[ Δρόμοι ]

Δέκα χρόνια…
… έκλεισαν από την τελευταία επέμβαση του στρατού στην Τουρκία. Η πρώτη επέμβαση που άνοιξε τον δρόμο για την ανάμειξη του στρατού στην πολιτική ήταν το πραξικόπημα της 27ης Μαΐου 1960. Η στημένη δίκη των ηγετών του Δημοκρατικού Κόμματος κατέληξε στον απαγχονισμό του πρωθυπουργού Μεντερές και δύο υπουργών του. Το Σύνταγμα του 1961 γράφτηκε από στρατιωτικό χέρι και θεσμοποίησε την ανάμειξη του στρατού στην πολιτική με το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας.

Η δεύτερη…
… επέμβαση, «ημιστρατιωτική», όπως τη χαρακτηρίζει ο Τούρκος αρθρογράφος Σαχίν Αλπάι στην εφημερίδα «Ζαμάν», έγινε το 1971, όταν η ανώτατη στρατιωτική ηγεσία υποχρέωσε την κυβέρνηση να παραιτηθεί, με πρόσχημα τις φοιτητικές ταραχές στα πανεπιστήμια. Η Βουλή δεν διαλύθηκε, αλλά υποχρεώθηκε να στηρίξει μια κυβέρνηση τεχνοκρατών που εγκαταστάθηκε από τους στρατιωτικούς. Ο στρατός διεύρυνε τις εξουσίες του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, πριν από την επιστροφή των πολιτικών στην κυβέρνηση το 1973. Ο απαγχονισμός τριών αριστερών φοιτητών το 1972 οδήγησε σε έναν εμφύλιο πόλεμο ανάμεσα σε αριστερές και δεξιές ένοπλες οργανώσεις. Όταν οι πολιτικές κυβερνήσεις απέτυχαν να τερματίσουν τη βία, ο στρατός εξαπέλυσε ένα απροκάλυπτο (το τρίτο) πραξικόπημα με επικεφαλής τον στρατηγό Κενάν Εβρέν, το 1980, που διέλυσε τη Βουλή και απαγόρευσε όλα τα πολιτικά κόμματα. Έμεινε στην εξουσία έως το 1983, με εκτελέσεις, συλλήψεις αθώων και βασανιστήρια. Η χούντα…
… του Εβρέν, με το Σύνταγμα του 1982, έδωσε στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας περισσότερες εξουσίες από όσες είχαν οι αιρετές κυβερνήσεις και καθιέρωσε τη στρατιωτική κηδεμονία στην πολιτική ζωή. Η τέταρτη επέμβαση από την ανώτατη στρατιωτική ηγεσία- που ίσως επειδή ήταν πιο διακριτική, τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης την είχαν χαρακτηρίσει τότε «μεταμοντέρνα»- υποχρέωσε σε παραίτηση την κυβέρνηση συνασπισμού του Ισλαμικού Κόμματος της Ευημερίας, το 1997. «Η βασική κληρονομιά που άφησαν οι τέσσερις στρατιωτικές επεμβάσεις στην Τουρκία», γράφει ο Σαχίν Αλπάι- που όταν ήταν κι αυτός νεαρός αριστεριστής είχε πέσει θύμα της δεύτερης χούντας κι είχε γλιτώσει την τελευταία στιγμή την κρεμάλα, αναζητώντας καταφύγιο στη Σουηδία«είναι ότι μια χώρα που διεξάγει διαπραγματεύσεις για την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν μπορεί ακόμη να θέσει τους στρατιωτικούς υπό δημοκρατικό έλεγχο. Δυστυχώς δεν είναι ακόμη δυνατόν να χαρακτηρίσει κανείς σταθερή τη μοναδική κοσμική δημοκρατία του ισλαμικού κόσμου».

Οι δηλώσεις…
… που έκανε προχθές ο απόστρατος πια Κενάν Εβρέν κάθε άλλο παρά συμβάλλουν στη σταθερότητα. Αναφερόμενος στο κουρδικό ζήτημα, είπε ότι βλέπει «το ενδεχόμενο μιας ομοσπονδιακής λύσης» στην Τουρκία. Συμπλέει, δηλαδή, με τα αμερικανικά σχέδια για την περιοχή, που θέλουν να βολέψουν τους Κούρδους του Ιράκ σε ένα δικό τους κράτος. Και δεδομένου ότι η σημερινή στρατιωτική ηγεσία αποτελείται από «τα παιδιά του Εβρέν», οι δηλώσεις του δεν προοιωνίζονται καλές εξελίξεις για τον Ταγίπ Ερντογάν, μόλις δυο μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές.