Ο παράδεισος των εθνικιστών

Ήταν κάποτε η σημαντικότερη και πλουσιότερη πόλη του Εύξεινου Πόντου. Και έχει φτάσει να θεωρείται σήμερα εκκολαπτήριο υπερεθνικιστών- «τόσο που πολλοί κάτοικοί της αισθάνονται την ανάγκη να πουν: “Είμαι από την Τραπεζούντα, αλλά…”».
Γέννημα-θρέμμα αυτής της πόλης των 200.000 κατοίκων είναι ο Ογκούν Σαμάστ, ο 17χρονος που ομολόγησε ότι δολοφόνησε στις 17 Ιανουαρίου στην Κωνσταντινούπολη τον αρμενικής καταγωγής δημοσιογράφο Χραντ Ντινκ. Γέννημα-θρέμμα της Τραπεζούντας είναι και ο Γιασίν Χαγιάλ, ο οποίος είχε καταδικαστεί το 2004 για βομβιστική επίθεση σε ένα ΜcDonald΄s και κατηγορείται ότι υποκίνησε τον Σαμάστ να σκοτώσει τον Ντινκ. Από την Τραπεζούντα είναι και οι υπόλοιποι έξι ύποπτοι που έχουν συλληφθεί για τη δολοφονία του Ντινκ. Ένας έφηβος από την Τραπεζούντα σκότωσε το 2006, μέσα στην εκκλησία του, τον Ιταλό ιερέα Αντρέα Σαντόρο. Δύο χρόνια νωρίτερα, ομάδα κατοίκων είχε αποπειραθεί να λιντσάρει τέσσερις αριστερούς φοιτητές, για τους οποίους είχε κυκλοφορήσει η φήμη ότι ήταν υποστηρικτές των Κούρδων ανταρτών. Στον τοπικό κατάλογο της βίας, πρέπει να προστεθεί και η δολοφονία δύο καθηγητών στο πανεπιστήμιο.

Τα στερεότυπα
«Η Τραπεζούντα έχει γίνει ξαφνικά η πόλη της βίας, της αναρχίας και του υπερεθνικισμού», έγραψε στην εφημερίδα «Ζαμάν» ο αρθρογράφος Κερίμ Μπαλτσί. «Η υποτιμητική αυτή εικόνα διαδόθηκε τόσο γρήγορα που σε πολλούς κατοίκους είναι πλέον εμφανής η ίδια απολογητική τάση που παρατηρήθηκε στους μουσουλμάνους της Δύσης μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Είναι όμως άδικο να σημαδεύουμε την πόλη αυτή με τόσα αρνητικά στερεότυπα».

Ο ανταποκριτής των «Νew Υork Τimes» που ταξίδεψε στην Τραπεζούντα είδε με μια πρώτη ματιά μία πόλη που σφύζει από ζωή. Πίσω όμως από τα λαμπερά εμπορικά κέντρα και τα σικάτα καφέ διέκρινε γρήγορα τα επικίνδυνα συστατικά: την ένδεια, την ανεργία, την έλλειψη ευκαιριών. Πήγε στο Πελιτλί, τη γειτονιά όπου μεγάλωσε ο Ογκούν Σαμάστ και μίλησε με ανθρώπους που τον γνώριζαν. «Στοιχηματίζω πως δεν είχε ιδέα ποιος ήταν ο Ντινκ, δεν είχε καμία σχέση με εφημερίδες και πολιτική», του είπε ένας νεαρός. «Λάτρευε όμως να προκαλεί, ξεκινούσε καβγάδες από το παραμικρό». «Τι περιμένεις σε μια πόλη όπου δεν υπάρχουν κοινωνικές δραστηριότητες για τους νέους, καμία ευκαιρία να βρουν δουλειά, και όπου όλοι γύρω σου τρελαίνονται να δημιουργούν φασαρίες;», τον ρώτησε ένας άλλος.


Εκεί οι νέοι νιώθουν πως δεν έχουν τίποτα να χάσουν

ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΤΕΜ Σολάκ, έναν ψυχολόγο που έχει δουλέψει με ανήλικους παραβάτες, υπάρχει ακόμα ένας παράγοντας: «Τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά των ανθρώπων της Μαύρης Θάλασσας είναι διαφορετικά», λέει. «Είναι πιο ανοιχτοί στον ηρωισμό, τους λεονταρισμούς, το ρίσκο. Το περιβάλλον τους οικοδομήθηκε πάνω σε μία ενιαία κουλτούρα χωρίς αλληλεπίδραση με διαφορετικές εθνότητες. Τα παιδιά εξοικειώνονται με τα όπλα από μικρά. Όταν δεν υπάρχει βιομηχανία, όταν η οικονομία είναι φτωχή, οι νέοι νιώθουν ότι δεν έχουν τίποτε να χάσουν και τείνουν προς τον φανατισμό». Με άλλα λόγια, γίνονται οι ιδανικοί νεοσύλλεκτοι για το «στρατόπεδο» των υπερεθνικιστών, που χρησιμοποιούν ως άλλοθι ποικίλα παγκόσμια γεγονότα, από τον πόλεμο στο Ιράκ και τις διαβόητες γελοιογραφίες του Μωάμεθ, έως την ισραηλινο-παλαιστινιακή διαμάχη και τις μεταβολές που συνεπάγεται η προσπάθεια της Τουρκίας να ενταχθεί στην Ε.Ε.

Το σχόλιο, όμως, του 19χρονου Μουράτ από τη συνοικία Πελιτλί αναφορικά με τη δολοφονία του Χραντ Ντινκ επιβεβαιώνει πως οι ευθύνες δεν περιορίζονται στην εκάστοτε Τραπεζούντα: «Δεν νομίζω ότι ο Ογκούν έκανε κάτι κακό», είπε αρχικά στον ξένο ανταποκριτή. «Ακούσαμε πως ο Αρμένιος καταράστηκε το αίμα μας!». Όταν όμως ρωτήθηκε αν ο Ντινκ άξιζε να πεθάνει, ο Μουράτ δίστασε: «Αν η τηλεόραση είχε πει νωρίτερα πόσο καλός άνθρωπος ήταν, όπως λέει τώρα, τότε…

όχι, μάλλον όχι».