τη διαφθορά, την προδοσία

καθεστώς, σε εκβιαστική καταπίεση των συμπολιτών τους στο όνομα του δικού τους κύρους και του συνακόλουθου δικού τους πλουτισμού, την μετέτρεψαν σε θάνατο, σε λεηλασία, σε εκμετάλλευση, σε παιχνίδι της ύαινας όταν ρίχτηκαν να αρπάξουν τις περιουσίες των Θεσσαλονικιών Εβραίων που στάλθηκαν στα στρατόπεδα θανάτου της Γερμανίας. Στην πρόσφατη ιστορία της, η πόλη είχε δει πολλά, ετούτη η κατοχική πραγματικότητα όπως την διαμόρφωσαν οι Έξαρχοι, οι Πούλοι, οι Σπυρίδηδες, οι Δάγκουλες, ξεπερνούσε σε φρίκη τα πάντα.

Ο Δορδανάς έκτισε την εικόνα αυτού του “έντιμου” κόσμου με υλικό που προέρχεται κυρίως από δικογραφίες των δωσιλόγων στα ειδικά δικαστήρια της μεταπολεμικής Ελλάδας. Τα υλικό αυτό- για μαρτυρικές καταθέσεις πρόκειται, για υπομνήματα ή απολογίες των ίδιων των κατηγορουμένωνεπιτρέπει στον συγγραφέα να αποτυπώσει με ακρίβεια και εξαιρετική γλαφυρότητα την “εθνικοσοσιαλιστική” πραγματικότητα στη Θεσσαλονίκη της Κατοχής όσον αφορά τα πρόσωπα, τις πολιτικές οργανώσεις ή τους στρατιωτικούς μηχανισμούς που έκτισαν υπό τη σκέπη των διάφορων μηχανισμών της γερμανικής στρατιωτικής, αστυνομικής ή πολιτικής μηχανής. Το είδος αυτό των πηγών όμως, αποκρύπτει πολλές άλλες πτυχές του κατοχικού δωσιλογισμού, Λ. Ιωαννίδης, Μιχάλαγας, Κισά Μπατζάκ, Π. Δαδούλης, Α. Καπνόπουλος. Η ηγεσία του ΕΕΣ στη Βιέννη μαζί με Γερμανούς αξιωματικούς στο προαύλιο στρατοπέδου τον “αδικεί” θα λέγαμε ως φαι -νόμενο.

Οι διώξεις και οι δίκες εναντίον των δωσιλόγων έγιναν, ας μη ξεχνάμε, σε μία ταραγμένη περίοδο, μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας και σε συνθήκες όξυνσης των παθών ή και του εμφυλίου πολέμου. Το πολιτικό πλαίσιο της εποχής είχε ήδη αποκαταστήσει ή ενσωματώσει σημαντικά τμήματα του κατοχικού δωσιλογισμού- στο όνομα και στις ανάγκες του αντικομμουνιστικού αγώνα- δημιουργώντας έτσι την ανάγκη να στιγματιστούν ιδιαίτερα και δημόσια οι μη “ενσωματώσιμες” πλευρές του φαινομένου. Οι διώξεις περιορίστηκαν έτσι σε μια σειρά από θλιβερά ώς και “γραφικά” πρόσωπα, προερχόμενα από τον χώρο της Θεσσαλονίκης, κυρίως, των οποίων οι δαιμονικές ιδιότητες τονίστηκαν ώς την υπερβολή σε αντιδιαστολή- που εύκολα διακρίνεται στο βιβλίο- με τις “κόσμιες” μορφές συνεργασίας με τον κατακτητή όπως αυτές των παραγόντων του κατοχικού κράτους. Στην ουσία στις δίκες των δωσιλόγων του 1945-1947 δικάστηκε μέρος του κατοχικού παρακράτους με στόχο να προστατευθεί το εξαιρετικά χρήσιμο κατοχικό κράτος. Σε τελευταία ανάλυση, ο ελληνικός εθνικοσοσιαλισμός ήταν ένα αιματηρό μεν αλλά άνευ στηρίγματος και ευρύτερης σημασίας κίνημα, στο οποίο ελάχιστα επένδυσαν ακόμα και οι ίδιοι οι Γερμανοί!

