο έως 140 μέτρα, τα οποία θα μπορούσαν να προκαλέσουν σημαντική καταστροφή σε τοπικό επίπεδο. Μέχρι στιγμής, η ΝΑSΑ έχει αποθηκεύσει στις βάσεις δεδομένων της στοιχεία για 5.000

τέτοιους αστεροειδείς. Ο Ράσελ Σβέικαρτ λέει πως στο μέλλον θα εντοπιστούν 100 φορές περισσότεροι επικίνδυνοι αστεροειδείς και περίπου μισό εκατομμύριο σε 20 χρόνια.

Βαρυτικός προωθητήρας. Έτσι λοιπόν, ένας συνάδελφος του Σβέικαρτ, ο αστροναύτης και φυσικός Εντ Λου, που έχει διαμείνει επί μακρό χρονικό διάστημα στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, προτείνει τη δημιουργία ενός «βαρυτικού προωθητήρα» που στην ουσία θα πρόκειται για ένα ογκώδες διαστημόπλοιο βάρους 20 τόνων, το οποίο θα μπορεί να αλλάξει την πορεία ενός αστεροειδούς με το να θέσει σε λειτουργία την προωστική ισχύ των μηχανών του, προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση και μόνο όταν θα βρίσκεται πολύ κοντά στον αστεροειδή. Από την άλλη πλευρά, ο ίδιος επιστήμονας θεωρεί επικίνδυνη την ιδέα να πυροδοτηθεί μια πυρηνική βόμβα κοντά σε έναν αστεροειδή, επειδή τα κομμάτια που θα εκτοξεύονταν από την έκρηξη θα στρέφονταν ενδεχομένως πάνω στη Γη, με ανυπολόγιστες συνέπειες.

Μόνιμη παρακολούθηση. Στη μάχη, πάντως, εναντίον των αστεροειδών, θα ριχτούν στο άμεσο μέλλον δύο επίγεια τηλεσκόπια. Το ένα από αυτά, που ονομάζεται Ρan-SΤΑRRS, αναμένεται να ξεκινήσει τη λειτουργία του μέσα στη χρονιά που διανύουμε. Θα βρίσκεται στη Χαβάη και θα χρησιμοποιεί φακούς με διάμετρο 1,8 μέτρων για να σαρώνει τους ουρανούς. Το δεύτερο τηλεσκόπιο, που βρίσκεται στη Χιλή, θα χρησιμοποιεί έναν τεράστιο φακό διαμέτρου 8,4 μέτρων και η εγκατάσταση του θα έχει αποπερατωθεί στο χρονικό διάστημα 2010-2015. Ο Ντέιβιντ Μόρισον, αστρονόμος στο ερευνητικό κέντρο Αmes της ΝΑSΑ, τονίζει ότι με τη βοήθεια των τηλεσκοπίων, ο ρυθμός ανακάλυψης δυνητικά επικίνδυνων αστεροειδών θα αυξηθεί κατά πολύ. «Δεν αποκλείεται να εντοπίζουμε έναν αστεροειδή στο μέγεθος του Άποφι κάθε μήνα».


Αλλάζουν διαδρομή ξαφνικά

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ στο Πανεπιστήμιο της Αλαμπάμας προσπαθούν να αναπτύξουν ένα σύστημα λέιζερ το οποίο θα μπορεί να ανιχνεύσει και ενδεχομένως να εκτρέψει από την πορεία του έναν επικίνδυνο αστεροειδή. Ο δρ Ρίτσαρντ Φορκ, από τον τομέα Επιστήμης Λέιζερ και Μηχανολογίας του πανεπιστημίου, λέει ότι το πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο ίδιος και οι συνάδελφοί του, έχει δύο όψεις. «Η πρώτη είναι να καταφέρεις να ανιχνεύσεις τον αστεροειδή και να καταλάβεις την πορεία που ακολουθεί και η δεύτερη να μπορέσεις να κάνεις κάτι για να αλλάξεις το δρομολόγιο του».

