Βλέπουν σκοτεινό το μέλλον

Αριστερά εναντίον Δεξιάς. Δεξιά εναντίον Αριστεράς. Οι δύο πόλοι που καθόρισαν τον 20ό αιώνα. Και τώρα; Τι μας επιφυλάσσουν οι επόμενες δεκαετίες; Το βρετανικό περιοδικό«Ρrospect» ρώτησε 100 συγγραφείς και διανοούμενους κι εμείς σταχυολογήσαμε τις πλέον ενδιαφέρουσες απαντήσεις. Όμως σε όλες σχεδόν κυριαρχεί η απαισιοδοξία. Λίγοι, ελάχιστοι, διακρίνουν μπροστά έναν καλύτερο κόσμο.
1. Άντονι Γκίντενς
Κοινωνιολόγος «Το μέλλον δεν είναι αυτό που ήταν άλλοτε» είπε κάποτε ο Τζoρτζ Μπερνς. Είχε δίκιο. Τον αιώνα αυτό κοιτάζουμε κάτω τον γκρεμό και είναι κατακόρυφος. Έχουμε απελευθερώσει στον κόσμο δυνάμεις που δεν είναι βέβαιο ότι μπορούμε να ελέγξουμε. Πιστεύω ότι η πολιτική θα επικεντρωθεί στην ίδια τη ζωή. Η πολιτική της ζωής αφορά το περιβάλλον, την αλλαγή του τρόπου ζωής, την υγεία, τη γήρανση, την ταυτότητα και την τεχνολογία. Μπορεί να είναι μια πολιτική επιβίωσης, μια πολιτική ελπίδας ή ίσως λίγο και από τα δύο. 2. Μπράιαν Ίνο
Μουσικός Ένας μεγάλος διχασμός του μέλλοντος θα είναι ανάμεσα σε αυτούς που θεωρούν την παρέμβαση ηθική ευθύνη κι εκείνους που διαφωνούν. Το ζήτημα αυτό ξεπερνά τη διαχωριστική γραμμή Αριστεράς- Δεξιάς. Μας καλεί να αναλογιστούμε αν θεωρούμε τον δικό μας τρόπο ζωής τόσο ανώτερο που πρέπει να πείσουμε τους άλλους να τον ακολουθήσουν ή αν είμαστε έτοιμοι να παρακολουθούμε ενόσω άλλες χώρες ακολουθούν τον δικό τους δρόμο. Η συζήτηση θα διεξαχθεί ανάμεσα στους πλουραλιστές, που είναι πρόθυμοι να ανεχθούν την ενόχληση της ποικιλότητας, κι εκείνους που πιστεύουν ότι «ξέρουν καλύτερα». 3. Τζoν Γκρέι
Φιλόσοφος Και οι δύο πόλοι του πολιτικού φάσματος έχουν μια πίστη τύπου Φουκουγιάμα στον θρίαμβο της φιλελεύθερης δημοκρατίας, αν και για πρώτη φορά μετά την εποχή του Μεσοπολέμου απολυταρχικά κράτη διαμορφώνουν το διεθνές σύστημα. Η πολιτική σκέψη δεν το έχει ακόμα αντιληφθεί, όμως οι πόλεμοι για τους φυσικούς πόρους και οι ενδο-ισλαμικές πολιτισμικές διαμάχες αναπλάθουν την παγκόσμια σκηνή. Την ίδια ώρα, οι κλιματικές αλλαγές προχωρούν στο επόμενο, μη αναστρέψιμο στάδιο. 4. Έρικ Χόμπσμπομ
Ιστορικός Κανένα από τα μεγάλα προβλήματα που θα αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα τον 21ο αιώνα δεν μπορεί να επιλυθεί μέσω των αρχών που κυριαρχούν στις ανεπτυγμένες δυτικές χώρες: απεριόριστη οικονομική και τεχνική ανάπτυξη, το ιδεώδες της ατομικής αυτονομίας, ελευθερία επιλογής, αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Όπως αποδεικνύει και η περίπτωση της περιβαλλοντικής κρίσης, η αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών επιβάλλει πρακτικά ρύθμιση μέσω των θεσμών και θεωρητικά μια αναθεώρηση της σημερινής πολιτικής ρητορικής, ακόμα και των πλέον έγκριτων πνευματικών οικοδομημάτων του φιλελευθερισμού. Το ζήτημα είναι αν αυτό μπορεί να γίνει στο πλαίσιο της ορθολογιστικής, κοσμικής και πολιτισμένης παράδοσης του Διαφωτισμού. Όσο για τον διαχωρισμό Αριστεράς- Δεξιάς θα παραμείνει κεντρικός σε μια εποχή που αυξάνει το χάσμα ανάμεσα στους έχοντες και τους μη έχοντες.

