Γέλιο και θάνατος στη Βαγδάτη

«Προσοχή! Ο Ράμσφελντ (ο πρώην υπουργός Άμυνας του Μπους) ανακοινώνει την
αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από το Ιράκ την 1-1…». Ο ηθοποιός
κάνει μια γκριμάτσα και ξαναρχίζει. «Ε, συγγνώμη… Οι Αμερικανοί φεύγουν
πράγματι, αλλά… ένας-ένας. Κάναμε τον υπολογισμό, θα είναι όλοι πίσω στην
πατρίδα τους μέσα σε λίγο λιγότερο από εξακόσια χρόνια…».

Στο Ιράκ. Πάνω, Αμερικανοί στρατιώτες επιθεωρούν σημείο όπου ανατινάχθηκε καμικάζι. Δεξιά, ο Ουαλίντ Χάσαν Τζαχάζ, σταρ της σατιρικής εκπομπής «Καρικατούρες», που δολοφονήθηκε

Μπορεί κανείς να κάνει ακόμη χιούμορ στο Ιράκ; Το δορυφορικό κανάλι Αλ
Σαρκίγια (Η Ανατολή), ένα από τα πολλά που δημιουργήθηκαν μετά την
αγγλοαμερικανική εισβολή του Απριλίου 2003, το προσπαθεί κάθε βράδυ, με κάποια
επιτυχία. Η 45λεπτη καθημερινή εκπομπή του με τίτλο «Καρικατούρες» επιχειρεί
να αστειευτεί με τις ειδήσεις της ημέρας. Στα τρία χρόνια που μεταδίδεται, η
εκπομπή αυτή έχει γίνει μία από τις δημοφιλέστερες στο Ιράκ.

Διαφθορά, απληστία των κομμάτων, κυβέρνηση-φάντασμα, υπουργοί που βρίσκονται
πιο συχνά στο εξωτερικό παρά στα γραφεία τους στην οχυρωμένη «πράσινη ζώνη»
της Βαγδάτης, πολλαπλασιασμός των αστυνομιών, ωμότητες, άγνοια και γκάφες από
την πλευρά των ΗΠΑ είναι τα αγαπημένα θέματα της εκπομπής.

Δολοφονήθηκε

«Δεν θίγουμε τη θρησκεία, δεν κατονομάζουμε ποτέ τους πολιτικούς εις βάρος των
οποίων αστειευόμαστε και δεν κατονομάζουμε τις πολιτοφυλακές ή τις αντάρτικες
οργανώσεις στις οποίες επιτιθέμεθα», έλεγε πρόσφατα σε Ιρακινό δημοσιογράφο ο
σταρ της εκπομπής, ο Ουαλίντ Χάσαν Τζαχάζ. Όλες αυτές οι προφυλάξεις όμως δεν
κατάφεραν να τον σώσουν.

Τη Δευτέρα 20 Νοεμβρίου, ο 47χρονος σιίτης κωμικός, πατέρας πέντε παιδιών,
δολοφονήθηκε από ενόπλους που τον περίμεναν κοντά στο σπίτι του στη Βαγδάτη.
Οι τρεις ηθοποιοί που εμφανίζονταν μαζί του στην εκπομπή έφυγαν την επομένη
για τη Συρία. «Για να αναπαυθούν», εξηγεί ένας δημοσιογράφος του καναλιού, ο
οποίος δεν είναι σίγουρος ότι οι «Καρικατούρες» θα συνεχιστούν.

Στο σημερινό Ιράκ το χιούμορ είναι ακόμη πιο επικίνδυνο απ’ ό,τι ήταν με το
παλιό καθεστώς. «Επί Σαντάμ», λέει ο διάσημος κωμικός Τζάσεμ Σαράφ, «δεν
μπορούσαμε να αναφέρουμε το όνομα του Θεού, του ραΐς (προέδρου), των οικείων
του ή των υπουργών του. Ήμασταν όμως σχεδόν ανεκτοί». Σήμερα, μια γλωσσική
παρεκτροπή σε οδηγεί στο νεκροτομείο μάλλον, παρά στο κελί της φυλακής.