Οι αστεροειδείς έχουν συνήθως αλλόκοτο σχήμα. Μοιάζουν με πατάτες. «Αυτό σημαίνει ότι κινούνται και στριφογυρίζουν στο διάστημα με ένα τρόπο που είναι δύσκολο να προβλεφθεί, σε αντίθεση με τους πλανήτες. Επιπλέον, η διαδρομή που ακολουθούν μπορεί να αλλάξει από καιρό σε καιρό. Το να βρεθεί ένας τρόπος για να προβλέπεις με ακρίβεια την τροχιά τους είναι πολύ σημαντικό». Σήμερα οι αστρονόμοι, με τα επίγεια παρατηρητήρια που διαθέτουν, είναι σε θέση να προσδιορίσουν με ακρίβεια το στίγμα κάποιου αστεροειδούς που βρίσκεται σε απόσταση περίπου 9 εκατομμυρίων μιλίων μακριά από τη Γη.


Μεγάλο κόστος για τον εντοπισμό

ΑΞΙΩΜΑΤΟΥΧΟΙ ΤΗΣ ΝΑSΑ υποστηρίζουν ότι η Υπηρεσία Διαστήματος είναι σε θέση να εντοπίσει σχεδόν όλους τους ικανούς να καταστρέψουν τη Γη αστεροειδείς. Όμως, μια τέτοια επιχείρηση που θα μπορούσε μέχρι το 2020 να προσδιορίσει το τροχιακό στίγμα του 90% από τους 20.000 δυνητικά επικίνδυνους για τη Γη αστεροειδείς και κομήτες, θα κόστιζε σχεδόν ένα δισεκατομμύριο δολάρια. Η ΝΑSΑ παρακολουθεί αντικείμενα που έχουν διάμετρο περίπου 1.100 μέτρα και είναι ικανά να αφανίσουν τον πλανήτη μας. Έχει εντοπίσει 769 τέτοιους αστεροειδείς και κομήτες, οι οποίοι απ΄ ότι φαίνεται δεν απειλούν τη Γη. Η ΝΑSΑ όμως δεν παρακολουθεί επισταμένως την τροχιά του καθενός από αυτούς.


Μοιράζονται το ίδιο DΝΑ

Η είδηση αυτή δεν θα είναι διόλου αρεστή πέρα από τη Μάγχη. Άγγλοι και Ιρλανδοί, δύο «ορκισμένοι» εχθροί, με αιώνες πολεμικών συγκρούσεων και αμοιβαία απέχθεια, προέρχονται τελικά από τους ίδιους προγόνους. Αυτό δείχνουν νέες γενετικές και γλωσσολογικές έρευνες στη Βρετανία.

Σύμφωνα με τους ιστορικούς, οι Ιρλανδοί κατάγονται από τους Κέλτες ενώ οι Άγγλοι από τους Αγγλοσάξονες, οι οποίοι εισέβαλαν από τη Βόρεια Ευρώπη και απώθησαν τους Κέλτες στη δυτική και βόρεια άκρη της χώρας. Έπειτα από εξετάσεις DΝΑ όμως, οι γενετιστές έχουν διαφορετική άποψη. Οι γενετικές ομοιότητες μεταξύ Άγγλων, Σκωτσέζων, Ουαλών και Ιρλανδών είναι τόσες, που αποδεικνύουν ότι και τα δύο νησιά κατοικούνται εδώ και χιλιάδες χρόνια από τον ίδιο λαό, που εξακολουθεί να αποτελεί την πλειοψηφία παρά τις κατά καιρούς εισβολές από Κέλτες, Ρωμαίους, Άγγλους, Σάξονες, Βίκινγκς και Νορμανδούς. Κάνουν λάθος οι ιστορικοί. Βέβαια, τα στοιχεία είναι ακόμη υπό εξέταση και οι χρονολογίες δεν θεωρούνται ακόμη ακριβείς. Οι επιστήμονες προσπαθούν να συνθέσουν τα κομμάτια του δύσκολου αυτού παζλ, αξιοποιώντας στοιχεία γενετικά, ιστορικά, αρχαιολογικά και γλωσσολογικά. Ο Στίβεν Οπενχάιμερ, ιατρός γενετιστής