5. Γιόσεφ Γιόφε
Εκδότης της εφημερίδας «Die Ζeit» Ο Σάμιουελ Χάντινγκτον είχε δίκιο: «Το Ισλάμ έχει αιματοβαμμένα σύνορα» και αυτά τα σύνορα δεν είναι μόνο της Γάζας, του Νοτίου Λιβάνου, της Τσετσενίας ή του Κασμίρ. Εντοπίζονται μέσα στο ίδιο το Ισλάμ (βλ. Ιράκ) και στη Δύση- στο εσωτερικό και στα προάστια του Παρισιού, του Άμστερνταμ, του Λονδίνου, του Βερολίνου και της Ρώμης. Και ο δυτικός φιλελευθερισμός παγιδεύεται στις δικές του ιερές παραδόσεις: πώς να ενώσουμε, να αφομοιώσουμε ή να πολεμήσουμε τον εχθρό στο εσωτερικό, ανακαλώντας στη μνήμη την τρομακτική μας ιστορία της αποικιοκρατίας και του ρατσισμού.

6. Λίζα Απινιανέζι
Συγγραφέας Παγκόσμιο εναντίον τοπικού. Τα περιβαλλοντικά ζητήματα μοιάζει να ανήκουν στο πρώτο, αλλά την πολιτική τους πραγματικότητα θα τη διαμορφώσει το διπλανό αιολικό πάρκο ή ο πυρηνικός σταθμός. Ο Παγκόσμιος Ιστός και οι νέες τεχνολογίες μας συνδέουν παγκόσμια, αλλά μπορούν να απαγορευθούν τοπικά· το ίδιο ισχύει και για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στο μεταξύ, δεν έχουμε θεσμούς- εκτός από έναν ευνουχισμένο ΟΗΕ- προκειμένου να χειριστούμε τα παγκόσμια, ενώ οι τοπικοί πολιτικοί χρησιμοποιούν όλα τα προβλήματα σαν σύνεργα. Αντίο, ω θερμαινόμενε κόσμε.

7. Ντόναλντ Σασούν
Ιστορικός Τα όρια ανάμεσα στην Αριστερά και τη Δεξιά μπορεί να μην είναι ξεκάθαρα σήμερα, όμως έτσι ήταν πάντα. Κάποτε οι φιλελεύθεροι και υποστηρικτές της ελεύθερης αγοράς και οι συντηρητικοί, παραδοσιακοί χριστιανοί, τάχθηκαν στο πλευρό των σοσιαλδημοκρατών και των κομμουνιστών κατά του φασισμού. Ο Τσώρτσιλ και ο Στάλιν πολέμησαν στην ίδια πλευρά. Σήμερα, οι προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση π.χ. της κλιματικής αλλαγής ποικίλουν. Το να μαντεύουμε το μέλλον είναι ένα ακίνδυνο παιχνίδι. Για να το παίξουμε σωστά όμως πρέπει να γνωρίζουμε τι συμβαίνει και γι΄ αυτό πρέπει να κάνουμε τις σωστές ερωτήσεις.

8. Ανατόλ Καλέτσκι
Δημοσιογράφος Ο σοσιαλισμός μπορεί να είναι νεκρός όμως οι εντάσεις ανάμεσα στους έχοντες και μη θα κυριαρχήσουν τον επόμενο αιώνα, όπως κυριάρχησαν σε κάθε προηγούμενο. Στο μέλλον θα υπερισχύσει η ανισότητα, επειδή έγινε δεκτή. Οι νέες πολιτικές εντάσεις θα ανακύψουν ανάμεσα στη συντηρητική- στην πλειονότητά της- ελίτ και το προλεταριάτο και ανάμεσα στην ίδια ελίτ και στους κοινωνικά αποκλεισμένους της κατώτερης κοινωνικής τάξης, οι οποίοι για κοινωνικούς ή θρησκευτικούς λόγους δεν μπορούν ή δεν θα δεχθούν να αφομοιωθούν στην αστική κοινωνία.

9. Άλισον ΜακΛάουντ
Συγγραφέας Τι συμβαίνει όταν η Αριστερά και η Δεξιά δεν μετρούν πλέον; Όταν η Αριστερά διεξάγει πόλεμο περιορίζοντας τις πολιτικές ελευθερίες, ενώ η Δεξιά μιλά συνεχώς για τις δημόσιες υπηρεσίες και την παγκόσμια φτώχεια; Στη χειρότερη περίπτωση, φοβάμαι πως αυτή η αναστροφή θέσεων θα μας αποσπάσει την προσοχή και θα μας αφήσει αποδυναμωμένους. Στην καλύτερη περίπτωση ελπίζω στην «ιδιωτική ειρωνεία» του Ρίτσαρντ Ρόρτι, βάσει της οποίας ο είρων δεν είναι… ηθικός ταχυδακτυλουργός. Ούτε σχετικιστής. Είναι κάποιος, ο οποίος είναι ικανός για γενναίες, νέες μεταφορές και αναζήτηση τρόπων διατήρησης της υγιούς, φιλελεύθερης δημοκρα- τίας.