ΕΠΙΣΤΗΜΗ

Χελώνες, οι αθάνατες

Το μυστικό της μακροζωίας στα γονίδια των χελωνών θα επιχειρήσουν να βρουν ξένοι επιστήμονες. Οι χελώνες, με το… ανέμελο ταμπεραμέντο, τον αργό μεταβολισμό και το περίτεχνα κατασκευασμένο κέλυφός τους, είναι από τα μακροβιότερα πλάσματα που έχουν ζήσει ποτέ στον πλανήτη μας.

Oρισμένες χελώνες έχουν καταφέρει να επιβιώσουν για αιώνες, βλέποντας να περνούν από τα μάτια τους τα έργα και οι ημέρες της ανθρώπινης ματαιοδοξίας. Τον περασμένο Μάρτιο, μια γιγαντιαία χελώνα που την ονόμασαν Αdwaita, πέθανε στον ζωολογικό κήπο της Καλκούτας. Λέγεται ότι η ηλικία της ξεπερνούσε τα 250 χρόνια και πως την είχαν μεταφέρει στην

ΣΕ ΟΡΙΣΜΕΝΑ είδη θαλάσσιων χελωνών, τα θηλυκά άτομα δεν αγγίζουν τη σεξουαλική ωριμότητα παρά μόνο όταν διανύσουν την 40ή ή 50ή δεκαετία της ζωής τους

Ινδία Άγγλοι ναυτικοί, την εποχή που στον θρόνο της Βρετανικής Αυτοκρατορίας βρισκόταν ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄.

Η χελώνα του Δαρβίνου. Τον περασμένο Ιούνιο επίσης, σε εφημερίδες σε ολόκληρο τον κόσμο, δημοσιεύτηκε η είδηση του χαμού της χελώνας Ηarriet, που πέθανε σε ζωολογικό κήπο της Αυστραλίας σε ηλικία 176 χρόνων. Μάλιστα τη χελώνα αυτή, όπως λέγεται, είχε κρατήσει στα χέρια του πριν από 171 χρόνια ο ίδιος ο Κάρολος Δαρβίνος, όταν την πήρε από το μέρος όπου ζούσε, τα νησιά Γκαλάπαγκος.

Πίσω από αυτή τη βιβλικού χαρακτήρα μακροβιότητα, κρύβεται η ίδια η πεισματάρικη άρνηση των χελωνών να γεράσουν. Δεν πρέπει κανείς να ξεγελιέται από τον ρυτιδιασμένο λαιμό τους, το αργόσυρτο βήμα και τη βλεννώδη ματιά τους. Τον τελευταίο καιρό, ερευνητές έχουν μείνει έκθαμβοι από το γεγονός ότι- σε αντίθεση με οποιοδήποτε άλλο ζώο έχουν μελετήσει- τα όργανα της χελώνας δεν παρουσιάζουν προοδευτική γήρανση ούτε καθίστανται λιγότερο αποτελεσματικά με την πάροδο του χρόνου.

Το μυστικό της μακροζωίας. O δρ Κρίστοφερ Ραξγουόρθι, επίκουρος έφορος Ερπετολογίας στο Αμερικανικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, λέει στην εφημερίδα «Τhe Νew Υork Τimes» ότι το συκώτι, οι πνεύμονες και οι νεφροί μιας υπεραιωνόβιας χελώνας δεν έχουν επί της ουσίας καμία διαφορά από τα αντίστοιχα όργανα μιας νεαρής χελώνας. Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει αρκετούς επιστήμονες να αναζητήσουν στα γονίδια της χελώνας το μυστικό της μακροζωίας. «Στην πραγματικότητα οι χελώνες δεν πεθαίνουν από γηρατειά», προσθέτει ο δρ Κ. Ραξγουόρθι. «Αν δεν πιαστούν στα δίκτυα των ψαράδων, αν δεν τις χτυπήσει η προπέλα κάποιου σκάφους, αν δεν τις πατήσει αυτοκίνητο ή αν δεν πεθάνουν από κάποια ασθένεια, τότε ενδεχομένως να ζουν για… πάντα!».