ΒΑΣΚΟΙ ΟΙ αληθινοί πρόγονοι (πριν από 16.000 χρόνια) των πληθυσμών της Ιρλανδίας και της Βρετανίας;

στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, τονίζει πως οι εκτιμήσεις των ιστορικών είναι λανθασμένες. Κατά τη γνώμη του, οι πρόγονοι των σημερινών πληθυσμών σε Ιρλανδία και Βρετανία έφθασαν από την Ισπανία πριν από 16.000 χρόνια και μιλούσαν μια γλώσσα συγγενική με αυτή των Βάσκων. Την εποχή εκείνη τα βρετανικά νησιά ήταν ακατοίκητα λόγω των παγετώνων. Οι παλαιότεροι κάτοικοι είχαν αναγκαστεί να μεταναστεύσουν σε θερμότερα κλίματα, προς τη Μεσόγειο. Όταν η θερμοκρασία άρχισε να ανεβαίνει και έλειωσαν οι πάγοι, οι απόγονοι των πρώτων κατοίκων επέστρεψαν σε μια παρθένα γη περπατώντας κατά μήκος της ακτογραμμής του Ατλαντικού, αφού η Μάγχη και η Ιρλανδική Θάλασσα ήταν ακόμα στεριά.

Καλλιεργητές πριν από 6.000 χρόνια.

Ο νέος πληθυσμός, αποτελούμενος από κυνηγούς και συλλέκτες τροφής, κατάφερε να γλιτώσει από μία ακόμη περίοδο ψύχους, που άρχισε πριν από 12.300 χρόνια και διήρκεσε για 1.300 χρόνια. Αργότερα (πριν από 6.000 χρόνια) οι πρώτες αγροτικές καλλιέργειες εισήχθησαν στα νησιά από τη Μέση Ανατολή. Τη γεωργία πιθανόν να εισήγαγαν στην περιοχή λαοί που μιλούσαν κελτικά, κατά την άποψη του Οπενχάιμερ. Παρόλο που οι Κέλτες μετανάστες ήταν λίγοι σε αριθμό, οι τεχνικές τους και η γλώσσα τους εξαπλώθηκαν σε όλη την Ιρλανδία και στο δυτικό άκρο της Βρετανίας. Αργότερα, μετανάστες που έφθασαν από τη Βόρεια Ευρώπη είχαν μεγαλύτερη επιρροή στην ανατολική και τη νότια ακτή. Κι αυτοί διέδωσαν τη γλώσσα τους, ένα παρακλάδι των γερμανικών, αλλά ο αριθμός τους ήταν πολύ μικρότερος σε σχέση με τους ντόπιους. Η προέλευση των Βρετανών. Συνολικά, τα τρία τέταρτα των βρετανικών και ιρλανδικών πληθυσμών κατέφθασαν μεταξύ του 13.000

και 5.500 π.Χ., όταν η Βρετανία και η Ιρλανδία διαχωρίσθηκαν από την υπόλοιπη Ευρώπη- αλλά και μεταξύ τους- λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας. Όλα αυτά τα αναλύει ο Οπενχάιμερ στο νέο του βιβλίο «Η προέλευση των Βρετανών: Η ιστορία ενός γενετικού ντετέκτιβ».

Τα ποσοστά σήμερα. Στην Ιρλανδία έφθασαν οι λιγότεροι από τους μετέπειτα εισβολείς. Το δικό τους DΝΑ αναλογεί στο 12% του σημερινού ιρλανδικού γενετικού συνόλου. Στη σημερινή Ουαλία το DΝΑ εισβολέων αντιστοιχεί στο 20% του πληθυσμού, στη Σκωτία στο 30% και στο ένα τρίτο στην ανατολική και τη νότια Αγγλία αντίστοιχα.

