Βιολογικές θεραπείες για τα αρθριτικά

Νέες- βιολογικές- θεραπείες δίνουν σε όσους πάσχουν από ρευματικές παθήσεις μια απολύτως φυσιολογική ζωή, απαλλαγμένη από πόνους. Οι τουλάχιστον διακόσιες χιλιάδες Έλληνες που υποφέρουν από αυτές τις ασθένειες, μπορούν πλέον να ατενίζουν το μέλλον με αισιοδοξία.

Ποικιλία νοσημάτων Τα χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα, που παρουσιάζονται με πόνους στις αρθρώσεις, τον σκελετό και τους μυς, είναι πολλά. «Το συχνότερο είναι η ρευματοειδής αρθρίτιδα, από την οποία πάσχουν περίπου 70.000 Έλληνες», λέει ο κ. Πέτρος Σφηκάκης, αναπληρωτής καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών (στην Α΄ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, στο Λαϊκό Νοσοκομείο).

«Άλλα νοσήματα που μπορεί να εκδηλώνονται με παρόμοιο τρόπο είναι οι λεγόμενες οροαρνητικές σπονδυλοαρθροπάθειες, με συχνότερη την αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα και την ψωριασική αρθρίτιδα, ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, η σκληροδερμία, η φλεγμονώδης μυοπάθεια, η ρευματική πολυμυαλγία και οι συστηματικές αγγειίτιδες, με συχνότερη την κροταφική αρτηρίτιδα».

Οι πόνοι συνήθως οφείλονται σε φλεγμονή των αρθρώσεων (αρθρίτιδα), αλλά μπορεί να συνυπάρχουν και διάφορα ενοχλήματα από φλεγμονή άλλων οργάνων, γιατί σε ορισμένους ασθενείς προσβάλλονται επίσης οι πνεύμονες, η καρδιά, τα μάτια, το δέρμα, το έντερο ή οι νεφροί.

«Αν και κάποιοι ασθενείς αρχικά προσφεύγουν σε ορθοπεδικό ιατρό, τα φλεγμονώδη ρευματικά νοσήματα, όπως ονομάζονται οι παθήσεις αυτές, αφορούν την ειδικότητα της Ρευματολογίας, που είναι υποειδικότητα της Παθολογίας», διευκρινίζει ο κ. Σφηκάκης.

Η έγκαιρη διάγνωση

Μεγάλη σημασία στη σωστή αντιμετώπιση των φλεγμονωδών ρευματικών νοσημάτων έχει η έγκαιρη διάγνωση. «Αν και σε καμιά περίπτωση δεν σημαίνει ότι κάθε μυοσκελετικός πόνος κρύβει ένα τέτοιο νόσημα, επίμονοι πόνοι στις αρθρώσεις, τον σκελετό ή τους μυς που διαρκούν αρκετές ημέρες και δεν περνούν με απλά παυσίπονα πρέπει να διερευνώνται από ρευματολόγο», τονίζει ο κ. Σφηκάκης.

«Η αρχική διάγνωση της ρευματικής παθήσεως είναι κυρίως κλινική, δηλαδή βασίζεται στην πορεία και στους χαρακτήρες των μυοσκελετικών πόνων, σε συνδυασμό με άλλα πιθανά ενοχλήματα του ασθενούς».

Πρέπει να τονιστεί ότι η εικόνα κάθε ασθενούς είναι ιδιαίτερη, ακριβώς διότι στα νοσήματα αυτά υπάρχει μεγάλο φάσμα κλινικών εκδηλώσεων. Έτσι, σε δύο ασθενείς που πάσχουν π.χ. από ρευματοειδή αρθρίτιδα, μπορεί αρχικά να παρουσιάζονται τελείως διαφορετικά συμπτώματα.

«Η διάγνωση δεν είναι πάντα εύκολη, γιατί οι ειδικές εργαστηριακές εξετάσεις είναι συχνά παραπλανητικές», λέει ο κ. Σφηκάκης. «Ωστόσο, στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων ο ρευματολόγος είναι σε θέση να αποκλείσει ή να διαγνώσει ένα φλεγμονώδες ρευματικό νόσημα εγκαίρως».

Μεγάλη πρόοδος

Η θεραπευτική αγωγή των ρευματικών νοσημάτων πρέπει να αρχίζει αμέσως μετά τη διάγνωση, ώστε η φλεγμονή να υποχωρήσει, αλλά και να διατηρηθεί σε μακροχρόνια ύφεση. «Έτσι, με την κατάλληλη θεραπεία για κάθε περίπτωση, η πλειονότητα των ασθενών έχει φυσιολογική ζωή, παρά το γεγονός ότι τα νοσήματα αυτά είναι χρόνια», τονίζει ο κ. Σφηκάκης.

