Πόλεμος για το σούπερ χάπι

Μέσα σε δέκα χρόνια, το Ζyprexa κατάφερε να επιβληθεί ως «το» αντιψυχωσικό φάρμακο. Μαζί με το χάπι τους, όμως, οι ασθενείς κατάπιναν και την εκστρατεία της παρασκευάστριας εταιρείας, Εli Lilly, να συγκαλύψει- ή τουλάχιστον να υποτιμήσει- εν δυνάμει επικίνδυνες παρενέργειες. Χιλιάδες μηνύσεις έχουν κατατεθεί τα τελευταία δύο χρόνια στις ΗΠΑ.

Το Ζyprexa είναι ο «σταρ» των αντιψυχωσικών νέας γενιάς, των επονομαζόμενων «άτυπων νευροληπτικών», τα οποία έκαναν πρεμιέρα στην αγορά στα μέσα της δεκαετίας του 1990 σε πανηγυρικό κλίμα- ως πιο αποτελεσματικά και με πολύ λιγότερες ανεπιθύμητες παρενέργειες από τα κλασικά νευροληπτικά. Το συγκεκριμένο φάρμακο αποφέρει κάθε χρόνο στην Εli Lilly 4,2 δισεκατομμύρια δολάρια. Το έχουν λάβει, ή το λαμβάνουν, 20 εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο. Η αγορά της «σχιζοφρένειας» άλλωστε είναι τεράστια. Όπως αναφέρει η «Liberation», η ασθένεια πλήττει το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού και είναι χρόνια, που σημαίνει πως οι ασθενείς είναι καταδικασμένοι

ΤΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ

Η παρασκευάστρια εταιρεία γνώριζε ότι το φάρμακο είχε εν δυνάμει επικίνδυνες παρενέργειες, αλλά μείωνε τη σημασία τους

να παίρνουν χάπια διά βίου. Και τα αντιψυχωσικά νέας γενιάς, όπως το Ζyprexa, πωλούνται σε τιμές δεκαπλάσιες των παλαιοτέρων.

Πέπλο μυστηρίου
Κάθε φορά που κυκλοφορεί μία νέα φαρμακευτική ουσία, στη συγκεκριμένη περίπτωση η ολανζαπίνη, περιβάλλεται από ένα πέπλο μυστηρίου- το επιβάλλει ο ανταγωνισμός- και τίθεται σε λειτουργία ένας «βαρύς» εμπορικός μηχανισμός για την προώθησή της. Όταν κυκλοφόρησε το Ζyprexa, το φύλλο με τις οδηγίες χρήσης έκανε μια ελάχιστη αναφορά στον κίνδυνο πρόσληψης βάρους- ως μια ανώδυνη παρενέργεια, ένα αμελητέο τίμημα. Κι όμως, σύμφωνα με εμπιστευτικά εσωτερικά έγγραφα της εταιρείας που διέρρευσαν στα τέλη του 2006 στους «Νew Υork Τimes», οι υπεύθυνοι γνώριζαν πως το 30% των ασθενών που λαμβάνουν το φάρμακο εμφανίζουν ταχεία και σημαντική πρόσληψη βάρους- κατά μέσο όρο 11 κιλά μέσα σε έναν χρόνο. Ορισμένοι ασθενείς προσλαμβάνουν έως και 50 κιλά! Η Εli Lilly το γνώριζε. Αλλά το υποτιμούσε: «Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αποδεικνύουν κάποια σχέση ανάμεσα στην ποσολογία και την πρόσληψη βάρους […]. Οι μηχανισμοί της πρόσληψης βάρους δεν είναι απολύτως ξεκάθαροι».

Και εντούτοις, τον Νοέμβριο του 1999, ο δρ Μπρέιερ, ιατρικός διευθυντής της εταιρείας, γράφει σε ένα εσωτερικό έγγραφο: «Η πρόσληψη βάρους και η υπεργλυκαιμία που συνδέονται με την ολανζαπίνη αποτελούν σημαντικούς κινδύνους για τη μακροπρόθεσμη επιτυχία αυτής της κεφαλαιώδους σημασίας φαρμακευτικής ουσίας».

Ο διαβήτης
Σύμφωνα με τους «Νew Υork Τimes», «τα εμπιστευτικά εσωτερικά έγγραφα είναι διάχυτα από την αγωνία να μην επηρεάσουν τα ερωτήματα σχετικά με τον διαβήτη και την παχυσαρκία τις πωλήσεις». Διότι η δεύτερη σοβαρή ανεπιθύμητη περενέργεια είναι η αύξηση του σακχάρου στο αίμα. Επισήμως, όμως, η Εli Lilly αρνείται κάθε σχέση και επιμένει πως η αυξημένη επίπτωση του διαβήτη είναι χαρακτηριστικό των ψυχικά ασθενών- όχι του φαρμάκου.


«Αυξάνει τον κίνδυνο θανάτου»

ΤΟ 2005, επισημαίνει η «Liberation», η εταιρεία κατέβαλε στις ΗΠΑ 700 εκατομμύρια δολάρια ως αποζημίωση σε 8.000 ασθενείς που αρρώστησαν εξαιτίας του Ζyprexa. Στις 5 Ιανουαρίου, δέχθηκε να καταβάλει 500 εκατομμύρια δολάρια για να αναχαιτίσει ένα «κύμα» 18.000 αγωγών. Οι αποζημιώσεις θα ήταν πολύ πιο γενναιόδωρες αν η Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων δεν είχε αποφασίσει, το 2003, να συνοδεύει εφεξής το Ζyprexa, όπως και άλλα αντιψυχωσικά, μια σαφέστατη προειδοποίηση για τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη. Ακόμα 1.200 αγωγές, όμως, επικρέμανται πάνω από την Εli Lilly. Προτιμώντας τη «φιλική» διευθέτηση, η εταιρεία είχε εξασφαλίσει από τους ενάγοντες εμπιστευτική ρήτρα. Μέχρι που ο δικηγόρος Τζέιμς Γκοτστάιν έσπασε τον νόμο της σιωπής και διαβίβασε στους «Νew Υork Τimes» χιλιάδες εσωτερικών εγγράφων που η Εli Lilly ήθελε να κρατήσει κρυφά- και αποδεικνύουν, πέραν της προσπάθειας υποτίμησης των ανεπιθύμητων παρενεργειών, και τον αγώνα που κατέβαλε η εταιρεία να διευρυνθούν οι ενδείξεις του φαρμάκου, καλύπτοντας πέραν των ψυχωσικών και τους μανιοκαταθλιπτικούς, τους καταθλιπτικούς, ακόμα και τους ηλικιωμένους με συμπτώματα άνοιαςστους οποίους, σύμφωνα με την Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων, το Ζyprexa «αυξάνει τον κίνδυνο θανάτου».