Καμία ομάδα εισβολέων όμως δεν «ευθύνεται» για ποσοστό άνω του 5% του γενετικού συνόλου στη σύγχρονη Βρετανία και Ιρλανδία, σύμφωνα με τον Οπενχάιμερ. Όπως λέει ο αρχαιολόγος Χάινριχ Χέρκι, οι αγγλοσαξονικές εισβολές που άρχισαν τον 4ο αιώνα μ.Χ., πρόσθεσαν 250.000 ανθρώπους στον βρετανικό πληθυσμό, που ήδη αριθμούσε ένα με δύο εκατομμύρια. Η εισβολή των Νορμανδών του 1066 έφερε άλλους 10.000. Γενετικές ρίζες. Με την άποψη του Οπενχάιμερ συμφωνούν κι άλλοι γενετιστές. Ο Μπράιαν Σάικς από την Οξφόρδη, πιστεύει ότι στην πλειονότητά του ο πληθυσμός των βρετανικών νησιών κατοικούσε εκεί πριν από τη ρωμαϊκή κατάκτηση το 43 μ.Χ. «Οι Σάξονες, οι Βίκινγκς και οι Νορμανδοί είχαν πολύ μικρή επίδραση, σίγουρα πολύ μικρότερη από αυτή που αναφέρουν τα μεσαιωνικά ιστορικά κείμενα», αναφέρει. Ο Σάικς έχει γράψει κι αυτός ένα καινούργιο βιβλίο για το θέμα με τίτλο «Σάξονες, Βίκινγκς και Κέλτες: Οι γενετικές ρίζες Βρετανών και Ιρλανδών».


Χρονολογούν τις αλλαγές στις γλώσσες

ΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ του Στίβεν Οπενχάιμερ για την κοινή καταγωγή Βρετανών και Ιρλανδών δεν βασίζονται μόνο στην εξέταση του DΝΑ των πληθυσμών, αλλά και σε γλωσσολογικές αναλύσεις. Συγκεκριμένα, οι γενετιστές έχουν αναπτύξει μεθόδους για τη χρονολόγηση γλωσσολογικών αλλαγών. Δεν είναι αποδεκτές από τους ιστορικούς γλωσσολόγους, αλλά οι γενετιστές πιστεύουν πως οι προηγμένες στατιστικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για τη χρονολόγηση των γονιδίων μπορούν να εφαρμοστούν και στις γλώσσες.

Τέταρτο παρακλάδι. Σύμφωνα με έρευνες του γενετιστή Πίτερ Φόρστερ, η κελτική είναι πολύ πιο αρχαία γλώσσα απ΄ ό,τι εθεωρείτο μέχρι τώρα. Επίσης, βάσει στατιστικής ανάλυσης του λεξιλογίου, τα αγγλικά είναι το τέταρτο παρακλάδι του δέντρου της γερμανικής γλώσσας και ήταν εν χρήσει στην Αγγλία πριν από τη ρωμαϊκή εισβολή.

Ήταν Βίκινγκς. Τα αγγλικά θεωρείται πως «γεννήθηκαν» στην Αγγλία από τη γλώσσα των Άγγλων και των Σαξόνων πριν από 1.500 χρόνια. Αλλά ο Φόρστερ λέει πως οι Άγγλοι και οι Σάξονες ήταν στην πραγματικότητα Βίκινγκς που έκαναν επιδρομές στη Βρετανία πριν από την ιστορικά αποδεκτή χρονολογία. Δεν έφεραν τη γλώσσα τους στην Αγγλία, γιατί κατά την άποψή του τα αγγλικά είχαν ήδη φθάσει εκεί, πιθανόν πριν από την άφιξη των Ρωμαίων, από φυλές όπως οι Βέλγοι, για τους οποίους ο Καίσαρας αναφέρει ότι ζούσαν και στις δύο πλευρές του καναλιού της Μάγχης.

Τρία παρακλάδια. Οι ειδικοί θεωρούν πως τα γερμανικά χωρίστηκαν σε τρία παρακλάδια: τα δυτικά γερμανικά (που περιλαμβάνουν γερμανικά και ολλανδικά) τα ανατολικά (η γλώσσα των Γότθων και των Βανδάλων) και τα βόρεια (σκανδιναβικές γλώσσες). Ο Φόρστερ υποστηρίζει πως τα αγγλικά είναι το τέταρτο παρακλάδι των γερμανικών, που αποσχίσθηκε από τη μητέρα γλώσσα πριν από 2.0006.000

χρόνια.