«Σε αντίθετη περίπτωση, η φλεγμονώδης ρευματική πάθηση εξελίσσεται και μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία των ασθενών, να οδηγήσει σε κινητική αναπηρία, αλλά και να απειλήσει ακόμη και τη ζωή».

Παρά το γεγονός ότι η ακριβής αιτιολογία των φλεγμονωδών ρευματικών νοσημάτων δεν είναι ακόμη γνωστή, τα τελευταία χρόνια έχει υπάρξει αλματώδης πρόοδος στην θεραπευτική αντιμετώπισή τους.

Ήδη από την δεκαετία του 1980, χρησιμοποιήθηκαν νέα και αποτελεσματικά φάρμακα, όπως η μεθοτρεξάτη, που βελτίωσαν σημαντικά την ποιότητα της ζωής των ασθενών και την πορεία των νοσημάτων. Ωστόσο, η επανάσταση στην αντιμετώπιση ήρθε στο τέλος της δεκαετίας του ΄90 με τις λεγόμενες βιολογικές θεραπείες.

Καθοριστική συμβολή, μάλιστα, στην ανάπτυξη αυτών των θεραπειών είχε και η πειραματική δουλειά σε ποντίκια που έγινε στην Ελλάδα από τον βιολόγο κ. Γιώργο Κόλλια, διευθυντή του Ερευνητικού Ιδρύματος «Αλέξανδρος Φλέμινγκ».

Βιολογικές θεραπείες

«Οι πρώτες βιολογικές θεραπείες που χρησιμοποιήθηκαν είναι ορισμένα φάρμακα που αδρανοποιούν μια συγκεκριμένη ουσία του οργανισμού, την πρωτεΐνη ΤΝF», εξηγεί ο κ. Σφηκάκης.

«Η πρωτεΐνη αυτή έχει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη και την εξέλιξη της φλεγμονής των αρθρώσεων. Τα φάρμακα ονομάζονται αντί-ΤΝF βιολογικοί παράγοντες και είναι προς το παρόν τρία και περιέχουν τις ουσίες infliximab, etanercept και adalimumab. Χρησιμοποιούνται με μεγάλη επιτυχία στην θεραπεία της ρευματοειδούς αρθρίτιδας, της αγκυλοποιητικής σπονδυλίτιδας και της ψωριασικής αρθρίτιδας κατά την τελευταία πενταετία».

Σήμερα, υπάρχουν παγκοσμίως περισσότεροι από 1.000.000 ασθενείς που έχουν λάβει ή λαμβάνουν αντί-ΤΝF θεραπείες. Περίπου στα δύο τρίτα των ασθενών με αυτές τις παθήσεις, που δεν αντιδρούν ικανοποιητικά στα παλαιότερα φάρμακα, η χορήγηση της αντί-ΤΝF θεραπείας προκαλεί άμεση υποχώρηση της φλεγμονής, που μάλιστα διαρκεί επ΄ αόριστον, εφ΄ όσον η θεραπεία συνεχίζεται.

«Οι ενδείξεις και οι αντενδείξεις αυτών των φαρμάκων τροποποιούνται συνεχώς, καθώς όλο και περισσότερη εμπειρία συσσωρεύεται», λέει ο κ. Σφηκάκης. «Αν και οι παρενέργειες τους είναι σχεδόν πάντα αντιμετωπίσιμες, ακριβώς επειδή πρόκειται για νέα φάρμακα, οι προφυλάξεις και οι προϋποθέσεις με τις οποίες πρέπει να χορηγούνται, είναι αποκλειστική αρμοδιότητα του ειδικού ρευματολόγου και μπορεί να διαφέρουν στα διάφορα νοσήματα, αλλά και από ασθενή σε ασθενή με το ίδιο νόσημα».

Άγνωστες οι αιτίες

Η αιτιολογία των ρευματικών νοσημάτων δεν είναι γνωστή. «Είναι βέβαιο ότι κληρονομικοί παράγοντες επηρεάζουν την εμφάνισή τους, όπως άλλωστε συμβαίνει για κάθε χρόνιο νόσημα. Ωστόσο η φύση των παραγόντων αυτών, ή του τρόπου της κληρονομικότητας, δεν είναι γνωστή σήμερα», επισημαίνει ο κ. Σφηκάκης.
 
«Αν και πολλοί ασθενείς νομίζουν ότι ο τρόπος ζωής (άσκηση, διατροφή, επάγγελμα, τόπος διαμονής) ή οι κλιματικές συνθήκες σχετίζονται με την αιτιολογία αυτών των νοσημάτων, δεν υπάρχουν τεκμηριωμένα επιστημονικά στοιχεία που να δείχνουν κάποια ουσιαστική σχέση».