Ο Στράτος Δορδανάς έχει προσφέρει πολλά στη διαλεύκανση της ιστορίας της κατοχικής Θεσσαλονίκης και της ελληνικής Μακεδονίας ΟΙ ΠΛΟΥΤΙΣΑΝΤΕΣ ΕΠΕΒΑΛΑΝ ΤΗ ΣΙΩΠΗ Στα 1945 οι τότε ελληνικές κυβερνήσεις, κάτω από την κοινωνική πίεση πρώτα- δεκάδες χιλιάδες ιδιοκτησίες ακινήτων είχαν συγκεντρωθεί σε σχετικά λίγα πρόσωπα στη διάρκεια της κατοχής- και δευτερευόντως κάτω από την πολιτική πίεση της Αριστεράς δημιούργησαν ειδικό κλάδο για τη δίωξη του οικονομικού δωσιλογισμού. Δημιουργήθηκε μία ειδική Επιτροπή για τις υποθέσεις των “πλουτισάντων επί Κατοχής” και ορίστηκε επί τούτου Γενικός Επίτροπος Δωσιλόγων. Το πρώτο μέτρο ήταν η άμεση φορολόγηση των εισοδημάτων που αποκτήθηκαν από την συνεργασία με τον εχθρό ή την εκμετάλλευση των κατοχικών συνθηκών. Οι λίγοι πίνακες ονομάτων που πρόλαβαν να δημοσιευθούν και τα ποσά που εντόπισε η κυβερνητική επιτροπή όχι μόνο αιφνιδιάζουν με το περιεχόμενό τους αλλά και αποτελούν βασικό κλειδί για την κατανόηση της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας στη μεταπολεμική Ελλάδα.

Εξυπακούεται ότι το καθαρτήριο έργο αυτών των κυβερνητικών επιτροπών δεν συνεχίστηκε, οι φόροι που επέβαλε ουδέποτε πληρώθηκαν, οι πλουτίσαντες όχι μόνο δεν τιμωρήθηκαν αλλά επέβαλαν γρήγορα την σιωπή γύρω από το όλο ζήτημα, τα αρχεία των εν λόγω επιτροπών χάθηκαν και απέμεινε μόνο η μνήμη των Αθηναίων να αναρωτιέται για το πώς συγκεκριμένος κάτοχος περιπτέρου στην προπολεμική Αθήνα αναδείχθηκε μέσα στην κατοχή σε ιδιοκτήτη ολόκληρου οικοδομικού τετραγώνου στο κέντρο της πόλης και μετέπειτα σε ιδιοκτήτη ιστορικού πολυκαταστήματος… Τα γραφικά Τάγματα Ασφαλείας, το κατοχικό κράτος και παρακράτος δεν καταδίωκαν αντιστασιακούς και κομμουνιστές εξαιτίας ιδεολογικού πάθους. Προάσπιζαν μία πολύ συγκεκριμένη και χειροπιαστή νέα κοινωνική τάξη στηριγμένη στην αρπαγή, τη λεηλασία, την εκμετάλλευση, τη διαφθορά και την προδοσία.

Και κάτι τελευταίο ως προς το βιβλίο του Δορδανά το οποίο, παρά τις παραπάνω επιφυλάξεις, αξίζει να διαβαστεί από όλους. Ο «δωσιλογισμός», για τους λόγους που ο Μπαμπινιώτης εξηγεί στο λεξικό του, γράφεται με ωμέγα. Σε αυτά δε τα ζητήματα ο Μπαμπινιώτης έχει συνήθως δίκιο.