«Ηλεκτροσόκ» εναντίον ημικρανιών

Εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο πάσχουν από ημικρανίες και
πολλές φορές τα διαθέσιμα φάρμακα δεν τους βοηθούν. Η ιατρική κοινότητα,
λοιπόν, σκέφτηκε να παραδειγματιστεί από την αρχαία Ρώμη, όπου όσοι υπέφεραν
από αβάσταχτο πονοκέφαλο υποβάλλονταν μερικές φορές σε ήπια ηλεκτροσόκ με τη
βοήθεια ηλεκτροφόρων χελιών.

Ο θεράπων γιατρός του αυτοκράτορα Κλαύδιου, μάλιστα, ήταν θερμός υποστηρικτής
αυτής της θεραπείας: «Για να απομακρυνθεί αμέσως ένας πονοκέφαλος, επίμονος
και ανυπόφορος, τοποθετείται στο σημείο που πονάει ένα ζωντανό ηλεκτροφόρο
χέλι, μέχρι να σταματήσει ο πόνος και να μουδιάσει το σημείο», έγραφε τον 1ο
αιώνα μ.Χ. Τα ηλεκτροφόρα χέλια έχουν, φυσικά, εξοβελιστεί εδώ και καιρό από
το ιατρικό οπλοστάσιο. Όμως η τελευταία λέξη της μόδας μεταξύ των επιστημόνων
που αναζητούν τρόπους αντιμετώπισης της ημικρανίας είναι ορισμένες ηλεκτρικές
ή ηλεκτρομαγνητικές συσκευές που παραπέμπουν σε αυτά ως προς τη λειτουργία
τους.

Δύο τύποι συσκευών. Πιο συγκεκριμένα, δύο τύποι συσκευών διέγερσης
βρίσκονται σήμερα στο στάδιο των κλινικών δοκιμών στις ΗΠΑ και πολλοί
ερευνητές πιστεύουν ότι αποτελούν το μέλλον. Πρόκειται για την ινιακή νευρική
διέγερση ή ONS και τη διακρανιακή μαγνητική διέγερση ή TMS.

Στην ινιακή νευρική διέγερση, μία συσκευή που μοιάζει με βηματοδότη συνδέεται
με ηλεκτρόδια, τα οποία τοποθετούνται στο πίσω μέρος της κεφαλής, κάτω ακριβώς
από το δέρμα. Μέσω των ηλεκτροδίων αυτών διοχετεύεται ηλεκτρικό ρεύμα, με
στόχο την καταπολέμηση ή την πρόληψη του πόνου της ημικρανίας.

Στη διακρανιακή μαγνητική διέγερση, μία μαγνητική συσκευή πιέζεται πάνω στο
πίσω μέρος της κεφαλής και παράγει ελαφρούς παλμούς, που διαφοροποιούν την
ηλεκτρική δραστηριότητα στο εσωτερικό του εγκεφάλου, με την ελπίδα της
υποχώρησης της ημικρανίας προτού αυτή γίνει πιο δυνατή. Η προσέγγιση αυτή
μελετάται μόνο για τους ασθενείς οι οποίοι περνούν από ένα προειδοποιητικό
στάδιο (χαρακτηρίζεται συχνά από οπτικές διαταραχές) προτού αρχίσει ο έντονος
πονοκέφαλος.

Μέσω του δέρματος. Ο άλλος τύπος διέγερσης που δοκιμάζεται, η
διακρανιακή μαγνητική διέγερση, δεν προϋποθέτει χειρουργική επέμβαση. Αντ’
αυτής χρησιμοποιεί μαγνητικούς παλμούς, που μεταφέρονται μέσω του δέρματος
ώστε να προκαλέσει ηλεκτρικές αλλαγές σε μια συγκεκριμένη περιοχή του
εγκεφάλου.

Ο Γιουσέφ Μ. Μοχαμάντ, νευρολόγος στο Ιατρικό Κέντρο του Κρατικού
Πανεπιστημίου του Οχάιο, μελέτησε την περίοδο 2004-2005 43 ασθενείς. Οι
εθελοντές καλούνταν να προσέλθουν στη μονάδα επειγόντων περιστατικών του
Ιατρικού Κέντρου μόλις ο οργανισμός τους άρχιζε να τους προειδοποιεί πως
επέρχεται ημικρανία (κάτι που συμβαίνει περίπου στο 20% των πασχόντων).

