Οι άλλοι βιβλιοφάγοι

Δεν είναι ένας, είναι πολλοί. Σε παρουσιάσεις βιβλίων, σε λογής καλλιτεχνικές
συνάξεις, που συμβαίνει να διαθέτουν έναν ισχυρό «μπουφέ», θα τους δείτε να
καταφθάνουν ασθμαίνοντες όταν, συνήθως, τελειώνει η εκδήλωση. Αν έχει συμβεί
να παρακολουθήσουν την εκδήλωση, αντί να ακούνε, ή να κοιτάζουν τους ομιλητές,
το βλέμμα τους είναι στραμμένο διαρκώς προς τα τραπέζια τα φορτωμένα με
μεζέδες και ποτά. Φαίνεται να υπολογίζουν αν η απόσταση ανάμεσα στα τραπέζια
και τους ίδιους είναι τόση που να τους επιτρέπει να πιάσουν πρώτοι θέση
μπροστά τους. Ή αν οι ποσότητες είναι αρκετές ώστε να φτάσουν και, αν θα ήταν
δυνατόν, να περισσέψουν, για όλους όσοι παρακολουθούν την εκδήλωση. Το
σημαντικότερο, αλλά και μεγαλειωδέστερο, στην όλη υπόθεση: Όταν αρχίσει το
στριμωξίδι και το ποδοπάτημα, μ’ όποιους κι αν στριμώχνονται ή συνωθούνται,
δεν φαίνεται να τους συγκινεί στο ελάχιστο, ενώ, αντίθετα, οι πιατέλες που το
περιεχόμενό τους λιγοστεύει «επικίνδυνα» τους ενδιαφέρουν απολύτως. «Γυρίζουν»
τώρα την πλάτη τους σε ηθοποιούς, πολιτικούς και καλλιτέχνες, που άλλες ώρες
θα τους «χαζεύανε», σαν να είναι άνθρωποι του σπιτιού τους.

Εξαιρετικά αποκαλυπτικό το γεγονός ότι η «επωνυμία» δεν ασκεί κανενός είδους
γοητεία σ’ έναν άνθρωπο που θέλει να φάει. Αντίθετα μπορεί να είναι και
ενοχλητική. Το σαθρό, έτσι κι αλλιώς, της επωνυμίας, αποδείχνεται από το
γεγονός ότι για να συγκινήσει κάποιον, χρειάζεται ο τελευταίος να είναι
χορτάτος. Συγκινεί πραγματικά μόνον όταν ο άνθρωπος που την έχει κατακτήσει,
μετέρχεται τον εαυτό του, σε σχέση με τους άλλους, ως ίσος προς ίσον. Χρόνια
ολόκληρα άκουγα συγγενικά μου πρόσωπα να μιλούν με αγάπη για τον Αιμίλιο
Βεάκη, γιατί σε μια πορεία που είχαν κάνει οι κομμουνιστές, ο πασίγνωστος
ηθοποιός συμμετείχε με τον ανεπιτήδευτο και συνεσταλμένο τρόπο κάθε άλλου
«ανώνυμου» πολίτη. Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πού θα στρεφόταν η
προτίμηση, αν σε μια χώρα της Κεντρικής Αφρικής ένα αεροπλάνο άδειαζε, μαζί με
εκατό τσουκάλια φρεσκομαγειρεμένο φαγητό, κι εκατό «αστέρες» του
κινηματογράφου και της τηλεόρασης. Κι αφού όλα τα πράγματα κρίνονται υπό
κλίμακα, συνειδητοποιεί κανείς τον κατεξευτελισμό της έννοιας της επωνυμίας,
αφού θα θεωρούνταν αδιάφορη σ’ έναν χώρο όπου οι πραγματικές και ουσιαστικές
ανάγκες θα ήταν θεριεμένες. Πρόκειται, ακριβώς, για τον λόγο που κάνει,
αυτόχρημα, γελοίο έναν καλλιτέχνη ή πολιτικό που παίρνει στα σοβαρά την
επωνυμία του.

Ακόμη κι ένας άνθρωπος που γεμίζει τις χαρτοπετσέτες με μεζέδες για να τους
πάρει στο σπίτι του, δίνει μιαν ανώτερη πνευματική χροιά σε μιαν εκδήλωση,
μόνο και μόνο γιατί είναι ένας άνθρωπος που δεν ντρέπεται να εκτεθεί. Είναι
αφάνταστα πιο ανθρώπινος, άρα και καλλιεργημένος, εκείνος που «κυνηγά» το
ντολμαδάκι ή το μπουρεκάκι, από τον άλλο που ενώ θα ήθελε να καταβροχθίσει την
πιατέλα ολόκληρη, συμπεριφέρεται με «αξιοπρέπεια» για να μην παρεξηγηθεί.
Γιατί ο τελευταίος προκειμένου, ακριβώς, να ικανοποιήσει πολύ πιο αδηφάγες και
καταστροφικές για τους άλλους προσωπικές του ανάγκες, θα κινηθεί με τρόπους
και σε χώρους που δεν θα μπορέσει ν’ αντιληφθεί κανείς τη λαιμαργία του. Ενώ
του ανθρώπου που πηγαίνει σε μιαν εκδήλωση για να φάει (και που γίνεται και
αντικείμενο λοιδορίας), ο υπολογισμός του μέσα στη ζωή να φτάσει, το πολύ –
πολύ, ως το σημείο να εξασφαλίσει το μεσημεριανό ή το βραδινό του φαγητό. Ένας
άνθρωπος που «εκτίθεται», ή ακόμη μπορεί και να τον διασύρει κανείς, ενδέχεται
να είναι πολύ πιο αξιοπρεπής σε σχέση μ’ έναν άνθρωπο άψογο κοινωνικά. Σφάλμα
ολέθριο να συνδέουμε την «έκθεση» με την αναξιοπρέπεια και τον καθωσπρεπισμό
με την αξιοπρέπεια.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».