Τέλος εποχής για το «Θέατρο Τέχνης»

Έφυγε χτες από τη ζωή ο Γιώργος Λαζάνης, ο τελευταίος από τους πρωτεργάτες του «Θεάτρου Τέχνης», ένας ηθοποιός «ταμένος» που «έγραψε» σε δεκάδες ρόλους
gsarigiannis@dolnet.gr Το τέλος μιας εποχής: ο Γιώργος Λαζάνης από χτες το βράδυ στις 9 κάνει παρέα με τον Κάρολο Κουν, τον Μίμη Κουγιουμτζή και τον Μήτσο Χατζημάρκο. Και σίγουρα για θέατρο θα μιλάνε. Ο «θείος», όπως τον φώναζαν όλοι οι μαθητές και οι συνεργάτες του, πέθανε στα εβδομήντα οκτώ του από ανακοπή στο Νοσοκομείο Μετροπόλιταν όπου είχε εισαχθεί τη Δευτέρα. Και το «Θέατρο Τέχνης» που σημάδεψε ανεξίτηλα τη θεατρική ζωή του τόπου έμεινε οριστικά ορφανό από τους ανθρώπους που το δημιούργησαν και το στήριξαν σε δύσκολες ώρες με το αίμα τους.

Γεννημένος το 1928, φτωχόπαιδο, ο Γιώργος Λαζάνης σημαδεύτηκε από τη συνάντησή του με τον Κάρολο Κουν την περίοδο που ο Δάσκαλος είχε διαλύσει το πρώτο «Θέατρο Τέχνης» αλλά ετοίμαζε με τους μαθητές του στη δραματική σχολή που συνέχιζε τη λειτουργία της , το δεύτερο, στο υπόγειο του «Ορφέα». Απόφοιτος του 1954 ανήκε στη φουρνιά εκείνη που έσκαψε με τα χέρια της και δημιούργησε το «κυκλικό» θέατρο στο Υπόγειο. Και ντεμπουτάρισε στο σανίδι την ίδια χρονιά, στην ιστορική εναρκτήρια παράστασή του με το έργο του Ουάιλντερ «Η μικρή μας πόλη» κρατώντας ένα μικρό ρόλο- του Γαλατά.

Εκεί ρίζωσε. Η προσωπικότητα του Κουν αποτυπώθηκε στον 26χρονο νεαρό ηθοποιό που συνδέθηκε στενά με τον Δάσκαλό του και παρέμεινε μέχρι το τέλος στο «Θέατρο Τέχνης», αφοσιωμένος, «ταμένος», όπως ίσως δεν μπορεί να γίνει αντιληπτό σήμερα. Έπαιξε πλήθος ρόλωναπίστευτο αριθμό.

Ο Λαζάνης ήταν ο Αγγελιαφόρος στους πρώτους «Πέρσες», ο Οιδίπους στον «Οιδίποδα Τ ύραννο», ο Προμηθέας στον «Προμηθέα Δεσμώτη», ο Ετεοκλής στους «Επτά επί Θήβας», ο Φι-λοκτήτης στην ομώνυμη τραγωδία. Ο Αριστοφάνης έμοιαζε να του κολλάει σαν γάντι: Καρίων στον «Πλούτο», Δικαιόπολις στους «Αχαρνείς», Τρυγαίος στην «Ειρήνη», Πεισθέταιρος στους «Όρνιθες», Στρεψιάδης στις «Νεφέλες». Έκανε Φέστα στη «Δωδέκατη νύχτα», Στημόνη που μεταμορφώνεται σε έναν απολαυστικό γάιδαρο στο αξέχαστο «Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας», Ριχάρδο στον «Ριχάρδο Γ΄» του Σαίξπηρ, Πατέρα στο «Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα» του Πιραντέλο, Λοπάχιν στον «Βυσσινόκηπο» του Τσέχοφ, Λεονάρντο στον «Ματωμένο γάμο» του Λόρκα. Έπαιξε Γκαρσέν στο «Κεκλεισμένων των θυρών» του Σαρτρ, Αζντάκ στον «Κύκλο με την κιμωλία», Αρτούρο Ούι στην « Άνοδο του Αρτούρο Ούι» και Γκάλι Γκάι στο «Ο άντρας είναι άντρας» του Μπρεχτ, Μαντζακαβάλο στο «Τριαντάφυλλο στο στήθος» του Τενεσί Ουίλιαμς, Έντι στο «Ψηλά από τη γέφυρα» και Ουίλι Λόμαν στον «Θάνατο του εμποράκου» του Άρθουρ Μίλερ, Τζέρι στην «Ιστορία του ζωολογικού κήπου» και Τζορτζ στο «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ» του Άλμπι, Μαρά στη «Δολοφονία του Μαρά» του Βάις, Εστραγκόν στο «Περιμένοντας τον Γκοντό» του Μπέκετ. Βόιτσεκ στο ομώνυμο έργο του Μπίχνερ.

