Τα ηφαίστεια ορίζουν το κλίμα

«Στέγνωσε» ακόμη και ο Νείλος ύστερα από μια σφοδρή ηφαιστειακή έκρηξη στην
Ισλανδία, το 1783. Αμερικανοί επιστήμονες διαπίστωσαν με τη βοήθεια της NASA
ότι οι μεγάλες εκρήξεις των ηφαιστείων που γίνονται στο βόρειο ημισφαίριο του
πλανήτη μας επηρεάζουν το κλίμα της Γης και μπορεί να προκαλέσουν συνθήκες
ξηρασίας απο τη Βόρεια Αφρική μέχρι και την Ινδία.

Ερευνητές που μελέτησαν την έκρηξη του ηφαιστείου Λακί στην Ισλανδία, που στην
πραγματικότητα ήταν μια σειρά από εκρήξεις που έγιναν από τον Ιούνιο του 1783
μέχρι τον Φεβρουάριο του 1784, διαπίστωσαν ότι επέδρασε με αξιοσημείωτο τρόπο
στην κυκλοφορία της ατμόσφαιρας στο βόρειο ημισφαίριο.

Οι συγκεκριμένες εκρήξεις είχαν ως αποτέλεσμα να δημιουργηθούν ασυνήθιστες
θερμοκρασίες και αναταραχές στην ατμόσφαιρα, οι οποίες κορυφώθηκαν το
καλοκαίρι του 1783 και είχαν ως αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, να περιοριστούν στο
ελάχιστο οι βροχοπτώσεις πάνω απο την κοιλάδα απορροής του Νείλου και η στάθμη
των νερών του να πέσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.

Επηρεάζουν τους χειμώνες. Οι ενδείξεις που έχουν στα χέρια τους οι
επιστήμονες φανερώνουν ότι οι μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις που συμβαίνουν στο
βόρειο ημισφαίριο του πλανήτη μας, επιδρούν συχνά με πολύ πιο διαφορετικό
τρόπο στο κλίμα της Γης απ’ ό,τι οι αντίστοιχες εκρήξεις που γίνονται στις
περιοχές του Ισημερινού. «Πολλές αξιόλογες μελέτες που είχαν γίνει στο
παρελθόν, έδειξαν ότι οι εκρήξεις των ηφαιστείων που γίνονται σε περιοχές του
Ισημερινού επηρεάζουν τους χειμώνες του βορείου ημισφαιρίου. Η δική μας
εργασία έδειξε απο την άλλη πλευρά ότι οι σφοδρές ηφαιστειακές εκρήξεις που
γίνονται σε μεγάλα υψόμετρα προκαλούν αλλαγές στην κυκλοφορία της ατμόσφαιρας,
στη διάρκεια των καλοκαιριών του βορείου ημισφαιρίου», τονίζει ο επικεφαλής
των Αμερικανών ειδικών Λιουκ Ομάν από το Πανεπιστήμιο Rutgers στο Νιου Τζέρσεϊ
των ΗΠΑ.

Οι Αμερικανοί ειδικοί χρησιμοποίησαν ένα περίτεχνο υπολογιστικό μοντέλο που
αναπτύχθηκε από το Ινστιτούτο Διαστημικών Μελετών της NASA, Goddard.
Συσχέτισαν τις διαδοχικές εκρήξεις του ηφαιστείου Λακί με έναν καταιγισμό
ατμοσφαιρικών φαινομένων που εξαπλώθηκαν στο μεγαλύτερο μέρος του βόρειου
ημισφαιρίου, επιδρώντας στη θερμοκρασία της επιφάνειας του εδάφους και
περιορίζοντας κάτω από το φυσιολογικό την ποσότητα των βροχοπτώσεων σε μια
τεράστια έκταση της Αφρικής που περιλαμβάνει την έρημο Σαχάρα και γειτονικές
της περιοχές με αραιή βλάστηση. Για ένα χρόνο μετά τις συγκεκριμένες
ηφαιστιακές εκρήξεις, η στάθμη του Νείλου είχε αγγίξει τα κατώτατα όρια της.