Τρόπος ζωής, ιαματικά λουτρά, εναλλακτικά μέσα

Για τα πρακτικά θεραπευτικά μέσα, ο κ. Σφηκάκης μάς ενημερώνει: 

* Ο τρόπος ζωής (όπως η άσκηση, η διατροφή, η ανάπαυση και το άγχος) δεν φαίνεται να αλλάζει καθοριστικά την εξέλιξη των φλεγμονωδών ρευματικών παθήσεων. 

* Η φυσικοθεραπεία και τα ιαματικά λουτρά μπορεί να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση απο τους πόνους, αλλά δεν έχουν θεραπευτική αξία. 

* Οι εναλλακτικές θεραπείες που ήταν δημοφιλέστερες παλαιότερα, όχι μόνο δεν προσφέρουν κάτι αλλά μπορεί να είναι επικίνδυνες, γιατί μπορεί να χαθεί πολύτιμος χρόνος. «Οι πρακτικές συμβουλές που βελτιώνουν την ποιότητα της ζωής και συμβάλλουν στην καλύτερη αντιμετώπιση της πάθησης είναι σημαντικές, αλλά διαφέρουν για κάθε ασθενή, ανάλογα με την ηλικία, τη μορφή και τη χρονική φάση του ρευματικού νοσήματος», επισημαίνει ο κ. Σφηκάκης. «Γι΄ αυτό, η καλή συνεργασία των ασθενών με τον ρευματολόγο όχι απλώς βοηθά, αλλά είναι απολύτως απαραίτητη».

Κυκλοφορούν δύο νέα φάρμακα

Ειδικά για την θεραπεία της ρευματοειδούς αρθρίτιδας, πρόσφατα εγκρίθηκαν στις ΗΠΑ δύο νέοι βιολογικοί παράγοντες, τα φάρμακα με τις ουσίες rituximab και abatacept. Το πρώτο εγκρίθηκε ήδη και στην Ελλάδα, ενώ το δεύτερο πρόκειται να κυκλοφοφορήσει τους επόμενους μήνες.

«Τα φάρμακα αυτά έχουν πολυπλοκότερο μηχανισμό δράσεως από τους αντί-ΤΝF βιολογικούς παράγοντες», εξηγεί ο κ. Σφηκάκης. «Προς το παρόν απευθύνονται μόνο σε ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα, στους οποίους η θεραπεία με αντί-ΤΝF παράγοντες έχει δοκιμαστεί και έχει αποτύχει».

Ακόμα πιο ελπιδοφόρο αναμένεται να είναι το μέλλον για όσους πάσχουν από ρευματικά νοσήματα. «Οι προοπτικές γενικά για ακόμη καλύτερη αντιμετώπιση των φλεγμονωδών ρευματικών παθήσεων είναι πλέον μεγάλες και πολλά ακόμη φάρμακα δοκιμάζονται αυτή τη στιγμή ερευνητικά», τονίζει ο κ. Σφηκάκης. «Η αισιοδοξία για οριστική θεραπεία των νοσημάτων αυτών τα επόμενα χρόνια φαίνεται σήμερα- περισσότερο από ποτένα είναι δικαιολογημένη».

Η ζωή με τη ρευματοειδή αρθρίτιδα

Οι εμπειρίες των γυναικών που ζουν χρόνια με τη ρευματοειδή αρθρίτιδα εξιστορούνται από τις ίδιες σε δέκα ομόφυλές τους βουλευτές, σε ένα καλαίσθητο βιβλίο-λεύκωμα που κυκλοφόρησε πρόσφατα η Ελληνική Ρευματολογική Εταιρεία.

Στο ίδιο βιβλίο, δέκα γυναίκες γιατροί δίνουν χρήσιμες πληροφορίες για τη αυτήν τη χρόνια νόσο, που προτιμά τις γυναίκες. 

Ελληνική Ρευματολογική Εταιρεία, Μεσογείων 387, τηλ. 210-6545243, www. ere.gr

Προτιμούν το γυναικείο φύλο

Σ ύμφωνα με τα δημοσιευμένα αποτελέσματα της μελέτης ΕSCΟRDΙG, μιας αξιόπιστης επιδημιολογικής μελέτης που έγινε πρόσφατα στην Ελλάδα, περίπου 200.000 Έλληνες πάσχουν από χρόνια φλεγμονώδη ρευματικά νοσήματα. Είναι νοσήματα που παρουσιάζονται συχνότερα στις γυναίκες, για ορμονικούς πιθανόν λόγους. Εμφανίζονται σε οποιαδήποτε ηλικία, ακόμη και στην παιδική.