ΟΙ ΣΚΙΤΣΟΓΡΑΦΟΙ

«Το ίδιο σπαθί μάς απειλεί»

Σκίτσο του Χουντάιρ Αλ-Χεμιάρ, σκιτσογράφου της ιρακινής κυβερνητικής εφημερίδας «Αλ-Σαμπάχ»

Ο ΧΟΥΝΤΑΪΡ ΑΛ-ΧΕΜΙΑΡ είναι σκιτσογράφος της κυβερνητικής εφημερίδας
«Αλ-Σαμπάχ» και ο φίλος του, ο Γιάσερ Αμπντουλραχίμ, είναι σκιτσογράφος της
«Αλ-Σαμπάχ Αλ-Τζεντίντα», ενός εντύπου που γεννήθηκε από ένα σχίσμα στην
«Αλ-Σαμπάχ».

Μπορείτε να ασκείτε ελεύθερα την τέχνη σας σήμερα στο Ιράκ;

Γιάσερ: Μόνο θεωρητικά. Μετά την αμερικανική εισβολή, δεν είχαμε ποτέ
πλήρη ελευθερία, εκτός ίσως από τους πρώτους μήνες. Το Ισλάμ, όπως το
ερμηνεύουν ορισμένοι, δεν πιστεύει καθόλου στην ελευθεροτυπία.

Κατά τη δικτατορία, ποια ήταν τα απαγορευμένα θέματα;

Χουντάιρ: Το πρόσωπο του ραΐς δεν επιτρεπόταν επ’ ουδενί να το
σκιτσάρουμε. Ούτε την οικογένειά του, τη φυλή του, τους υπουργούς του. Δεν
μπορούσαμε να επικρίνουμε την αστυνομία ούτε «να προσβάλουμε τη φήμη του
Ιράκ». Η εξωτερική πολιτική μάς ήταν απαγορευμένη, μπορούσαμε μόνο να
περιγελούμε τις ΗΠΑ, το Ισραήλ, το Ιράν…

Γιάσερ: Οι σκιτσογράφοι επιτηρούνταν, οι αρχισυντάκτες επαγρυπνούσαν.
Υπήρχε ένας αστυνομικός σε κάθε κεφάλι, παρ’ όλ’ αυτά καταφέρναμε να
παρακάμπτουμε τη λογοκρισία.

Ήταν καλύτερα ή χειρότερα πριν από το 2003;

Γιάσερ: Μπορούμε να κάνουμε πλάκα με τις ΗΠΑ, τους Ευρωπαίους, την
εισβολή. Αλλά εξακολουθούμε να μην μπορούμε να θίγουμε τα θρησκευτικά σύμβολα
ή τους ιερωμένους, την «αντίσταση», τις «πολιτοφυλακές» κ.λπ.

Χουντάιρ: Είναι πλέον αδύνατο να σκιτσάρουμε έναν ουλεμά (σουνίτη) ή
έναν σιίτη αγιατολάχ. Το δοκίμασα μια φορά για μια εφημερίδα, ο διευθυντής μού
είπε: «Είσαι τρελός; Θέλεις να μας δολοφονήσουν;» Ουλεμάδες ή αγιατολάδες, το
ίδιο σπαθί είναι που μας απειλεί…

Γιάσερ: Πριν φοβόμασταν το πανταχού παρόν κράτος, αλλά γνωρίζαμε τα
όριά του. Σήμερα φοβόμαστε την απουσία του κράτους, την ανικανότητά του να μας
προστατεύσει. Η διαφορά είναι ότι πριν δεν είχαμε ελπίδα για βελτίωση ενώ τώρα
έχουμε, μικρή μεν, αλλά έχουμε.