Ανοιγοκλείνουν τον διακόπτη.
Αυτά λοιπόν τα θαυματουργά πλάσματα έχουν ακόμη την ιδιότητα να σταματούν τους δείκτες του προσωπικού τους ρολογιού. «Η καρδιά τους δεν διεγείρεται απαραιτήτως από νεύρα και δεν χρειάζεται να χτυπά συνεχώς», λέει από την πλευρά του ο δρ Τζορτζ Ζαγκ, έφορος Ερπετολογίας στο Ινστιτούτο Σμιθσόνιαν των ΗΠΑ. «Μπορούν να κλείσουν ή να ανάψουν τον διακόπτη του βιολογικού τους ρολογιού κατά βούληση».

Οι χελώνες αντιστέκονται στο να γεράσουν αλλά και στο να μεγαλώσουν. Ο δρ Ζαγκ και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν πρόσφατα ότι σε ορισμένα είδη θαλάσσιων χελωνών, τα θηλυκά άτομα δεν αγγίζουν τη σεξουαλική ωριμότητα παρά μόνο όταν διανύσουν την 40ή ή 50ή δεκαετία της ζωής τους. «Αυτό είναι ένα ρεκόρ στον κόσμο του ζωικού βασιλείου», υποστηρίζει ο δρ Ζαγκ.


Τα αυτοκίνητα τις αφανίζουν

Ο ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΣ εχθρός της χελώνας είναι το αυτοκίνητο. Εκατομμύρια χελώνες σκοτώνονται κάθε χρόνο σε δρόμους που διανοίγονται σε περιοχές όπου φωλιάζουν. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τουλάχιστον τα μισά από τα περίπου 250 είδη χελωνών αντιμετωπίζουν σοβαρούς κινδύνους. Ορισμένα εξ αυτών, όπως η χελώνα των νησιών Γκαλάπαγκος, η βορειοαμερικανική χελώνα των βάλτων, η δερματοχελώνα που ζει στον Ειρηνικό Ωκεανό και καμιά δεκαριά άλλα είδη που ζουν στην Κίνα και τη Νοτιοανατολική Ασία, κινδυνεύουν με αφανισμό την επόμενη δεκαετία εφόσον δεν ληφθούν δραστικά μέτρα.

Ο Πίτερ Πρίτσαρντ, διευθυντής στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Χελωνών στο Οβιέδο της Φλόριδας των ΗΠΑ, λέει στους «Νew Υork Τimes» ότι «οι χελώνες είναι το πιο αγαπημένο ερπετό του ανθρώπου γιατί με τις κινήσεις τους και την αδέξια συμπεριφορά τους προκαλούν τη συμπάθειά μας. Όμως ελάχιστοι από εμάς γνωρίζουμε πόσο σημαντικές είναι οι χελώνες για το οικοσύστημα και έτσι δεν μας πολυνοιάζει αν πατήσουμε και κάποια με το αυτοκίνητό μας».
Φωλιάζουν εκεί όπου αδυνατούν να επιβιώσουν άλλα ζωντανά

ΟΙ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ χελώνες είναι πανάρχαιες ως είδος. Η οικογένειά τους, που περιλαμβάνει και τις χελώνες που ζουν στην ξηρά, εικάζεται ότι εμφανίστηκε στη Γη πριν από τουλάχιστον 230 εκατομμύρια χρόνια, γεγονός που σημαίνει ότι είναι πιο παλιές από άλλα ερπετά, όπως τα φίδια και οι κροκόδειλοι, και από εκατοντάδες είδη πουλιών και θηλαστικών.

Ίσως είναι αρχαιότερες και από τους δεινοσαύρους. Όλα αυτά τα χρόνια, η μορφολογία του καβουκιού τους έχει διαφοροποιηθεί ελάχιστα και αυτό φαίνεται από τη σύγκρισή τους με αρχέγονα απολιθώματα. Οι χελώνες έχουν αναπτύξει και μια ιδιαίτερη ικανότητα να εποικούν κάθε γωνιά των πέντε ηπείρων, είτε πρόκειται για ερήμους είτε για τροπικά δάση, ωκεανούς, ποτάμια βουνά, βάλτους. «Οι χελώνες έχουν μια αξιοθαύμαστη επιμονή να φωλιάζουν σε μέρη όπου άλλα ζώα αδυνατούν να επιβιώσουν», λέει στην εφημερίδα «Τhe Νew Υork Τimes» o δρ Τζ. Γουίτφιλντ Γκίμπονς, καθηγητής Οικολογίας στο πανεπιστήμιο της πολιτείας της Τζόρτζια των ΗΠΑ.

