Ένα θεατρικό λεξικό που διαβάζεται σαν Ιστορία απαίτησε δουλειά οκτώ χρόνων από τον επιμελητή του ογκώδους έργου Κώστα Γεωργουσόπουλο
«Αν το θέατρο κατά τον Σαίξπηρ είναι ο καθρέφτης όπου η κοινωνία βλέπει το πρόσωπό της», το Λεξικό του Θεάτρου είναι, κατά τον Κώστα Γεωργουσόπουλο, «η συστηματική ταξινόμηση των ειδώλων αυτού του καθρέφτη». Το έγκυρο, εννοιολογικό «Λεξικό του Θεάτρου» του Γάλλου Πατρίς Παβίς που κυκλοφορεί αυτές τις ημέρες είναι ένα εργαλείο για τις θεατρικές σπουδές, για όσους ασχολούνται με το θέατρο και όσους απλώς ενδιαφέρονται γι΄ αυτό και θα καλύψει το μέγα κενό που υπάρχει στον χώρο.

Τη γενική εποπτεία της μεταφοράς του στα ελληνικά έχει ο φιλόλογος, θεατρολόγος, μεταφραστής και κριτικός θεάτρου Κώστας Γεωργουσόπουλος, σημείο αναφοράς επί μισό αιώνα του ελληνικού θεάτρου, που είναι οι συγγραφείς, οι συντελεστές μιας παράστασης, οι άνθρωποι της σκηνής, ακόμα και οι συγκυριακοί διαχειριστές του, οι θεατές. Γνωρίζει όχι μόνο όρους, όχι μόνο πρόσωπα και πράγματα του χώρου, αλλά και όλο τον μανδύα του ελληνικού θεάτρου από την καλή και την ανάποδη. Τι χρειάζεται αυτού του είδους η γνώση για ένα λεξικό που μεταφράζεται; Μα, το θέμα είναι ακριβώς αυτό. Ότι δεν είναι μια απλή μετάφραση, αλλά μια εμπεριστατωμένη μελέτη, η οποία μάλιστα διήρκεσε οκτώ χρόνια, πάνω στη μεταγραφή των αναρίθμητων όρων στα ελληνικά.

«Έπρεπε με μόχθο, προσοχή και συχνά τόλμη να επαναδιατυπωθεί το περιεχόμενό του, με

Κ. Γεωργουσόπουλος: «Αν καμαρώνω για κάτι, είναι ότι προσπάθησα στη ζωή μου να προσφέρω κάτι το οποίο δεν υπάρχει στην Ελλάδα»

θεατρολογικό και δραματολογικό κριτήριο. Υπήρχε η ενδιαφέρουσα μετάφραση της Αγνής Στρουμπούλη, η οποία ξέρει πολύ καλά γαλλικά, αλλά δεν είχε επαφή με τη θεατρολογία. Συνεργάστηκα με τρεις θεατρολόγους. Η Εύα Γεωργουσοπούλου έκανε τη γλωσσική επεξεργασία, η Έλσα Αδριανού και η Νατάσα Σιουζουλή έκαναν τη θεατρολογική και δραματολογική έρευνα. Δεν ήταν, δηλαδή, μόνο η δική μου θεμελιωμένη άποψη, αλλά δέχθηκα πάρα πολλές από τις δικές τους παρατηρήσεις, προβληματισμούς και λύσεις που έδιναν», λέει ο Κώστας Γεωργουσόπουλος .

Διαβάζοντας στις 581 σελίδες τα χιλιάδες λήμματα του «Λεξικού του Θεάτρου», η εικόνα που σχηματίζεις είναι πως πρόκειται για μοναδικό επιστημονικό εργαλείο που συμπεριλαμβάνει το σύνολο των ερευνητικών αποτελεσμάτων του 20ού αιώνα για τη δραματουργία, τη σκηνοθεσία, τον ηθοποιό, τα ζητήματα αισθητικής και τεχνικής, τη σημειολογία.