Πρόβλεψη αλλαγών. «Τα αποτελέσματα των ερευνών μας ίσως αποδειχτούν
πολύτιμα και μας βοηθήσουν να βελτιώσουμε την ικανότητά μας να προβλέπουμε τις
αλλαγές που γίνονται στο κλίμα ύστερα απο μια μεγάλη ηφαιστειακή έκρηξη», λέει
ο Ομάν. «Πολλές κοινωνίες είναι σε μεγάλο βαθμό εξαρτώμενες απο τις εποχικές
διαταραχές στην ατμόσφαιρα. Οι έντονες αλλαγές του καιρού επηρεάζουν την
καθημερινή τους ζωή ως προς τον εφοδιασμό τους με τροφή και νερό. Αν είμαστε
σε θέση να γνωρίζουμε τις δραματικές μετεωρολογικές αλλαγές που μπορεί να
επιφέρει μια ηφαιστειακή έκρηξη, τότε ίσως να είμαστε ικανοί να δώσουμε την
ευκαιρία σε αυτές τις κοινωνίες να λάβουν έγκαιρα τα μέτρα τους και να
αναπροσαρμόσουν τις ανάγκες τους».

Σκιάζουν τον ήλιο

Οι ηφαιστειακές εκρήξεις της Ισλανδίας είχαν μεγάλο αντίκτυπο στο κλίμα επειδή
απελευθέρωσαν στην ατμόσφαιρα τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του θείου. Το
αέριο αυτό, όταν ανακατεύεται με υδρατμούς σχηματίζει μικροσκοπικά σωματίδια
που αποκαλούνται αερολύματα και τα οποία έχουν την ιδιότητα να μειώνουν την
ηλιακή ακτινοβολία που φθάνει στον πλανήτη μας. Το υπολογιστικό μοντέλο που
χρησιμοποίησαν οι Αμερικανοί ειδικοί έδειξε ότι οι εκρήξεις στην Ισλανδία
μείωσαν τη μέση θερμοκρασία στη διάρκεια του καλοκαιριού του 1783 στο βόρειο
ημισφαίριο κατά περίπου 3 βαθμούς Κελσίου. Επιπλέον, η εξέταση των δακτυλίων
στους κορμούς των δέντρων έδειξε ότι υπήρξε σημαντικότατη μείωση στην ανάπτυξη
των δέντρων εκείνο το καλοκαίρι, κυρίως μάλιστα στη Βορειοδυτική Αλάσκα που
έζησε το πιο ψυχρό καλοκαίρι των τελευταίων 400 ετών.

Ηφαιστειακή έκρηξη στην Ισλανδία χαμήλωσε τη στάθμη του Νείλου

Το καλοκαίρι του 1783, ο Νείλος παρ’ ολίγον να στερέψει εξαιτίας μιας μεγάλης ηφαιστειακής έκρηξης που έγινε στην Ισλανδία και η οποία προκάλεσε σημαντικές κλιματικές αλλαγές στο βόρειο ημισφαίριο του πλανήτη μας

Από το ξέσπασμα του ισλανδικού ηφαιστείου δεν γλίτωσε ούτε ο Νείλος. Σε
αντίθεση με τις ψυχρές θερμοκρασίες που επικράτησαν στο βόρειο ημισφαίριο, το
υπολογιστικό μοντέλο των Αμερικανών ειδικών έδειξε ότι η εξασθένηση των
μουσώνων προκάλεσε αξιοσημείωτη αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1 με 2 βαθμούς
Κελσίου στη Βόρειο Αφρική, νοτίως της Αραβικής Χερσονήσου και στην Ινδία, κατά
τους καλοκαιρινούς μήνες του 1783. Οι ερευνητές θεωρούν ότι οι μουσώνες που
είχαν εξασθενήσει πέραν του φυσιολογικού, μείωσαν τη νεφοκάλυψη στις περιοχές
και έδωσαν την ευκαιρία σε μεγαλύτερες ποσότητες ηλιακής ενέργειας να
εισχωρήσουν στην επιφάνεια της Γης, προκαλώντας ξηρασία. «Η ξηρασία αυτή
έπληξε ως επί το πλείστον τη λεκάνη απορροής του Νείλου», λέει ο Λιουκ Ομάν. Ο
ίδιος μαζί με τους συνεργάτες του συγκέντρωσαν όλα τα διαθέσιμα στοιχεία που
υπάρχουν για τις αυξομειώσεις στη στάθμη του Νείλου απο το 622 μ.Χ. μέχρι
πρόσφατα και διαπίστωσαν ότι το καλοκαίρι του 1783, μετά τις διαδοχικές
εκρήξεις του ηφαιστείου Λακί, τα νερά του ποταμού είχαν κατέβει στο χαμηλότερο
σημείο. Επιπλέον, η στάθμη του Νείλου είχε επίσης κατέβει πολύ χαμηλά, λίγους
μόλις μήνες ύστερα από μία ακόμη μεγάλη έκρηξη που έγινε στο ηφαίστειο Έλντγια
της Ισλανδίας, το 912 μ.Χ.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Κίττυ Ξενάκη