Πολλοί ερευνητές έχουν εντυπωσιαστεί από την ευαισθησία των αισθητηρίων οργάνων των χελωνών. Οι ειδικοί έχουν διαπιστώσει ότι ορισμένα είδη μπορούν να εντοπίσουν μια λίμνη ή έναν νερόλακκο από απόσταση 1,5 χιλιομέτρου. Αυτό κατά πάσα πιθανότητα το επιτυγχάνουν παρατηρώντας το λαμπύρισμα στην επιφάνεια του νερού. Σε άλλες πάλι περιπτώσεις, ειδικοί έχουν παρατηρήσει ότι θηλυκές χελώνες διασχίζουν ολόκληρους ωκεανούς την περίοδο της αναπαραγωγής και ξαναγυρίζουν, χωρίς να εκτραπούν από την πορεία τους, στις παραλίες όπου γεννήθηκαν για να γεννήσουν τα αυγά τους. Ο δρ Ρέι Άστον, ο οποίος διατηρεί ένα βιολογικό καταφύγιο στη Φλόριδα των ΗΠΑ, υποστηρίζει ότι έχει χειροπιαστές ενδείξεις σύμφωνα με τις οποίες ορισμένες χελώνες ενδεχομένως να επικοινωνούν υποηχητικά, όπως ακριβώς κάνουν οι ελέφαντες, μεταδίδοντας και ανιχνεύοντας πολύ χαμηλής συχνότητας ηχητικά κύματα καθώς και δονήσεις στο έδαφος.


Απαντήσεις στα μυστήρια της ζωής

Έλυσαν ένα από τα δυσκολότερα μαθηματικά προβλήματα, είδαν τα ίχνη της σκοτεινής ύλης στο Σύμπαν, κατασκεύασαν ένα μανδύα που κάνει ένα αντικείμενο… αόρατο, έφτιαξαν στο εργαστήριο το DΝΑ ενός Νεάντερταλ ηλικίας 38.000 ετών, ανακάλυψαν τον χαμένο κρίκο που συνδέει τα ψάρια με τα ζώα της ξηράς. Οι επιστήμονες είναι οι πρωταγωνιστές της χρονιάς που φεύγει αναζητώντας τις απαντήσεις στα μυστήρια της ζωής.


«Είδαν» τη σκοτεινή ύλη

ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ φορά στην ιστορία της Αστρονομίας, Αμερικανοί επιστήμονες κατάφεραν να βρουν αποδείξεις για την ύπαρξη της μυστηριώδους σκοτεινής ύλης στο Διάστημα. Η σκοτεινή ύλη- που ονομάζεται έτσι γιατί δεν εκπέμπει αρκετό φως ώστε να γίνεται ορατήαποτελεί το 25% του συνόλου του Σύμπαντος. Μέχρι τώρα οι αστρονόμοι απλά γνώριζαν την ύπαρξή της, χάρη στην βαρυτική έλξη που ασκεί στην ορατή ύλη. Για να εντοπίσουν τα ίχνη της, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τα μεγάλα τηλεσκόπια Χαμπλ, Τσάντρα και Μαγκελάνος. Τα τηλεσκόπια στράφηκαν προς το σύμπλεγμα γαλαξιών Βullet, που συνδυάζει ιδανικά νέφη αερίων, αστέρες και σκοτεινές περιοχές.