«Το πρόβλημα ήταν να μεταγράψουμε στα ελληνικά όρους που δεν έχουν περάσει στην ελληνική αγορά. Αφήσαμε ορισμένους ξένους όρους, θεμελιωμένους στην ελληνική αγορά, όπως είναι το εφέ, κι από ΄κεί κάναμε τολμηρές προτάσεις, για να προλάβουμε να παγιωθεί ο ξένος όρος. Το δυσκολότερο έργο ήταν να ξαναγραφεί όλο το αρχείο από την αρχή, να βρεθεί το λήμμα, να μεταφραστεί και να περάσει μέσα από διάφορα άλλα, πλαγιασμένο. Δηλαδή έπρεπε να βρεθούν ξανά οι όροι που περνούσαν μέσα στα άλλα λήμματα, για να στηρίξουν μια νέα άποψη. Δεδομένου ότι από πάνω υπάρχουν οι όροι σε τέσσερις γλώσσες (γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά, ισπανικά), μπορείς θαυμάσια να δεις σε τι παραπέμπει αυτό το καινούργιο. Λάβαμε υπόψη μας και τις άλλες εκδόσεις, για να κάνουμε διασταυρώσεις και να δούμε τις εμπνεύσεις που είχαν οι μεταφραστές πια, πάνω στο έργο, που ενοφθαλμίζανε μια λέξη, έναν όρο».

Το γεγονός ότι το εννοιολογικό «Λεξικό του Θεάτρου» είναι το μοναδικό που θα υπάρχει στον χώρο, δείχνει τη γενικότερη έλλειψη που έχουμε από επιστημονικά εργαλεία. «Θέλησα να φτιάξω μια σειρά από εργαλεία- κλασικά βιβλία της δουλειάς μου, γιατί έβλεπα ότι υπήρχε μια μιζέρια. Αυτή είναι η προσφορά μου. Αισθάνομαι δικαιωμένος όταν βλέπω ότι αυτό που κάνω δημιουργεί μαθητές- δεν εννοώ ειδικούς. Έγραψα το πρώτο στην ιστορία της Ελλάδος εγχειρίδιο για το αρχαίο δράμα, το μακροβιότερο σχολικό βιβλίο που μπήκε στην Εκπαίδευση από το 1 978 έως το 2001 . Η “Επίδαυρος” που έκανα, είναι ένα εγχειρίδιο.

Το “Λεξικό του Θεάτρου” είναι ένα εγχειρίδιο. Το επόμενο βήμα είναι να μεταφραστεί η πεντάτομη και σημαντικότερη “Ιστορία του Θεάτρου” του Παντόλφι».


Η «Ιωάννα των σφαγείων» και το πούρο

Στο πρωτότυπο λεξικό του Παβίς εκτός από τις άμεσες πληροφορίες μπορεί κανείς να παρακολουθήσει τη συναρπαστική περιπέτεια της θεατρικής τέχνης. «Αν πας σιγά σιγά προς τα κάτω, βλέπεις τους αστερίσκους που σε παραπέμπουν σε άλλα λήμματα και μπορείς να διαβάσεις ολόκληρη τη θεατρολογία. Όταν στην “Α γία Ιωάννα των σφαγείων” ο βιομήχανος βγαίνει με ένα τεράστιο πούρο, ο Μπρεχτ γράφει από κάτω ότι πρέπει να κατασκευαστεί, όχι να είναι σκηνικό. Θέλει να φτιαχτεί ένα τέτοιο πούρο, για να δείξει ακριβώς ότι είναι ένας άνθρωπος σπατάλης και επίδειξης. Αυτό είναι ενδείκτης , ένα εφέ παραξενίσματος. Το οικείο γίνεται ανοίκειο και ταυτοχρόνως σε προβληματίζει. Γι΄ αυτό μιλάω για τη μείζονα θεατρική κοινότητα, που δεν είναι ούτε οι πολύ ειδικοί, ούτε οι καθηγητάδες, ούτε καν οι θεατρικοί, αλλά οι άνθρωποι που αγαπάνε το θέατρο, ακόμα και οι επαρκείς θεατές του».

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από