[ Πρόσωπα ] «Πρέπει να μάθουμε να κλαίμε μαζί»

«Ποτέ δεν φανταζόμουν τόσο πολύ ενδιαφέρον και τόσο λίγες πολεμικές για το βιβλίο μου· φαίνεται ότι το ταμπού έπεσε», λέει η Τουρκάλα δικηγόρος Φετιγέ Τσετίν.

Πρόκειται για «Το βιβλίο της γιαγιάς μου», το οποίο κυκλοφόρησε πριν από δύο χρόνια στην Τουρκία και έγινε μπεστσέλερ. Η 56χρονη Φετιγέ Τσετίν το έγραψε για να απελευθερωθεί από ένα μυστικό- ότι η γιαγιά της ήταν μια Αρμένισσα που επέζησε της γενοκτονίας του 1915. Και το βιβλίο άλλαξε τη ζωή της, όπως και τη ζωή δεκάδων χιλιάδων άλλων Τούρκων που έκρυβαν και αυτοί το μυστικό για τις μικρές Αρμένισσες που απήχθησαν, υιοθετήθηκαν και προσηλυτίστηκαν στο Ισλάμ, αυτές που οι Τούρκοι ονόμαζαν «τα απομεινάρια του σπαθιού».

Παντρεύτηκαν, έκαναν παιδιά, γύρισαν σελίδα για να ξεχάσουν εκείνες τις τρομερές ημέρες αλλά δεν λησμόνησαν την καταγωγή τους.

«Οι ιστορίες τους παρέμεναν καταχωνιασμένες μέσα στις οικογένειες και ψιθυρίζονταν από γυναίκα σε γυναίκα, επειδή οι άνδρες είναι περισσότερο υποταγμένοι στους καταναγκασμούς της εξουσίας», εξηγεί η Φετιγέ στη «Λιμπερασιόν», σε συνέντευξη που έδωσε με την ευκαιρία της πρόσφατης κυκλοφορίας του βιβλίου της στα γαλλικά.

Γνωστή δικηγόρος και αγωνίστρια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, γεννημένη σε μια μεσαία τουρκική οικογένεια με πατέρα δημόσιο υπάλληλο, η Φετιγέ έμαθε την αλήθεια στα 25 της, από την ίδια τη γιαγιά της, τη Σεχέρ. Της είπε πως ήταν στην πραγματικότητα η Χερανούς, η κόρη του Χοβανές και της Ισγκουχί Γκανταριάν, Αρμενίων που ζούσαν σ΄ ένα πλούσιο χωριό της Ανατολίας. Της μίλησε για τη σφαγή των ανδρών, τον εκτοπισμό των γυναικών, των παιδιών και των ηλικιωμένων, την πείνα, τον φόβο, τον θάνατο. Η ίδια στάθηκε τυχερή, την πήρε ένας χωροφύλακας, ένας καλός άνθρωπος που δεν είχε παιδιά, και την υιοθέτησε. «Τα ποιήματα για το ένδοξο τουρκικό παρελθόν που απήγγελλα με όλη μου την καρδιά συνετρίβησαν πάνω στις εικόνες των τρομαγμένων παιδιών και των ποταμών που κυλούσαν κόκκινοι για μέρες από το αίμα», γράφει η Φετιγέ Τσετίν.

Κατάφερε να βρει ίχνη της οικογένειας της γιαγιάς της στην Αμερική. Ένας Αμερικανός εξάδελφος, ο Ρίτσαρντ Μπεντροσιάν, έφτασε στην Κωνσταντινούπολη για να τη συναντήσει. Εκείνος δεν μιλούσε τουρκικά, εκείνης τα αγγλικά ήταν φτωχά, έμειναν για ώρα να κλαίνε ο ένας στην αγκαλιά του άλλου. «Πριν μπορέσουμε μια μέρα να γελάσουμε μαζί, Τούρκοι και Αρμένιοι, πρέπει πρώτα να μάθουμε να κλαίμε μαζί», λέει η Φετιγέ. Μολονότι καταλαβαίνει την ανάγκη των Αρμενίων για την πλήρη αναγνώριση της τραγωδίας που υπέστησαν, στο βιβλίο της δεν χρησιμοποιεί τη λέξη γενοκτονία. «Υπήρξαν εκατοντάδες χιλιάδες νεκροί», εξηγεί, «αλλά αν επικεντρώσουμε στον νομικό χαρακτηρισμό των σφαγών αυτών, που ήταν αναμφισβήτητα έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, το μόνο που θα πετύχουμε θα είναι να μπλοκαριστεί η ιστορική συζήτηση που, επιτέλους, αρχίζει στην Τουρκία».