Έφτιαξαν ένα νέο είδος πεταλούδας

ΔΥΟ ΕΙΔΗ πεταλούδας διασταυρώθηκαν σε ένα εργαστήριο και δημιούργησαν ένα νέο είδος χάρη στη διαδικασία της υβριδικής διαφοροποίησης. Η έρευνα, που έγινε από επιστήμονες του Παναμά, της Κολομβίας και της Βρετανίας, απέδειξε ότι δύο είδη ζώων μπορούν να εξελιχθούν σε ένα, αντί για το πιο σύνηθες φαινόμενο του διαχωρισμού ενός είδους σε δύο καινούργια. Το αποτέλεσμα της διασταύρωσης δύο γνωστών ειδών πεταλούδας στο εργαστήριο είναι η κιτρινοκόκκινη πεταλούδα Ηeliconius heurippa. Η υβριδική διαφοροποίηση θεωρείται σπάνια ή ακόμα και αδύνατη στα ζώα γιατί δύσκολα επιβιώνουν ή αναπαράγονται. Χάρη σε αυτή την ανακάλυψη, οι επιστήμονες μαθαίνουν περισσότερα για τη δημιουργία των ειδών.


Η Εικασία του Πουανκαρέ

ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ επιστημονικό επίτευγμα για το 2006 πέτυχε, σύμφωνα με την επιστημονική επιθεώρηση «Science», o 40χρονος Ρώσος ερευνητής Γκριγκόρι Πέρελμαν, γνωστός και ως «Γκρίσα». Ο ιδιόρρυθμος αυτός επιστήμονας κατάφερε να λύσει ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα των Μαθηματικών που είναι γνωστό ως η Εικασία του Πουανκαρέ. Πρόκειται για μια υπόθεση στον κλάδο της Τοπολογίας την οποία διατύπωσε το 1904 ο Γάλλος μαθηματικός, φυσικός και φιλόσοφος Ζιλ Ανρί Πουανκαρέ. Η Εικασία προβλέπει ότι μια τρισδιάστατη σφαίρα είναι ο μόνος κλειστός τρισδιάστατος χώρος που δεν έχει οπές. Θεωρείται κεντρικό πρόβλημα τόσο στα Μαθηματικά όσο και στη Φυσική, καθώς αφορά τα σχήματα που είναι δυνατόν να έχει το Σύμπαν. Η επίλυση του προβλήματος, που κάλυπτε σχεδόν 500 σελίδες, δημοσιεύθηκε ανεπίσημα το 2002· ωστόσο μόλις φέτος επιβεβαιώθηκε εν μέρει από την ακαδημαϊκή κοινότητα. Τον Αύγουστο ο Πέρελμαν έγινε ο πρώτος άνθρωπος που αρνήθηκε το Μετάλλιο Φιντς, τη μεγαλύτερη διάκριση των Μαθηματικών, και άφησε να εννοηθεί ότι θα αρνηθεί και το έπαθλο του ενός εκατομμυρίου δολαρίων που προσφέρει το Ινστιτούτο Μαθηματικών Clay στις ΗΠΑ.


Η λειτουργία της μνήμης

ΦΩΣ στο πώς καταγράφει νέες αναμνήσεις ο εγκέφαλος έριξαν επιστήμονες από τη Σκωτία ανακαλύπτοντας τη στενή σχέση μίας ορμόνης με τη μνήμη. Η ορμόνη λεπτίνη ελέγχει το σωματικό βάρος και την κατανάλωση τροφής από τον οργανισμό και μας συγκρατεί από το να τρώμε ανεξέλεγκτα. Οι ερευνητές ανακάλυψαν πως η λεπτίνη σχετίζεται άμεσα και με τη διαδικασία μάθησης και καταγραφής αναμνήσεων στην περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται ιππόκαμπος. Οι παχύσαρκοι παρουσιάζουν ελλείψεις στα επίπεδα λεπτίνης. Οι έρευνες συνεχίζονται για να αποδείξουν πως η παχυσαρκία επηρεάζει αρνητικά τη μνήμη και τη μάθηση.