Κάποιοι από αυτούς υποβάλλονταν σε διακρανιακή μαγνητική διέγερση και άλλοι σε
μια ψευδοθεραπεία. Δύο ώρες αργότερα, το 74% των ασθενών που είχαν υποβληθεί
σε διακρανιακή μαγνητική διέγερση δήλωναν πως ο πονοκέφαλός τους είτε είχε
μειωθεί είτε είχε εξαφανιστεί. Στην ομάδα των ασθενών που υποβάλλονταν σε
ψευδοθεραπεία, το ποσοστό αυτό δεν ξεπερνούσε το 45%. Όπως λέει μία από τις
εθελόντριες, η Κριστίνα Σάιντμποτομ, η διέγερση δεν εξαφάνιζε τον πόνο, τον
έκανε ωστόσο πολύ πιο ανεκτό.

Μάστιγα για γυναίκες. Παρ’ όλη την πρόοδο που έχει γίνει, η ημικρανία
παραμένει έως έναν βαθμό μυστήριο για τους επιστήμονες. Γνωρίζουμε ότι η
κληρονομικότητα παίζει μεγάλο ρόλο, το ίδιο και τα μεταβαλλόμενα επίπεδα
οιστρογόνου – γι’ αυτό και η ημικρανία είναι τρεις φορές συνηθέστερη στις
γυναίκες. Γνωρίζουμε επίσης ότι στους ανθρώπους που έχουν την προδιάθεση,
σχεδόν οτιδήποτε μπορεί να πυροδοτήσει μια ημικρανία – από ένα συγκεκριμένο
φαγητό μέχρι τον θόρυβο και το άγχος. Τα ακριβή αίτια και ο τρόπος εκδήλωσης
της ημικρανίας, ωστόσο, παραμένουν συγκεχυμένα. Ίσως οι συσκευές διέγερσης
κατορθώσουν να κάνουν αυτό το «γιατί» επουσιώδες.

Μειώθηκε η συχνότητα και η ένταση των πονοκεφάλων

Στην ακτινογραφία φαίνεται το σύστημα ινιακής νευρικής διέγερσης, που έχει εμφυτευθεί σε έναν ασθενή. Αυτό στέλνει εντολή μέσω ηλεκτρισμού στα νεύρα, για να αναχαιτίσουν τα σήματα του πόνου

Πόσο αποτελεσματικές είναι αυτές οι μέθοδοι, όμως;

Η Τσέριλ Μάγιερς είναι μητέρα δύο παιδιών, από το Κολόμπους του Οχάιο (και μία
από τις ασθενείς που μετείχαν σε κλινικές δομικές). Όπως λέει, επί 10 χρόνια
υπέφερε από χρόνιες ημικρανίες που την υποχρέωσαν να πάψει να εργάζεται και
συχνά την καθήλωναν στο κρεβάτι. «Το μόνο που με βοηθούσε ήταν τα ισχυρά
παυσίπονα. Αλλά δεν μπορούσα να παίρνω χάπια τρεις-τέσσερις φορές την
εβδομάδα». Το 2004, η 49χρονη Μάγιερς αποφάσισε να συμμετάσχει σε μια κλινική
δοκιμή στο Νευρολογικό Ινστιτούτο Πονοκεφάλων του Μίσιγκαν. Εκεί, της
εμφύτευσαν μια συσκευή διέγερσης του ινιακού νεύρου. Η συσκευή, που μοιάζει με
βηματοδότη, τοποθετήθηκε στο πάνω μέρος των γλουτών της και συνδέθηκε μέσω
καλωδίων με ηλεκτρόδια στη βάση του αυχένα της. Λίγο αφ’ότου τέθηκε σε
λειτουργία, τόσο η συχνότητα όσο και η ένταση των ημικρανιών της Τσέριλ
μειώθηκαν. Σε λίγους μήνες μπόρεσε να επιστρέψει στην εργασία της, αν και
αυτήν τη φορά επέλεξε τη μερική απασχόληση. «Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πάσχω
πια από πονοκεφάλους. Έχω όμως τη δυνατότητα, πλέον, να απολαμβάνω μια πολύ
πιο φυσιολογική ζωή».

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Κίττυ Ξενάκη