Οι ρόλοι του ελληνικού δραματολογίου που ερμήνευσε κουβαλούσαν την αυθεντικότητά του: από τον Ανατολίτη στη «Βαβυλωνία» του Βυζαντίου μέχρι τον Ιορδάνη στην «Αυλή των θαυμάτων», τον Οδυσσέα στο «Οδυσσέα γύρισε σπίτι» και τον Δημήτριο τον Πολιορκητή στο «Ο μπαμπάς μου ο πόλεμος» του Καμπανέλλη και από τον Στράτο στην «Αγγέλα» του Σεβαστίκογλου μέχρι τον Παπλωματά στο «Πανηγύρι» του Κεχαΐδη και τον Καραγκιόζη στο «Ο Καραγκιόζης παραλίγο βεζίρης» του Σκούρτη. Από τα μέσα της δεκαετίας του ΄60 ο Κουν τον πέρασε σιγά σιγά στη σκηνοθεσία. Πρώτη του παράσταση, «Το καλοκαίρι» του Βενγκαρντέν. Ανέβασε έκτοτε Γκολντόνι και Βάγιε Ινκλάν, Γκόρκι και Γκομπρόβιτς, Σαίξπηρ και Στρίντμπεργκ, Ιονέσκο και Ρουτζάντε, Πιραντέλο και Τσέχοφ αλλά και Σκούρτη, Μουρσελά, Αρμένη καθώς και το δικό του, αυτοβιογραφικό έργο «Λευκή απεργία»- το μόνο που έγραψε.

Ο Γιώργος Λαζάνης ,άνθρωπος, ζεστός , λαϊκός. με χιούμορ, αμήχανος στις «κοινωνικές συναναστροφές», είχε παντρευτεί σε πρώτο γάμο την επί πολλά χρόνια πρωταγωνίστρια του «Θεάτρου Τέχνης» Μάγια Λυμπεροπούλου και σε δεύτερο, πρόσφατα, τη Μάρω Καμπούρη επισφραγίζοντας μια σχέση χρόνων. Παιδιά δεν είχε αλλά παιδιά του ήταν πολλές γενιές μαθητών που δίδαξε στη σχολή του «Θεάτρου Τέχνης».
«Στον δρόμο του Κουν»

«Το “Θέατρο Τέχνης” θα συνεχίσει να φτιάχνει το ρεπερτόριό του πάνω στις ενότητες που είχε ο Κουν», έλεγε ο Γ ιώργος Λαζάνης σε συνέντευξή του στην Έλενα Δ. Χατζηιωάννου που δημοσιεύτηκε στα «ΝΕΑ». «Σύγχρονο ελληνικό έργο, διεθνής πρωτοπορία, κλασικό έργο και έρευνα αρχαίου δράματος . Το θέμα είναι πώς ανεβάζεις κάθε φορά ένα έργο. Τ ο ζητούμενο είναι η ματιά σου, η μορφή που του δίνεις να έχει εισπράξει το σήμερα και να απευθύνεται στο σήμερα.

Η δουλειά του θεάτρου είναι- ήταν ανέκαθεν- τρόπος ζωής για μένα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν “εισπράττω” από τον έξω κόσμο. Βλέπω τη δύναμη του μάρκετινγκ, τις ραγδαία ανερχόμενες επιπόλαιες “αξίες”, τον ρόλο των μεσολαβητών .

Καταλαβαίνω την ανάγκη να έχεις κάποιον να σου διαλαλεί το εμπόρευμα. Νόμιζα ότι ο μεσολαβητής είναι περιττός . Ξέρω ότι δεν είναι πια έτσι. Θα δούμε… Και θα προσπαθήσουμε να παρακολουθήσουμε αυτή τη νέα ανάγκη».


Δικό του στέκι

Η «Λαϊκή Σκηνή» του «Θεάτρου Τ έχνης» που δημιουργήθηκε τη δεκαετία του ΄70 στο θέατρο «Βεάκη» για να γίνει το «στέκι» του Γιώργου Λαζάνη δημιουργήθηκε. Θα τη διαδεχθεί το θέατρο της οδού Φρυνίχου που έγινε το «προπύργιό» του. Όταν το 1987 έφυγε για το μεγάλο ταξίδι ο Κουν , ο Γιώργος Λαζάνης, διευθυντής της Δραματικής Σχολής του «Θεάτρου Τέχνης» από το 1959, τον διαδέχτηκε ως διευθύνων σύμβουλος έχοντας στο πλάι του τον Μίμη Κουγιουμτζή με τον οποίο ουσιαστικά μοιράστηκαν την κληρονομιά του Κουν.

Συνέχισε να οδηγεί το «Θέατρο Τ έχνης» επιμένοντας να αντλεί από τα νάματα του Κουν αλλά τα τελευταία χρόνια, με τους καιρούς να αλλάζουν και τα οικονομικά του θεάτρου να πηγαίνουν από το κακό στο χειρότερο, έδειχνε να έχει χάσει κάπως τον έλεγχο. Ο θάνατος του Μίμη Κουγιουμτζή, η υγεία του που από νωρίς παρουσίασε προβλήματα τον ανάγκασαν σιγά σιγά να αποσυρθεί. Ο Ληρ στον «Βασιλιά Ληρ» του Σαίξπηρ επρόκειτο να είναι ο τελευταίος ρόλος που ερμήνευε τη σεζόν 1 999- 2000 στο Υπόγειο. Η σφοδρή επιθυμία του να κλείσει την καριέρα του με τον Οιδίποδα στον «Οιδίποδα επί Κολωνώ» έμεινε ανεκπλήρωτη. Οι δυνάμεις και η μνήμη του τον πρόδωσαν. Τον ρόλο ανέλαβε ο Γιάννης Βόγλης αλλά στην παράσταση στην Επίδαυρο που του αφιερώθηκε γνώρισε μια συγκινητική αποθέωση από το κοινό: ήταν ο αποχαιρετισμός . Έκτοτε συνυπέγραψε με τον Μίμη Κουγιουμτζή τη σκηνοθεσία στη συρραφή «Μισός αιώνας Αριστοφάνης» και με τον Γιάννη Μόρτζο στο «Τραγούδι της Εύας» του Μήτσου Ευθυμιάδη.