Ανακάλυψαν αόρατο υλικό

ΑΟΡΑΤΟ μανδύα από «μετα-υλικά» κατάφεραν να κατασκευάσουν επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Ντιουκ. Οι ιδιότητες των υλικών, που βασίζονται στο μέταλλο, τα κεραμικά, το teflon και τις ίνες, προέρχονται κυρίως από τη μικροσκοπική τους δομή. Ο μανδύας μειώνει την αντανάκλαση ενός αντικειμένου και τη σκιά του, δηλαδή τα δύο στοιχεία που θα καθιστούσαν δυνατό τον εντοπισμό του. Στο εργαστήριο, ο μανδύας έκρυψε ένα χάλκινο κύλινδρο από τα μικροκύματα που στόχευσαν πάνω του οι ερευνητές, διοχετεύοντάς τα γύρω από το αντικείμενο όπως το νερό κυλά γύρω από ένα βράχο. Οι επιστήμονες θεωρούν πως έτσι έκαναν το πρώτο βήμα για να μπορέσουν να κάνουν εντελώς αόρατα διάφορα αντικείμενα.


Από τη θάλασσα στην ξηρά

ΗΤΑΝ η απόδειξη που επί τόσα χρόνια ζητούσαν.

Αμερικανοί παλαιοντολόγοι ανακάλυψαν στην παγωμένη Αρκτική τον απολιθωμένο σκελετό ενός ζώου που έμοιαζε με κροκόδειλο και αντί για πόδια είχε πτερύγια. Το νέο αυτό είδος που ονόμασαν Τiktaalik roeae. Φαίνεται πως αποτελεί τον χαμένο κρίκο στη θεωρία, σύμφωνα με την οποία κάποια στιγμή τα θαλάσσια πλάσματα εξελίχθηκαν σε ζώα της ξηράς. Οι Αμερικανοί παλαιοντολόγοι από το Πανεπιστήμιο του Σικάγου και την Ακαδημία Φυσικών Επιστημών στη Φιλαδέλφεια διαπίστωσαν ότι το πλάσμα αυτό είχε χαρακτηριστικά ψαριού αλλά και χερσαίου ζώου. Διέκριναν δηλαδή πτερύγια με μεμβράνη και λέπια στην πλάτη. Από την άλλη, είχε πλατύ κεφάλι σαν του κροκόδειλου και τα μάτια του ήταν τοποθετημένα ψηλά, εκεί που άρχιζε ο λαιμός. Το χαρακτηριστικό αυτό δεν συναντάται στα ψάρια. Επιπλέον, όταν εξέτασαν το εσωτερικό των πτερυγίων, διαπίστωσαν ότι υπήρχαν ώμος, αγκώνας και μια πρώιμη εκδοχή καρπού.


Τα μυστικά του DΝΑ των Νεάντερταλ

ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ που εξέτασαν το μηριαίο οστό ενός ανθρώπου του Νεάντερταλ που έζησε πριν από 38.000 χρόνια στάθηκαν πολύ τυχεροί. Κατάφεραν να ανασυνθέσουν το γονιδίωμά του, το DΝΑ, και τώρα αισιοδοξούν ότι θα κατανοήσουν όλες εκείνες τις εξελικτικές αλλαγές που συνέβησαν στην πορεία του χρόνου και οι οποίες ενδεχομένως να συνδέονται με τα μορφολογικά χαρακτηριστικά που έχουμε εμείς σήμερα. Λένε μάλιστα ότι από την περαιτέρω εξέταση του DΝΑ θα μάθουν τι χρώμα είχε το δέρμα του, τα μάτια και τα μαλλιά του. Θα εξαγάγουν συμπεράσματα για το αν μπορούσε να αρθρώνει λόγο και βεβαίως πώς ήταν δομημένος ο εγκέφαλός του. Πολλοί επιστήμονες λένε ότι οι Νεάντερταλ προήλθαν από έναν αρχαίο πληθυσμό περίπου 3.000

ατόμων και πως εξαπλώθηκαν σε μια μεγάλη περιοχή, από τη Βρετανία και την Ισπανία ώς το Ισραήλ και το Ουζμπεκιστάν. Σύμφωνα με την ίδια θεωρία- που είναι ακόμη υπό συζήτηση- οι σύγχρονοι άνθρωποι έφθασαν στην Ευρώπη πριν από 40.000 χρόνια, με αποτέλεσμα, πριν από 24.000

χρόνια, οι τελευταίοι Νεάντερταλ να περιοριστούν στην Ιβηρική Χερσόνησο.